वासिङ्टन डीसी, अमेरिका, नोभेम्बर ११, २०२६। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग जारी युद्ध छिट्टै अन्त्य हुने विश्वास व्यक्त गर्दै अमेरिकाले पूर्ण विजय हासिल नगरेसम्म आफ्नो उद्देश्यबाट पछि नहट्ने बताएका छन्।

बुधबार भर्जिनियास्थित आर्लिङ्टन राष्ट्रिय समाधिस्थलमा आयोजित भेटेरन्स डे अर्थात् पूर्वसैनिक सम्मान दिवसको कार्यक्रममा सम्बोधन गर्दै ट्रम्पले इरानविरुद्धको अमेरिकी सैन्य अभियानको बचाउ गरेका हुन्।

उनले इरानले सन् १९७९ देखि नै अमेरिकाविरुद्ध शत्रुतापूर्ण गतिविधि गर्दै आएको दाबी गरे।

ट्रम्पले भने, “इरानसँगको युद्ध अमेरिकाले सुरु गरेको होइन। इरानले सन् १९७९ देखि नै अमेरिकाविरुद्ध युद्ध गर्दै आएको छ। उनीहरूलाई धेरै पहिले नै नियन्त्रणमा लिनुपर्थ्यो।”

उनले सन् १९८३ मा लेबनानको बेरुतस्थित अमेरिकी मरीन सैनिकको ब्यारेकमा भएको घातक बम आक्रमणको स्मरण गर्दै त्यस घटनामा इरान समर्थित समूहको संलग्नता रहेको विषय उठाए।

पूर्ण विजयपछि मात्र युद्ध अन्त्य गर्ने ट्रम्पको अडान

राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानविरुद्ध अमेरिकी सेनाले महत्त्वपूर्ण सफलता हासिल गरिसकेको दाबी गर्दै युद्ध अन्त्यका लागि पूर्ण विजय आवश्यक रहेको बताए।

उनले भने, “हामीलाई ९३ प्रतिशत विजय होइन, शतप्रतिशत विजय चाहिएको छ।”

करिब सात महिनादेखि जारी द्वन्द्वमा केही साता मात्र तीव्र सैन्य कारबाही भएको उल्लेख गर्दै ट्रम्पले युद्धका क्रममा १८ अमेरिकी सैनिकले ज्यान गुमाएको बताए।

उनले मृतक सैनिकप्रति श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्दै उनीहरूको बलिदान खेर जान नदिने प्रतिबद्धता जनाए।

ट्रम्पका अनुसार युद्ध अन्त्य भएपछि विश्व अहिलेभन्दा सुरक्षित, शान्त र स्थिर बन्नेछ। यद्यपि, युद्ध कहिले र कुन सम्झौताका आधारमा समाप्त हुने भन्ने स्पष्ट समयसीमा उनले सार्वजनिक गरेका छैनन्।

अब सैन्य आक्रमणभन्दा आर्थिक दबाबमा जोड

अमेरिकी प्रशासनले इरानविरुद्ध थप ठूला सैन्य आक्रमण गर्नुभन्दा आर्थिक प्रतिबन्ध, व्यापारिक नियन्त्रण र कूटनीतिक दबाबलाई प्राथमिकता दिने सङ्केत गरेको छ।

अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले मंगलबार पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै आर्थिक दबाबबाटै अमेरिकी उद्देश्य पूरा गर्न सकिने अवस्थामा थप सैन्य आक्रमण आवश्यक नपर्ने बताएका थिए।

उनका अनुसार इरानमाथि लगाइएका आर्थिक प्रतिबन्ध, समुद्री नाकाबन्दी तथा अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय नियन्त्रणले तेहरानको अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पारिरहेको छ।

रुबियोले इरान आर्थिक रूपमा कमजोर हुँदै गएको दाबी गर्दै अमेरिकी दबाब दिनप्रतिदिन बढिरहेको बताएका छन्।

तर आवश्यक परे पुनः सैन्य कारबाही गर्ने विकल्प अमेरिकासँग सुरक्षित रहेको प्रशासनको भनाइ छ।

मध्यावधि निर्वाचनको परिणामले ट्रम्पमाथि दबाब

इरान युद्धसम्बन्धी ट्रम्पको पछिल्लो अभिव्यक्ति अमेरिकामा सम्पन्न नोभेम्बर ३ को मध्यावधि निर्वाचनमा रिपब्लिकन पार्टीले ठूलो राजनीतिक क्षति बेहोरेको पृष्ठभूमिमा आएको हो।

उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले इरान युद्ध, बढ्दो महँगी र मध्यपूर्वसम्बन्धी अमेरिकी नीतिप्रति मतदाताको असन्तुष्टि निर्वाचन परिणामका प्रमुख कारणमध्ये रहेको बताएका छन्।

युद्धका कारण ऊर्जा बजारमा देखिएको अस्थिरता, इन्धन तथा यातायात खर्चमा वृद्धि र अमेरिकी सैनिक संलग्नता लामो समयसम्म जारी रहने चिन्ताले ट्रम्प प्रशासनमाथि घरेलु राजनीतिक दबाब बढाएको छ।

यही परिस्थितिमा ट्रम्प प्रशासनले थप सैन्य तनाव बढाउनुभन्दा आर्थिक दबाब र कूटनीतिक वार्ताबाट समाधान खोज्ने रणनीति अपनाउन थालेको देखिन्छ।

मध्यपूर्वमा तनाव कायमै, कूटनीतिक समाधानको प्रयास

कतारलगायत मध्यपूर्वका केही मुलुकले अमेरिका र इरानबीच थप सैन्य टकराव रोक्न तथा कूटनीतिक समाधान खोज्न आग्रह गर्दै आएका छन्।

तर इरानको आणविक कार्यक्रम, क्षेत्रीय सुरक्षा, आर्थिक प्रतिबन्ध र रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण होर्मुज जलडमरूमध्यको सुरक्षासम्बन्धी विवाद अझै समाधान भएका छैनन्।

इरानले अमेरिकी मागका कतिपय विषय अस्वीकार गर्दै आएको अवस्थामा दुई देशबीच स्थायी शान्ति सम्झौता हुन कठिन देखिएको छ।

विशेषगरी अन्तर्राष्ट्रिय तेल आपूर्ति र समुद्री व्यापारमा पर्ने सम्भावित प्रभावका कारण यो द्वन्द्व अमेरिका र इरानमा मात्र सीमित नभई विश्व अर्थतन्त्रकै चिन्ताको विषय बनेको छ।

युद्ध अन्त्य हुने ट्रम्पको दाबी कति विश्वसनीय ?

राष्ट्रपति ट्रम्पले युद्ध छिट्टै अन्त्य हुने विश्वास व्यक्त गरे पनि त्यसका लागि आवश्यक औपचारिक सम्झौता, स्पष्ट समयसीमा र दुवै पक्षले स्वीकार गर्ने सर्तहरू अझै सार्वजनिक भएका छैनन्।

अमेरिका इरानलाई आर्थिक रूपमा कमजोर पारेर आफ्ना माग स्वीकार गराउने प्रयासमा छ भने इरानले पनि राष्ट्रिय सार्वभौमिकता र रणनीतिक हितमा सम्झौता नगर्ने अडान लिएको छ।

समग्रमा, ट्रम्प प्रशासन तत्काल ठूलो सैन्य आक्रमण दोहोर्‍याउनुभन्दा आर्थिक प्रतिबन्ध, कूटनीतिक दबाब र सैन्य शक्तिको चेतावनीमार्फत इरानलाई झुकाउने रणनीतिमा केन्द्रित देखिएको छ।

अब मुख्य प्रश्न भनेको ट्रम्पले घोषणा गरेको शतप्रतिशत विजय वास्तवमै हासिल हुनेछ वा आर्थिक दबाब र कूटनीतिक प्रयासका बाबजुद मध्यपूर्वको यो द्वन्द्व अझै लम्बिनेछ भन्ने हो।

अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्यका लागि कूटनीतिक प्रयास भइरहे पनि मध्यपूर्वमा सैन्य तनाव थप बढेको छ। इरानले आफ्नो पछिल्लो शान्ति प्रस्तावमा अमेरिकाले तत्काल स्पष्ट निर्णय गर्नुपर्ने माग गरेको छ।

इरानी संसद्का सभामुख तथा प्रमुख वार्ताकार मोहम्मद बाकर गालिबाफले अल जजिरासँग कुरा गर्दै अब निर्णय गर्ने जिम्मेवारी अमेरिकाको हातमा रहेको बताएका छन्। उनले इरानका सात सर्त स्वीकार नगरेसम्म वार्ता अगाडि बढ्न र होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खोल्न कठिन हुने स्पष्ट पारे।

यसैबीच, इरानका राष्ट्रिय सुरक्षा प्रमुख मोहसेन रेजाईले ६० प्रतिशतसम्म प्रशोधित युरेनियमको भण्डार तेस्रो मुलुकमा पठाउने अमेरिकी प्रस्ताव अस्वीकार गरेका छन्। उक्त युरेनियम सुरक्षित राख्न प्रस्ताव गरेको रुसलाई समेत इरानले आफ्नो निर्णय जानकारी गराइसकेको जनाएको छ।

उता, विश्वको महत्त्वपूर्ण तेल आपूर्ति मार्ग होर्मुज जलडमरूमध्यमा बारुदी सुरुङसँग ठोक्किएपछि एउटा तेल ट्याङ्करमा आगलागी भएको इरानी सेनाले जनाएको छ। इरानको रिभोल्युसनरी गार्डले राति दुईवटा तेल ट्याङ्कर बारुदी सुरुङमा परेपछि चालकदलले ती जहाज छाडेको दाबी गरेको छ। यी घटनाको स्वतन्त्र पुष्टि भने हुन बाँकी छ।

अर्कोतर्फ, साउदी अरब नेतृत्वको सैन्य गठबन्धनले यमनका हुथी विद्रोहीले प्रहार गरेका तीनवटा क्रुज मिसाइल र दुईवटा ड्रोन आकाशमै नष्ट गरेको जनाएको छ।

एकातिर अमेरिका र इरानबीच शान्ति सम्झौताको प्रयास जारी छ भने अर्कोतिर होर्मुजमा समुद्री असुरक्षा र साउदी अरबमाथिका आक्रमणले मध्यपूर्वमा ठूलो युद्ध पुनः चर्किने चिन्ता बढाएको छ। यसको प्रत्यक्ष असर विश्वव्यापी तेल आपूर्ति, इन्धनको मूल्य र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा पर्न सक्ने देखिएको छ।