काठमाडौं, कात्तिक २३, २०८३। नेपाल सरकारले नेपालीहरूको मौलिक सांस्कृतिक तथा धार्मिक पर्व तिहारका अवसरमा सञ्चालन गरिने परम्परागत देउसी–भैलो कार्यक्रमलाई सुरक्षित, मर्यादित र सुव्यवस्थित रूपमा २४ घण्टा सञ्चालन गर्न दिन सम्बन्धित प्रशासनलाई निर्देशन दिएको छ।

गृह मन्त्रालयको शान्ति सुरक्षा तथा अपराध नियन्त्रण शाखाले कात्तिक २३ गते जारी गरेको पत्रमार्फत सबै जिल्ला प्रशासन कार्यालयलाई यस्तो निर्देशन दिएको हो।

मन्त्रालयले तिहार पर्वका अवसरमा नेपाली मौलिक कला, संस्कृति र परम्परालाई संरक्षण तथा प्रवर्द्धन गर्दै देउसी–भैलो कार्यक्रम सञ्चालन गर्न दिन अनुरोध गरेको छ। यससँगै शान्ति सुरक्षा, सामाजिक सद्भाव, सार्वजनिक मर्यादा र नागरिकको दैनिक जीवनमा असर नपर्ने वातावरण सुनिश्चित गर्न पनि विशेष निर्देशन दिइएको छ।

गृह मन्त्रालयको सचिवस्तरीय निर्णयअनुसार जारी गरिएको पत्रमा देउसी–भैलो खेल्न पाउने स्वतन्त्रतासँगै सामाजिक जिम्मेवारी र अनुशासनलाई पनि उत्तिकै महत्त्व दिइएको छ।

गृह मन्त्रालयका सात महत्त्वपूर्ण निर्देशन

मन्त्रालयले देशभरका जिल्ला प्रशासन कार्यालयलाई देउसी–भैलो तथा चाडपर्व व्यवस्थापनका लागि सातवटा प्रमुख निर्देशन दिएको छ।

1. मन्त्रालयको पूर्वनिर्देशन पालना गर्नुपर्ने : कात्तिक २४ गते जारी सूचनाको पूर्ण पालना गर्न भनिएको छ।

2. २४ घण्टा देउसी–भैलो सञ्चालन गर्न दिने : नेपाली मौलिक कला र संस्कृतिलाई प्रोत्साहन गर्ने तथा सामाजिक सद्भाव संरक्षण गर्ने गरी परम्परागत देउसी–भैलो कार्यक्रम अनुशासित रूपमा चौबिसै घण्टा सञ्चालन गर्न दिनुपर्नेछ।

3. स्वेच्छिक रूपमा मात्र दक्षिणा लिन पाइने : देउसी–भैलो खेल्ने क्रममा कसैलाई जबर्जस्ती नगरी स्वेच्छाले र मर्यादित ढङ्गले मात्र कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्नेछ। कसैसँग पनि चन्दा वा दक्षिणा दिन बाध्य पार्न पाइने छैन।

4. घृणा र विभाजन फैलाउने गतिविधिमा रोक : विभिन्न जातजाति, धर्म, भाषा, लिङ्ग वा सम्प्रदायप्रति घृणा र द्वेष फैलाउने किसिमका अश्लील नृत्य, गीत, सङ्गीत वा नारा प्रयोग गर्न नपाइने व्यवस्था मिलाउन निर्देशन दिइएको छ।

5. मादक पदार्थ सेवन गरी होहल्ला गर्न नपाइने : सार्वजनिक स्थानमा मदिरा सेवन गरी होहल्ला गर्ने, मादक पदार्थ वा लागुपदार्थ सेवन गरेर सवारीसाधन चलाउनेजस्ता गतिविधि नियन्त्रण गर्न भनिएको छ।

6. ठूलो आवाजमा ध्वनि प्रदूषण गर्न नपाइने : अत्यधिक ठूलो आवाजमा साउन्ड सिस्टम वा ध्वनि उपकरण प्रयोग नगर्न तथा अस्पताल र वृद्धाश्रमजस्ता संवेदनशील क्षेत्रमा विशेष सावधानी अपनाउन आग्रह गरिएको छ।

7. आगलागी रोकथाम र वातावरणीय स्वच्छतामा ध्यान दिनुपर्ने : सार्वजनिक तथा निजी सम्पत्तिको संरक्षण गर्दै वातावरणीय स्वच्छता कायम राख्न र जथाभाबी फोहोरमैला नगर्ने व्यवस्था मिलाउन निर्देशन दिइएको छ।

रातभर देउसी-भैलो खेल्न पाइने, तर नियम उल्लङ्घन गर्न नपाइने

गृह मन्त्रालयको निर्देशनअनुसार देउसी–भैलो कार्यक्रम राति निश्चित समयपछि अनिवार्य रूपमा बन्द गर्नुपर्ने व्यवस्था यस पत्रमा गरिएको छैन। बरु अनुशासित र मर्यादित रूपमा २४ घण्टा सञ्चालन गर्न दिन भनिएको छ।

तर यसको अर्थ रातभर जथाभाबी होहल्ला गर्न, ठूलो आवाजमा सङ्गीत बजाउन, नागरिकलाई जबर्जस्ती दक्षिणा दिन बाध्य पार्न वा सार्वजनिक शान्ति भङ्ग गर्न छुट दिइएको भने होइन।

विशेषगरी अस्पताल, वृद्धाश्रम तथा संवेदनशील क्षेत्रमा ध्वनि प्रदूषण हुन नदिन स्थानीय प्रशासनले निगरानी गर्नुपर्नेछ।

आपत्कालीन अवस्थामा प्रहरी र विपद् व्यवस्थापन केन्द्रमा सम्पर्क गर्न आग्रह

मन्त्रालयले देउसी–भैलो सञ्चालन वा चाडपर्व मनाउने क्रममा कुनै शङ्कास्पद गतिविधि देखिएमा, दुर्घटना भएमा वा अन्य समस्या उत्पन्न भएमा तत्काल प्रहरी नियन्त्रण कक्षको १०० नम्बर वा आपत्कालीन कार्य सञ्चालन केन्द्र (DEOC) को १२३४ नम्बरमा सम्पर्क गर्न सर्वसाधारणलाई आग्रह गरेको छ।

गृह मन्त्रालयका शाखा अधिकृत आनन्द देश न्यौपानेद्वारा हस्ताक्षरित पत्रमा जिल्ला प्रशासन कार्यालयहरूलाई आवश्यक सुरक्षा तथा व्यवस्थापकीय तयारी मिलाउन अनुरोध गरिएको छ।

मौलिक संस्कृतिको संरक्षणसँगै सामाजिक सद्भावमा जोड

नेपालमा तिहारका अवसरमा देउसी-भैलो खेल्ने परम्परा पुस्तौँदेखि चलिआएको छ। सामूहिक गायन, नृत्य, शुभकामना आदानप्रदान र स्वेच्छिक दक्षिणामार्फत मनाइने यो सांस्कृतिक परम्पराले सामाजिक एकता, आपसी सहयोग र सद्भाव अभिवृद्धि गर्दै आएको छ।

विगतमा कतिपय जिल्लामा सुरक्षा व्यवस्थालाई ध्यानमा राखेर देउसी–भैलो सञ्चालनको समय सीमित गरिने गरेको सन्दर्भमा गृह मन्त्रालयको पछिल्लो निर्देशन महत्त्वपूर्ण मानिएको छ।

यस निर्णयले देउसी-भैलोका कलाकार, सांस्कृतिक समूह, बालबालिका, युवायुवती तथा सर्वसाधारणलाई आफ्नो मौलिक संस्कृतिअनुसार पर्व मनाउन सहज बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

यद्यपि मन्त्रालयले स्पष्ट पारेको छ कि देउसी–भैलो सञ्चालनको स्वतन्त्रतासँगै शान्ति सुरक्षा, अनुशासन, मर्यादा र सामाजिक सद्भाव कायम राख्नु सबैको साझा जिम्मेवारी हो।