गोरखा, असोज २५ (अक्टोबर ११)। उत्तरी गोरखाको चुमनुब्री गाउँपालिका क्षेत्रमा आइतबार बिहान आएको भीषण आकस्मिक बाढीले बूढीगण्डकी नदी आसपासका बस्तीमा व्यापक विनाश निम्त्याएको छ। हिमाली क्षेत्रमा पहिरोका कारण खोला थुनिएर एक्कासि पानीको बहाव बढेको आशंकाबीच आएको बाढीले घर, बजार तथा अन्य भौतिक संरचनामा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। बाढीको जोखिम तल्लो तटीय क्षेत्रसम्म फैलिन सक्ने भन्दै स्थानीय प्रशासन र विपद् व्यवस्थापन निकायहरूले उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेका छन्।

चुमनुब्री गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष लक्ष्मी गुरुङका अनुसार पैयू र बगर गाउँमा गरी ३५ घर बाढीले बगाएको प्रारम्भिक विवरण प्राप्त भएको छ। दोभान, घट्टेखोला, जगत र सल्लेरी क्षेत्रमा पनि व्यापक क्षति पुगेको छ। यद्यपि क्षतिको विस्तृत स्थलगत मूल्यांकन हुन बाँकी रहेकाले बगेका घरको अन्तिम संख्या यकिन भइसकेको छैन।

बाढीले विशेषगरी सल्लेरी र जगत बजारमा गम्भीर क्षति पुर्‍याएको स्थानीय बासिन्दाले बताएका छन्। नदी किनारका घर तथा व्यापारिक संरचनामा क्षति पुगेको विवरण सार्वजनिक भएको छ। कतिपय स्थानीय बासिन्दाले रातारात आफ्नो घर र सम्पत्ति छाडेर सुरक्षित स्थानतर्फ भाग्नुपरेको छ।

आइतबार बिहान करिब ४ बजेदेखि चुमनुब्रीको माथिल्लो क्षेत्रमा ठूलो गर्जनजस्तो आवाज सुनिएको थियो। केहीबेर पानीको बहाव रोकिने र फेरि तीव्र गतिमा बढ्ने क्रम देखिएको स्थानीयको भनाइ छ। अँध्यारोमा नदीको अस्वाभाविक गर्जन सुनेपछि स्थानीय बासिन्दा सुरक्षित स्थानतर्फ भागेका थिए।

पहिरोले थुनिएको खोला फुट्दा बाढी आएको आशंका

चुमनुब्री गाउँपालिका–६ अन्तर्गतको लोक्पा तथा आसपासको उच्च हिमाली क्षेत्रमा सुक्खा पहिरो खसेर खोला थुनिएको र पछि पानीको दबाब बढ्दा प्राकृतिक अवरोध फुटेको हुन सक्ने प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ।

माथिल्लो क्षेत्रका खोलाबाट आएको पानी बूढीगण्डकीमा मिसिएपछि नदीको बहाव अस्वाभाविक रूपमा बढेको बताइएको छ। बाढीसँगै ठूलो परिमाणमा लेदो, ढुंगा, माटो र गेग्रान बगेकाले यसको विनाशकारी प्रभाव बढेको देखिएको छ।

गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत नारायणप्रसाद सापकोटाले ठूलो आवाजसहित नदीमा पानीको मात्रा अचानक बढेको जानकारी दिएका छन्। पहिरोका कारण बनेको अवरोध र नदीको बहावमा आएको उतारचढावले थप बाढीको सम्भावना कायम राखेको स्थानीय अधिकारीहरूको चिन्ता छ।

यद्यपि बाढीको वास्तविक उत्पत्ति, पहिरो गएको ठ्याक्कै स्थान र नदी थुनिएको अवस्थाबारे विस्तृत प्राविधिक अनुसन्धान आवश्यक छ।

सिर्दिबासदेखि आरुघाटसम्म जोखिम

माथिल्लो क्षेत्रमा आएको बाढी बूढीगण्डकीको प्रवाहसँगै तल्लो क्षेत्रतर्फ फैलिन सक्ने भएकाले सिर्दिबास, जगत, तातोपानी, खोर्लाबेँसी, माछाखोला, सोती, आर्खेत र आरुघाटलगायत नदी किनारका बस्तीलाई सतर्क गराइएको छ।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण तथा जल तथा मौसम विज्ञान विभागको बाढी पूर्वानुमान महाशाखाले नदी किनारका बासिन्दालाई सुरक्षित र उच्च स्थानमा जान आग्रह गरेका छन्।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय गोरखाका प्रहरी निरीक्षक आकाश कँडेलका अनुसार सम्भावित जोखिमयुक्त क्षेत्रमा रहेका सर्वसाधारणलाई सुरक्षित स्थानमा सर्न अनुरोध गरिएको छ। स्थानीय प्रशासनले पनि सूचना प्रवाह र जोखिम न्यूनीकरणका उपाय अघि बढाएको जनाएको छ।

प्राधिकरणका प्रमुख कार्यकारी निर्देशक डा. धर्मराज उप्रेतीका अनुसार बाढीको प्रभाव आरुघाटसम्म पुग्न सक्ने आकलन गरिएको छ। बाढीविज्ञ विनोद पराजुलीले प्रारम्भिक अनुमानमा माथिल्लो क्षेत्रबाट आरुघाटसम्म बाढीको प्रभाव पुग्न करिब तीन घण्टा लाग्न सक्ने बताएका छन्। यद्यपि वास्तविक समय नदीको बहाव र अन्य प्राकृतिक परिस्थितिमा निर्भर हुने भएकाले यस अनुमानलाई सुरक्षित बस्ने समयसीमा मान्न नहुने अधिकारीहरूको सन्देश छ।

मानवीय क्षतिको पुष्टि छैन, उद्धार र क्षति मूल्यांकन चुनौतीपूर्ण

गोरखाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी धरेन्द्रकुमार मिश्रका अनुसार प्रारम्भिक सूचनामा मानवीय क्षतिको पुष्टि भएको छैन। घटनास्थलको वास्तविक अवस्था बुझ्न नेपाली सेनाको हेलिकप्टर परिचालन गर्ने तयारी गरिएको जानकारीसमेत उनले दिएका छन्।

भौगोलिक विकटता, नदीको निरन्तर बढ्दो बहाव र पहिरोको सम्भावित जोखिमका कारण प्रभावित क्षेत्रमा तत्काल पुगेर क्षतिको विवरण संकलन गर्न कठिनाइ भइरहेको छ।

प्रशासनले स्थानीय तह, प्रहरी तथा अन्य सुरक्षा निकायसँग समन्वय गरी जोखिममा रहेका नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा राख्ने र थप क्षति हुन नदिने प्रयास गरिरहेको जनाएको छ।

हिमाली नदीमा दोहोरिँदो विपत्ति, पूर्वतयारीमा गम्भीर प्रश्न

यसअघि रसुवाको भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीको पीडा सेलाउन नपाउँदै गोरखाको बूढीगण्डकीमा देखिएको यो घटनाले हिमाली नदी प्रणालीमा बढ्दो विपद् जोखिमप्रति फेरि गम्भीर चिन्ता उत्पन्न गराएको छ।

चुमनुब्रीकी उपाध्यक्ष गुरुङले समेत यसपटकको बाढीलाई भोटेकोशीको विनाशकारी घटनाको झल्को दिने खालको भएको बताएकी छन्।

हिमाली क्षेत्रमा पहिरो खसेर नदी थुनिने, अस्थायी प्राकृतिक बाँध बन्ने र त्यसको अवरोध अचानक भत्किँदा ठूलो बाढी आउने जोखिमबारे विज्ञहरूले अध्ययन र निगरानी गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याउँदै आएका छन्।

बूढीगण्डकीमा आएको पछिल्लो बाढीले पनि नदी आसपासका बस्तीको सुरक्षा, पूर्वसूचना प्रणालीको प्रभावकारिता, जोखिमयुक्त स्थानमा निर्माण भएका संरचना र विपद् व्यवस्थापनको तयारीबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।

विशेषगरी दुर्गम हिमाली क्षेत्रमा रातिको समयमा आकस्मिक बाढी आउँदा तत्काल सूचना प्राप्त गर्ने र सुरक्षित स्थानमा पुग्ने व्यवस्था कति प्रभावकारी छ भन्ने विषयमा पुनर्विचार गर्नुपर्ने देखिएको छ।

प्रभावित परिवारलाई तत्काल राहत र पुनर्स्थापनाको आवश्यकता

बाढीबाट विस्थापित परिवारको तत्काल उद्धार, सुरक्षित आवास, खाद्यान्न तथा अत्यावश्यक सामग्रीको व्यवस्था र क्षतिको यथार्थ विवरण संकलन अहिलेको प्रमुख आवश्यकता बनेको छ। साथै नदीको माथिल्लो भागमा सम्भावित अवरोध र पानीको बहावको निरन्तर अनुगमन नगरे थप क्षति हुन सक्ने चिन्ता कायमै छ।

प्रारम्भिक विवरणअनुसार दर्जनौँ घर बगे पनि मानवीय क्षतिको पुष्टि नहुनु राहतको विषय हो। तर नदीको बहाव स्थिर नभएसम्म खतरा टरिसकेको मान्न सकिने अवस्था छैन।

प्रकृतिको यो अप्रत्याशित प्रकोपले हिमाली बस्तीहरूको संवेदनशीलता फेरि उजागर गरेको छ। विपद् आएपछि राहत र उद्धारमा सीमित हुने पुरानो अभ्यासभन्दा अघि बढेर वैज्ञानिक जोखिम मूल्यांकन, प्रभावकारी पूर्वसूचना प्रणाली, सुरक्षित बस्ती विकास र दीर्घकालीन विपद् व्यवस्थापनमा राज्यले विशेष ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता यस घटनाले स्पष्ट पारेको छ।

नोट : यो समाचार प्रारम्भिक विवरणमा आधारित छ। बाढीबाट भएको क्षति र प्रभावित परिवारको वास्तविक संख्या थप स्थलगत विवरण प्राप्त भएपछि हामीले यहाँ अपडेट गराउने छौं ।