अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ले इरानमाथि अमेरिकाले लगाइरहेको आर्थिक तथा सैन्य दबाब इतिहासकै सबैभन्दा शक्तिशाली अवस्थामध्ये एक भएको संकेत दिएका छन्। अमेरिकी पूर्व प्रतिबन्ध विज्ञ मियाद मालेकी (मियाद मालेकी) का अनुसार अहिले इरानमाथि आर्थिक, राजनीतिक र कूटनीतिक दबाब एकैसाथ प्रयोग भइरहेको अवस्था दुर्लभ छ।

मालेकीका अनुसार सन् १९७९ पछि पहिलोपटक यस्तो अवस्था आएको हो, जहाँ अमेरिकासँग इरानमाथि “अभूतपूर्व दबाब” सिर्जना गर्ने सबै साधन एकैपटक सक्रिय छन्। विशेषगरी इरानको तेल निर्यात र त्यससँग जोडिएका सञ्जाललाई लक्षित गर्दै कारबाही भइरहेको छ, जसले इरानको अर्थतन्त्रलाई तीव्र दबाबमा पारेको छ।

ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत अमेरिकाले होर्मुज जलडमरूमध्य मा “पूर्ण नियन्त्रण” कायम गरेको दाबी गरेका छन् र उक्त मार्ग इरानले सहमति नगरेसम्म कडाइका साथ बन्दजस्तै बनाइएको बताएका छन्।

विश्लेषणअनुसार, अमेरिकाको नाकाबन्दी र प्रतिबन्धका कारण इरानले दैनिक करिब ४३५ मिलियन डलरसम्म आर्थिक क्षति बेहोर्नुपरेको छ। केही हप्ताभित्रै इरानको तेल भण्डारण क्षमता भरिन सक्ने र त्यसपछि उत्पादन कटौती गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने चेतावनी पनि दिइएको छ।

इरानको आन्तरिक अवस्था पनि चापमा रहेको बताइएको छ। देशले दैनिक ठूलो मात्रामा पेट्रोल आयात गर्नुपरेको छ, र यदि आपूर्ति अवरुद्ध भयो भने देशभित्रै गम्भीर संकट आउन सक्ने जोखिम छ। विगतमा इन्धन अभावकै कारण इरानमा व्यापक प्रदर्शनसमेत भइसकेका छन्।

अमेरिकाले “इकोनोमिक फ्युरी” अभियान अन्तर्गत इरानको राजस्व स्रोत कमजोर बनाउने रणनीति अपनाएको छ, जसमा तेल व्यापार, बैंकिङ प्रणाली र अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय सञ्जाललाई लक्षित गरिएको छ। चीन, हङकङ, यूएई र ओमानजस्ता देशका बैंकहरूलाई पनि इरानसँग कारोबार गरे कडा प्रतिबन्धको चेतावनी दिइएको छ।

यसबीच, इरानले होर्मुज जलमार्ग बन्द गर्ने धम्की दिएको भए पनि मालेकीका अनुसार यस्तो कदम इरानकै लागि “आर्थिक आत्मघाती” हुन सक्छ, किनकि इरानकै अर्थतन्त्र उक्त मार्गमा अत्यधिक निर्भर छ।

अमेरिकाको कडा आर्थिक प्रतिबन्ध, नौसैनिक नाकाबन्दी र अन्तर्राष्ट्रिय दबाबको संयुक्त प्रभावले इरानको अर्थतन्त्र गम्भीर संकटतर्फ धकेलिएको विश्लेषण गरिएको छ। आगामी केही हप्ताभित्रै यो दबाबले राजनीतिक तथा सामाजिक अस्थिरता निम्त्याउने सम्भावना पनि बढ्दो देखिएको छ।