वासिङ्टन/तेहरान । झण्डै चार महिनादेखि जारी अमेरिका–इरान द्वन्द्व अन्त्यतर्फ उन्मुख भएको संकेत देखिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले इरानसँगको सम्झौता पूर्ण भएको घोषणा गर्दै विश्वकै महत्वपूर्ण तेल मार्ग मानिने हर्मुज जलडमरूमध्य तत्काल खुला गर्न तथा इरानमाथि लगाइएको अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी हटाउन अनुमति दिएको बताएका छन्।

सामाजिक सञ्जालमार्फत जारी सन्देशमा ट्रम्पले “इस्लामिक गणतन्त्र इरानसँगको सम्झौता अब पूर्ण भएको छ” भन्दै विश्वभरका जहाजहरूलाई पुनः सञ्चालनका लागि तयार हुन आह्वान गरेका छन्। उनले हर्मुज जलडमरूमध्यलाई कुनै शुल्कबिना सञ्चालन गर्न तथा अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी तत्काल हटाउन स्वीकृति दिएको उल्लेख गरेका छन्।

विश्व अर्थतन्त्रका लागि ठूलो राहत

हर्मुज जलडमरूमध्य विश्व ऊर्जा आपूर्तिको सबैभन्दा महत्वपूर्ण समुद्री मार्गमध्ये एक हो। विश्वभर ढुवानी हुने करिब २० प्रतिशत कच्चा तेल र ठूलो मात्रामा तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास (LNG) यही मार्ग हुँदै जाने भएकाले यसको अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य आकासिएको थियो।

युद्ध र नाकाबन्दीका कारण अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा आपूर्ति प्रभावित हुँदा तेलको मूल्य १०० डलर प्रतिव्यारेलभन्दा माथि पुगेको थियो। तर सम्झौताको घोषणा भएपछि विश्व बजारमा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा घट्न थालेको छ भने अन्तर्राष्ट्रिय शेयर बजारमा उत्साह देखिएको छ।

सम्झौतामा के–के छन् ?

सार्वजनिक भएका प्रारम्भिक विवरणअनुसार अमेरिका र इरानबीच समझदारीपत्र (MOU) मा सहमति भएको छ। यसअन्तर्गत हर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खोल्ने, अमेरिकी नाकाबन्दी हटाउने, युद्धविरामलाई स्थायी शान्तितर्फ लैजाने तथा आगामी ६० दिनभित्र इरानको आणविक कार्यक्रम, प्रतिबन्ध हटाउने विषय र आर्थिक सहकार्यका मुद्दामा विस्तृत वार्ता गर्ने सहमति भएको बताइएको छ।

सम्झौतामा इरानले आणविक हतियार नबनाउने प्रतिबद्धता जनाउने तथा त्यसको बदलामा भविष्यमा प्रतिबन्ध खुकुलो पार्ने सम्भावनाबारे पनि छलफल हुने जनाइएको छ।

औपचारिक हस्ताक्षर अझै बाँकी

यद्यपि ट्रम्पले सम्झौता “पूर्ण” भएको दाबी गरे पनि औपचारिक हस्ताक्षर समारोह अझै हुन बाँकी रहेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्। स्विट्जरल्याण्डमा यसै साता औपचारिक हस्ताक्षर हुने तयारी भइरहेको बताइएको छ।

केही सुरक्षा तथा ढुवानी संस्थाहरूले भने समुद्री मार्ग पूर्ण रूपमा सुरक्षित भइसकेको घोषणा हुन अझै समय लाग्न सक्ने बताएका छन्। जलडमरूमध्य क्षेत्रमा रहेका सम्भावित जोखिम, बारुदी सुरुङ हटाउने कार्य तथा सुरक्षाको स्पष्ट संयन्त्रबारे थप स्पष्टता आवश्यक रहेको उनीहरूको भनाइ छ।

मध्यपूर्वमा नयाँ अध्यायको संकेत

यदि यो सम्झौता सफलतापूर्वक कार्यान्वयन भयो भने सन् २०२६ मा सुरु भएको अमेरिका–इरान युद्धको अन्त्य मात्र होइन, मध्यपूर्वमा नयाँ कूटनीतिक अध्यायको सुरुवात हुने विश्लेषकहरूको अनुमान छ। साथै विश्व ऊर्जा बजार, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, मुद्रास्फीति र विश्व अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पर्ने अपेक्षा गरिएको छ। यद्यपि सम्झौताका सबै प्रावधान कार्यान्वयन नभएसम्म क्षेत्रीय तनाव पूर्ण रूपमा समाप्त भएको निष्कर्ष निकाल्न भने हतार हुने विश्लेषकहरूको भनाइ छ।