अमेरिकी नागरिक, विशेषगरी ज्येष्ठ नागरिकको जीवनभरको बचत हडप्न विश्वका विभिन्न भागमा ‘सहर’ वा ‘गाउँ’ जस्तै संरचना बनाएर सञ्चालन भइरहेका विशाल अनलाइन ठगी केन्द्रविरुद्ध अमेरिकी संघीय अनुसन्धान ब्युरो FBI ले कारबाही तीव्र बनाएको छ।

FBI निर्देशक काश पटेलका अनुसार ‘Operation Blackout’ नाम दिइएको अभियानमार्फत दक्षिणपूर्वी एसिया, मध्यपूर्व र पछिल्लो समय अफ्रिकासम्म फैलिएका अन्तर्राष्ट्रिय ठगी सञ्जाललाई निशाना बनाइएको छ। पटेलले हालै अमेरिकी सञ्चारमाध्यमसँग कुरा गर्दै यस अभियानसँग सम्बन्धित कारबाहीमा ठगीबाट आर्जित नगद, क्रिप्टोकरेन्सी र अन्य सम्पत्तिसहित करिब १७ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको रकम नियन्त्रण वा जफत प्रक्रियामा ल्याइएको बताएका छन्। FBI ले अमेरिकी सिनेटमा दिएको विवरणमा पनि पछिल्लो १८ महिनामा विदेशमा गरिएका संयुक्त कारबाहीसँग करिब १७ अर्ब डलर बराबरको ठगी, क्रिप्टो तथा नगद जोडिएको उल्लेख गरेको छ।

यी ठगी केन्द्र सामान्य कोठामा बसेर केही व्यक्तिले चलाउने सानो साइबर अपराधको संरचना नभएको FBI को भनाइ छ। कतिपय स्थानमा सयौँ भवनसहित पूरा बस्ती वा सानो सहरकै स्वरूपमा ‘स्क्याम कम्पाउन्ड’ निर्माण गरिएका छन्। त्यहाँ मानव तस्करी गरेर ल्याइएका व्यक्तिलाई जबर्जस्ती काममा लगाउने, उनीहरूको पासपोर्ट खोस्ने, बाहिर जान नदिने र निश्चित संख्यामा पीडितबाट पैसा उठाउन दबाब दिने गरेको अनुसन्धानले देखाएको छ।

दक्षिणपूर्वी एसियाका म्यानमार, कम्बोडिया र थाइल्यान्डसँग जोडिएका सीमावर्ती क्षेत्रमा यस्ता ठगी केन्द्र वर्षौंदेखि सक्रिय छन्। Reuters का अनुसार म्यानमार–थाइल्यान्ड सीमावर्ती क्षेत्रमा मात्रै सन् २०२५ मा दसौँ हजार मानिस यस्ता केन्द्रमा रहेको अनुमान गरिएको थियो। तीमध्ये धेरै मानिस राम्रो रोजगारीको प्रलोभनमा पुर्‍याइएपछि जबर्जस्ती अनलाइन ठगीमा प्रयोग भएका थिए।

FBI का अनुसार यस्ता गिरोहले मुख्यतः सामाजिक सञ्जाल, फोन, टेक्स्ट म्यासेज, डेटिङ प्लेटफर्म तथा Telegram जस्ता म्यासेजिङ एपमार्फत पीडितसँग सम्पर्क सुरु गर्छन्। सुरुमा मित्रता, प्रेमसम्बन्ध वा व्यावसायिक सम्बन्धको वातावरण बनाइन्छ। विश्वास जितेपछि उनीहरूलाई क्रिप्टोकरेन्सी वा अन्य लगानीबाट असाधारण नाफा हुने भन्दै नक्कली वेबसाइट वा एपमा पैसा पठाउन लगाइन्छ।

सुरुका केही दिन वा सातासम्म पीडितलाई आफ्नो लगानी तीव्र रूपमा बढिरहेको देखाइन्छ। नक्कली खातामा ठूलो नाफा देखिएपछि पीडितले थप पैसा लगानी गर्छन्। तर पैसा निकाल्न खोज्दा कर, शुल्क वा सुरक्षा रकमका नाममा थप रकम मागिन्छ र अन्ततः वास्तविक रकम फिर्ता हुँदैन।

FBI ले यस प्रकारको ठगीलाई ‘confidence-based cryptocurrency investment fraud’ का रूपमा वर्गीकरण गरेको छ। यसलाई प्रायः ‘pig butchering’ scam पनि भनिन्छ। FBI को Operation Level Up विवरणअनुसार अपराधीले पहिले पीडितसँग लामो समयसम्म सम्बन्ध निर्माण गर्छन् र त्यसपछि नक्कली क्रिप्टो लगानीतर्फ लैजान्छन्।

FBI निर्देशक पटेलका अनुसार अमेरिकी ज्येष्ठ नागरिक यस्ता गिरोहको प्रमुख निशानामा छन्। धेरै वृद्ध नागरिक नयाँ प्रविधि, डिजिटल वालेट वा क्रिप्टो कारोबारबारे कम परिचित हुने तथा उनीहरूसँग वर्षौंदेखि जम्मा गरिएको निवृत्तिभरण वा बचत हुने भएकाले अपराधीले उनीहरूलाई प्राथमिक लक्ष्य बनाउने गरेको FBI को विश्लेषण छ।

FBI ले सार्वजनिक गरेका केही घटनामा पीडितले घर बेच्ने, 401(k) retirement account खाली गर्ने वा ठूलो ऋण लिएर थप रकम पठाउने तयारी गरिसकेको अवस्थामा एजेन्टहरूले सम्पर्क गरेर ठगी रोक्न सफल भएको उल्लेख छ। FBI को आधिकारिक विवरणअनुसार डिसेम्बर २०२५ सम्म Operation Level Up मार्फत ८,१०३ सम्भावित पीडितलाई चेतावनी दिइएको थियो, जसमध्ये ७७ प्रतिशतलाई आफू ठगीमा परेको जानकारी नै थिएन। त्यस समयसम्म करिब ५११ मिलियन डलरभन्दा बढी रकम गुम्नबाट जोगिएको अनुमान गरिएको थियो।

२०२६ मा यो अभियान अझ विस्तार भएको छ। पटेलले हालै Operation Level Up ले अमेरिकामा करिब एक अर्ब डलर बराबरको सम्भावित ठगी रोक्न सहयोग गरेको दाबी गरेका छन्। यो रकम प्रहरीको अनुमान र रोकिएको सम्भावित थप भुक्तानीमा आधारित हो।

Operation Blackout को अर्को महत्वपूर्ण पक्ष मानव तस्करीसँग जोडिएको छ। FBI का अनुसार कतिपय व्यक्तिहरू अपराधी नभई स्वयं तस्करीका पीडित हुन्, जसलाई जागिरको प्रलोभन देखाएर एक देशबाट अर्को देश पुर्‍याइन्छ र पछि ठगी केन्द्रभित्र बन्दीसरह राखेर काम गर्न बाध्य बनाइन्छ।

कम्बोडिया, म्यानमार र आसपासका क्षेत्रमा भएका कारबाहीमा हजारौँ मानिसलाई यस्ता कम्पाउन्डबाट निकालिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धानहरूले केही कामदारलाई लक्ष्य पूरा नगरे कुटपिट, विद्युतीय झट्का र अन्य प्रकारका यातना दिइने गरेकोसमेत देखाएका छन्।

यसबीच अमेरिकी न्याय विभागले पनि Scam Center Strike Force मार्फत विश्वव्यापी कारबाही विस्तार गरेको छ। सेप्टेम्बर २०२६ मा अमेरिकी टोलीले माडागास्करका अधिकारीसँग मिलेर चिनियाँ संगठित अपराध समूहले सञ्चालन गरेको आरोप लागेका १३ वटा ठगी केन्द्रमाथि कारबाही गर्न सहयोग गरेको थियो। त्यस क्रममा ३,२०० भन्दा बढी विद्युतीय उपकरण जाँच गरिएको र सयौँ व्यक्तिलाई पक्राउ गरिएको अमेरिकी न्याय विभागले जनाएको छ।

सोही कारबाही शृंखलामा अमेरिकाले ठगी तथा मनी लन्डरिङसँग सम्बन्धित करिब ५२ मिलियन डलर बराबरको क्रिप्टोकरेन्सी एकै दिन रोक्का गरेको थियो। DOJ का अनुसार Scam Center Strike Force अन्तर्गत रोक्का गरिएको कुल रकम त्यस समय करिब ९३८ मिलियन डलर पुगेको थियो। यो DOJ को Strike Force सम्बन्धी छुट्टै आधिकारिक आँकडा हो र FBI निर्देशक पटेलले Operation Blackout सन्दर्भमा उल्लेख गरेको करिब १७ अर्ब डलरसँग एउटै हिसाब मान्नु उपयुक्त हुँदैन।

अमेरिका र बेलायतले समेत सेप्टेम्बर २०२६ मा अन्तर्राष्ट्रिय स्क्याम केन्द्रविरुद्ध संयुक्त सहकार्यका लागि नयाँ संयन्त्र स्थापना गरेका छन्। अमेरिकी न्याय विभागका अनुसार क्रिप्टो तथा साइबर लगानीसम्बन्धी यस्ता ठगीबाट अमेरिकी नागरिकले वार्षिक करिब १० अर्ब डलरसम्म गुमाइरहेको अनुमान छ।

समस्या दक्षिणपूर्वी एसियामा मात्र सीमित छैन। संयुक्त राष्ट्रसंघअन्तर्गतको UN Office on Drugs and Crime ले ठगी उद्योग अफ्रिका, दक्षिण अमेरिका र अन्य क्षेत्रतर्फ फैलिरहेको चेतावनी दिएको छ। एउटा क्षेत्रमा सुरक्षा कारबाही बढेपछि आपराधिक नेटवर्क कमजोर नियमन, भ्रष्टाचार वा सीमित प्रहरी क्षमतासहितका अर्को क्षेत्रमा सर्ने प्रवृत्ति देखिएको छ।

पटेलले पनि यस्ता ठगी केन्द्र मध्य तथा उप-सहारा अफ्रिकातर्फ सर्दै गएको बताएका छन्। अमेरिकी निकायले ती क्षेत्रका सरकार र सुरक्षा निकायसँग मिलेर आगामी कारबाहीका लागि तयारी गरिरहेको उनको भनाइ छ।

FBI ले नागरिकलाई अपरिचित व्यक्तिले अनलाइनबाट अचानक लगानी प्रस्ताव गरेमा अत्यन्त सतर्क रहन आग्रह गरेको छ। विशेषगरी अस्वाभाविक रूपमा उच्च नाफाको ग्यारेन्टी, WhatsApp वा Telegram जस्ता निजी एपमा कुराकानी सार्न दबाब, परिवार वा आर्थिक सल्लाहकारसँग कुरा नगर्न सुझाव, पैसा निकाल्न अतिरिक्त कर वा शुल्क माग्नु र क्रिप्टोमा तत्काल रकम पठाउन दबाब दिनु ठगीका प्रमुख संकेत हुनसक्ने FBI ले जनाएको छ।

आफू ठगीमा परेको आशंका भएमा तत्काल थप पैसा पठाउन बन्द गर्न, व्यक्तिगत वा बैंकिङ विवरण नदिन र FBI को Internet Crime Complaint Center—IC3 मा छिटो उजुरी गर्न आग्रह गरिएको छ। FBI ले हराएको पैसा फिर्ता गराइदिने भन्दै अग्रिम शुल्क माग्ने व्यक्तिबाट समेत सावधान रहन चेतावनी दिएको छ, किनकि पहिलो ठगीपछि पीडितलाई पुनः निशाना बनाउने ‘recovery scam’ पनि व्यापक छ।

विश्वभर फैलिएको यो नयाँ प्रकारको संगठित साइबर अपराधमा अपराधी, मानव तस्कर, मनी लन्डरिङ नेटवर्क र नक्कली लगानी प्लेटफर्म एउटै आपराधिक संरचनामा जोडिएको देखिन्छ। त्यसैले Operation Blackout जस्ता अभियान अब केवल अनलाइन ठगी रोक्ने प्रयासमा सीमित नभई मानव तस्करी, अन्तर्राष्ट्रिय संगठित अपराध, क्रिप्टो मनी लन्डरिङ र डिजिटल वित्तीय सुरक्षासँग जोडिएको ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय अभियानका रूपमा विकसित हुँदै गएको छ।