लन्डन / करिब छ वर्ष अमेरिकामा बिताएपछि बेलायत फर्किएका राजकुमार ह्यारी र उनकी पत्नी मेघन मार्कलको शाही हैसियतबारे बकिङ्घम प्यालेसले पुनः स्पष्ट पारेपछि बेलायती राजपरिवारभित्रको पुरानो संवेदनशील विषय फेरि चर्चाको केन्द्रमा आएको छ। राजा चार्ल्स तृतीयका तर्फबाट पठाइएको औपचारिक पत्रमा ड्यूक र डचेस अफ ससेक्स बेलायतमा बस्न थाले पनि उनीहरू पुनः राजदरबारका आधिकारिक जिम्मेवारी सम्हाल्ने ‘वर्किङ रोयल’ नबनेको स्पष्ट गरिएको छ।

तर पत्रको विषयवस्तुभन्दा त्यसलाई सार्वजनिक गर्ने तरिकाले ह्यारी र मेघनलाई असन्तुष्ट बनाएको देखिएको छ। ससेक्स दम्पतीका प्रवक्ताका अनुसार सार्वजनिक घोषणा हुनुअघि पर्याप्त समय नदिइएकोमा उनीहरू केही आश्चर्यचकित भएका थिए। उनीहरूको टोलीलाई पत्रबारे जानकारी दिइएको भए पनि सञ्चारमाध्यममा सार्वजनिक हुनुभन्दा करिब एक घण्टाअघि मात्र औपचारिक जानकारी पुगेको बताइएको छ।

दरबारनिकट स्रोतहरूले भने ह्यारीका प्रतिनिधिलाई पत्र सार्वजनिक गर्नुअघि नै जानकारी गराइएको दाबी गरेका छन्। यसले फेरि एकपटक ससेक्स दम्पती र बकिङ्घम प्यालेसबीच सूचना आदानप्रदान र पारस्परिक विश्वासको अवस्था कस्तो छ भन्ने प्रश्न उठाएको छ।

राजा चार्ल्सका तर्फबाट लर्ड चेम्बरलेनमार्फत पठाइएको पत्र ह्यारीको कार्यालयसँगै बेलायत सरकारका सम्बन्धित निकाय, वरिष्ठ सैनिक अधिकारी तथा देशभर राजाको प्रतिनिधिका रूपमा रहने लर्ड–लेफ्टिनेन्टहरूलाई समेत पठाइएको बताइएको छ।

पत्रको मुख्य उद्देश्य भने स्पष्ट देखिन्छ—ह्यारी र मेघन बेलायतमा बसोबास गर्न फर्किए भन्दैमा उनीहरू राजाको प्रतिनिधिका रूपमा सार्वजनिक जिम्मेवारी निर्वाह गर्न फर्किएका होइनन्।

ड्यूक र डचेस अफ ससेक्सको उपाधि उनीहरूसँग कायमै छ। तर उनीहरूले गर्ने सामाजिक, परोपकारी, व्यावसायिक वा सार्वजनिक गतिविधि अब पनि निजी हैसियतमा हुनेछन्। कुनै कार्यक्रम, संस्था वा अभियानमा उनीहरूको उपस्थितिलाई राजा चार्ल्स वा ब्रिटिश राजसंस्थाको आधिकारिक प्रतिनिधित्वका रूपमा बुझ्न नहुने सन्देश दरबारले सम्बन्धित निकायलाई दिन खोजेको देखिन्छ।

यो व्यवस्था नयाँ भने होइन। जनवरी २०२० मा ह्यारी र मेघनले वरिष्ठ राजकीय जिम्मेवारीबाट अलग हुने निर्णय गरेपछि तत्कालीन महारानी एलिजाबेथ द्वितीय र राजपरिवारका वरिष्ठ सदस्यहरूबीच भएको छलफलले उनीहरूको नयाँ भूमिका निर्धारण गरेको थियो।

त्यसबेला राजपरिवारले ह्यारी–मेघनको स्वतन्त्र जीवन बिताउने चाहनालाई स्वीकार गरे पनि उनीहरू एकातिर निजी तथा व्यावसायिक गतिविधिमा पूर्ण स्वतन्त्र हुने र अर्कोतिर राजसंस्थाका लागि औपचारिक जिम्मेवारी पनि निर्वाह गर्ने ‘आधा भित्र, आधा बाहिर’ प्रणाली स्वीकार गरेको थिएन।

त्यसपछि ह्यारी र मेघनले सार्वजनिक व्यावसायिक जीवनमा ‘हिज रोयल हाइनेस’ र ‘हर रोयल हाइनेस’ शैली प्रयोग नगर्ने व्यवस्था भयो। उनीहरूलाई राजपरिवारका आधिकारिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सार्वजनिक कोषबाट रकम उपलब्ध गराउने अभ्यास पनि अन्त्य भयो।

राजा चार्ल्सका तर्फबाट अहिले गरिएको पुनःस्पष्टीकरणले त्यसै पुरानो व्यवस्थालाई औपचारिक रूपमा दोहोर्‍याएको हो।

तर परिस्थितिमा एउटा ठूलो परिवर्तन भएको छ—ह्यारी, मेघन तथा उनीहरूका सन्तान प्रिन्स आर्ची र प्रिन्सेस लिलिबेट फेरि बेलायतमा बस्न थालेका छन्।

वर्षौँसम्म क्यालिफोर्नियालाई मुख्य आधार बनाएर बसेको ससेक्स परिवार गत अगस्टको अन्त्यतिर बेलायत फर्किएपछि उनीहरूको सार्वजनिक उपस्थिति बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ। यही कारण सरकारी विभाग, सैन्य निकाय, स्थानीय प्रशासन तथा सार्वजनिक कार्यक्रम आयोजकहरूलाई उनीहरूको भूमिका स्पष्ट पार्न दरबारले आवश्यक ठानेको बुझिएको छ।

ह्यारी आगामी दिनमा पनि आफ्ना प्रमुख परोपकारी परियोजनामा सक्रिय रहने अपेक्षा गरिएको छ। विशेष गरी उनले स्थापना गरेको इन्भिक्टस गेम्स फाउन्डेसनसँग उनको संलग्नता निरन्तर रहनेछ। घाइते, बिरामी तथा सेवाका क्रममा शारीरिक वा मानसिक चोट भोगेका सैनिक तथा पूर्वसैनिकका लागि आयोजना गरिने इन्भिक्टस गेम्सको आगामी संस्करण सन् २०२७ जुलाई १० देखि १७ सम्म बर्मिङ्घममा हुने कार्यक्रम छ।

यसले ह्यारीको बेलायतमा सार्वजनिक उपस्थिति झन् बढाउनेछ।

तर शाही हैसियतभन्दा बढी संवेदनशील मुद्दा अहिले सुरक्षा बनेको छ।

बेलायतमा शाही परिवारका सदस्य तथा अन्य विशिष्ट व्यक्तिको सुरक्षा व्यवस्थाबारे निर्णय गर्ने रोयल एन्ड भीआईपी एक्जिक्युटिभ कमिटी—राभेकले ह्यारी र उनको परिवारलाई अब कस्तो स्तरको सुरक्षा उपलब्ध गराउने भन्ने विषय समीक्षा गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

ह्यारीले २०२० मा सक्रिय शाही जिम्मेवारी छाडेपछि उनको सुरक्षाको स्वरूप परिवर्तन गरिएको थियो। त्यसअघि उपलब्ध हुने नियमित सरकारी तथा प्रहरी सुरक्षा स्वतः कायम नरहने र बेलायत भ्रमण गर्दा जोखिम तथा परिस्थितिअनुसार सुरक्षा मूल्यांकन गरिने निर्णय गरिएको थियो।

यही निर्णयविरुद्ध ह्यारीले लामो कानुनी संघर्ष गरेका थिए। उनको तर्क थियो—उपयुक्त प्रहरी सुरक्षा नहुँदा पत्नी र बालबालिकालाई सुरक्षित रूपमा बेलायत ल्याउन कठिन हुन्छ।

तर मे २०२५ मा बेलायतको कोर्ट अफ अपिलले उनको चुनौती अस्वीकार गरेको थियो। अदालतले ह्यारीले आफूलाई अन्याय भएको महसुस गरेको स्वीकार गरे पनि राभेकको निर्णय प्रक्रियामा कानुनी त्रुटि भएको प्रमाणित नहुने निष्कर्ष निकालेको थियो।

अब ह्यारी र उनको परिवार फेरि बेलायतमा बस्न थालेपछि सुरक्षा मूल्यांकनको आधार भने बदलिएको छ।

त्यसैले उनीहरूको नयाँ बसोबास अवस्थालाई ध्यानमा राखेर सुरक्षा पुनःमूल्यांकन हुन सक्ने भए पनि यसले ह्यारीलाई पहिले जस्तै पूर्णकालीन, करदाताको पैसाबाट चल्ने प्रहरी सुरक्षा स्वतः फर्किन्छ भन्ने अर्थ राख्दैन।

बेलायतको गृह मन्त्रालयले परम्परागत रूपमा कुनै पनि व्यक्तिको व्यक्तिगत सुरक्षा व्यवस्थाबारे सार्वजनिक टिप्पणी गर्दैन। सुरक्षा योजनाको विस्तृत जानकारी सार्वजनिक गर्दा त्यसै व्यक्तिको जोखिम बढ्न सक्ने सरकारको तर्क रहँदै आएको छ।

राजा चार्ल्सको पत्रले पनि सुरक्षा कस्तो हुने भन्ने निर्णय गरेको छैन। बरु सुरक्षा विषय प्रहरी र सरकारी निकायको अधिकार क्षेत्रभित्र पर्ने स्पष्ट संकेत दिइएको छ।

यसरी हेर्दा अहिलेको विवाद तीन तहमा केन्द्रित देखिन्छ—ह्यारी र मेघनको राजपरिवारभित्रको औपचारिक हैसियत, बेलायतमा उनीहरूको निजी सार्वजनिक भूमिका र उनीहरूलाई उपलब्ध गराइने सुरक्षा व्यवस्था।

बकिङ्घम प्यालेसका लागि भने अहिले स्पष्ट सन्देश दिनु आवश्यक बनेको देखिन्छ। ह्यारी र मेघन कुनै च्यारिटी कार्यक्रम, सामाजिक अभियान वा सार्वजनिक समारोहमा सहभागी हुँदा त्यो राजाको आधिकारिक कार्यक्रम होइन। उनीहरूले गर्ने गतिविधि उनीहरूको निजी संस्थागत वा व्यक्तिगत जिम्मेवारीअन्तर्गत पर्छ।

ससेक्स दम्पतीका लागि भने यो नयाँ चरण सहज हुने संकेत देखिँदैन।

बेलायत फर्किएसँगै उनीहरू राजपरिवारसँग भौगोलिक रूपमा नजिक भएका छन्, तर संस्थागत दूरी भने उस्तै छ। उनीहरू राजा चार्ल्सका छोरा र बुहारी हुन्, प्रिन्स आर्ची र प्रिन्सेस लिलिबेट राजपरिवारकै सदस्य हुन्, र ड्यूक तथा डचेस अफ ससेक्सको उपाधि पनि कायम छ। तर राजसंस्थाका लागि औपचारिक काम गर्ने अधिकार र जिम्मेवारी उनीहरूसँग छैन।

त्यसैले उनीहरूको बेलायत फिर्तीलाई ‘राजपरिवारमा पुनरागमन’ का रूपमा व्याख्या गर्नु गलत हुने दरबारको सन्देश छ।

ह्यारी र मेघनका लागि अबको चुनौती भने बेलायतमा सार्वजनिक जीवन चलाउँदै निजी हैसियत र शाही पहिचानबीचको अत्यन्त संवेदनशील सीमा कायम राख्नु हुनेछ।