नयाँ दिल्ली । भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीमा दिल्ली विश्वविद्यालयको साउथ क्याम्पसनजिक विद्यार्थीहरू बस्दै आएको बहुमञ्जिला भवन भत्किँदा कम्तीमा ६ जनाको मृत्यु भएको छ भने दर्जनभन्दा बढी घाइते भएका छन्। भग्नावशेषमुनि अझै केही मानिस पुरिएको हुनसक्ने आशंकामा उद्धार तथा खोजी कार्य जारी छ। सोमबार बिहानसम्मको पछिल्लो विवरणमा मृतक संख्या ६ पुगेको भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।

दिल्लीको दक्षिणपश्चिमी क्षेत्र सत्य निकेतनमा रहेको पाँचतले भवन स्थानीय समयअनुसार आइतबार दिउँसो करिब १:३० बजे अचानक भत्किएको थियो। ‘Hostel Daze’ नामले सञ्चालन हुँदै आएको उक्त भवन मुख्यतः दिल्ली विश्वविद्यालयको साउथ क्याम्पस तथा आसपासका कलेजमा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीका लागि पेइङ गेस्ट (PG) तथा निजी होस्टेलका रूपमा प्रयोग भइरहेको थियो।

घटना भएको केही समयपछि स्थानीय बासिन्दाले भवनभित्र ३० देखि ५० जनासम्म मानिस हुनसक्ने बताएका थिए। तर दिल्ली प्रहरीले भवनभित्र कति मानिस थिए र कति अझै भग्नावशेषमुनि छन् भन्ने यकिन संख्या सार्वजनिक गरिसकेको छैन। उद्धारकर्ताहरूले रातभरि अत्यन्त सावधानीपूर्वक भग्नावशेष हटाउँदै जीवित व्यक्तिको खोजी जारी राखेका छन्। केही विद्यार्थीले पुरिएको अवस्थामै मोबाइल फोन र भिडियो कलमार्फत सहयोग मागेको समेत अधिकारीहरूले बताएका छन्।

दिल्ली प्रहरी, दिल्ली अग्निशमन सेवा, राष्ट्रिय विपद् प्रतिकार बल (NDRF), दिल्ली विपद् व्यवस्थापन प्राधिकरण, नगर निगम, नागरिक सुरक्षा तथा एम्बुलेन्स टोली संयुक्त रूपमा उद्धारमा खटिएका छन्। भारी मेसिनको कम्पनले भग्नावशेष थप खस्न सक्ने र जीवित पुरिएकाहरूलाई जोखिम हुने भएकाले धेरै स्थानमा उद्धारकर्ताले कंक्रिट र फलामका टुक्रा हातैले हटाइरहेका छन्।

प्रारम्भिक अनुसन्धानमा भवनको भुइँतला तथा बेसमेन्ट क्षेत्रमा मर्मत र खन्ने काम भइरहेको खुलेको छ। दिल्लीकी मुख्यमन्त्री रेखा गुप्ताले बेसमेन्टमा गरिएको खन्ने कामका क्रममा एउटा संरचनात्मक खम्बा सरेको हुनसक्ने र त्यसले भवनलाई कमजोर बनाएको प्रारम्भिक संकेत रहेको बताएकी छन्। यद्यपि भवन भत्किनुको अन्तिम कारण प्राविधिक अनुसन्धानपछि मात्र पुष्टि हुने अधिकारीहरूले स्पष्ट पारेका छन्।

स्थानीय बासिन्दा तथा सञ्चारमाध्यमका अनुसार भवन करिब ४०–५० वर्ष पुरानो थियो। केही विवरणमा यसको क्षमता ७५ बेडसम्म रहेको उल्लेख छ। पुरानो संरचनामाथि थप तला निर्माण गरिएको र भवनको मूल स्वरूप परिवर्तन गरिएको थियो कि थिएन भन्ने विषय पनि अनुसन्धानको केन्द्रमा परेको छ। दिल्ली नगर निगमका एक अधिकारीका अनुसार त्यस क्षेत्रमा मूलतः ‘ग्राउन्ड प्लस वन’ संरचनाको अनुमति भए पनि दुर्घटनाग्रस्त भवनमा त्यसभन्दा धेरै तला बनाइएको देखिएको छ।

दुर्घटनापछि सुरक्षाका कारण छेउमै रहेको अर्को जोखिमयुक्त भवन पनि खाली गराइएको छ। त्यहाँ बसिरहेका विद्यार्थी तथा अन्य व्यक्तिलाई वैकल्पिक स्थानमा सारिएको छ। दिल्ली सरकारले घटनाको मजिस्ट्रेटस्तरीय छानबिन आदेश दिएको छ भने सम्भावित अवैध निर्माण र जोखिमयुक्त भवनमाथि कारबाही तीव्र बनाउने निर्णय गरेको छ। दिल्ली नगर निगमले चार तलाभन्दा माथिका अवैध संरचना तत्काल सिल गर्ने निर्देशनसमेत जारी गरेको छ।

दिल्ली प्रहरीले भवनका कथित मालिक हरिराम र अन्य व्यक्तिविरुद्ध भारतीय न्याय संहिताका विभिन्न दफाअन्तर्गत मुद्दा दर्ता गरेको छ। प्रहरीका अनुसार भवनमा मर्मत तथा निर्माण कार्य भइरहेको अवस्थाबारे पनि अनुसन्धान भइरहेको छ र जिम्मेवार व्यक्तिको खोजीका लागि विभिन्न टोली परिचालन गरिएको छ।

प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले दुर्घटनाप्रति दुःख व्यक्त गर्दै मृतकका परिवारप्रति समवेदना र घाइतेको शीघ्र स्वास्थ्यलाभको कामना गरेका छन्। मुख्यमन्त्री गुप्ताले पनि भवन मालिकदेखि सम्बन्धित सरकारी अधिकारीसम्म जो कोही दोषी देखिए पनि कारबाहीबाट नबच्ने बताएकी छन्।

घटनापछि विद्यार्थी संगठनहरूले दिल्लीका निजी होस्टेल र PG भवनहरूको सुरक्षा अवस्थामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएका छन्। NSUI, ABVP लगायतका विद्यार्थी संगठनले सुरक्षा मापदण्डको व्यापक अडिट, निष्पक्ष छानबिन र जिम्मेवारमाथि कारबाहीको माग गरेका छन्। सत्य निकेतन क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा पुराना आवासीय भवनलाई विद्यार्थी होस्टेल तथा व्यावसायिक PG मा रूपान्तरण गरिएको पृष्ठभूमिमा यस दुर्घटनाले दिल्ली विश्वविद्यालय आसपासका विद्यार्थी आवासको संरचनात्मक सुरक्षा र सरकारी निगरानीमाथि फेरि गम्भीर बहस सुरु गराएको छ।

नोट: प्रारम्भिक समाचारमा मृतक संख्या तीन भनिएको थियो, तर उद्धार कार्य अघि बढेसँगै सेप्टेम्बर ७ को बिहानसम्म संख्या कम्तीमा ६ पुगेको पछिल्लो अपडेटमा उल्लेख छ। उद्धार जारी रहेकाले मृतक तथा घाइतेको संख्या परिवर्तन हुन सक्छ।