अमेरिका–इरानबीच युद्ध अन्त्य गर्ने ऐतिहासिक समझदारी, होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः सञ्चालन हुने

लामो समयदेखि जारी सैन्य तनाव र युद्धपछि अमेरिका र इरानबीच शान्ति स्थापना गर्ने महत्वपूर्ण समझदारी भएको घोषणा गरिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले इरानसँगको सम्झौता अन्तिम रूप पाएको जनाउँदै इरानी बन्दरगाहमाथिको अमेरिकी नाकाबन्दी हटाउने तथा विश्वको महत्वपूर्ण समुद्री मार्ग होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः सञ्चालन गर्ने निर्णय भएको जानकारी दिएका छन्।

पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री Shehbaz Sharif ले अमेरिका र इरानबीच भएको शान्ति सम्झौतामा औपचारिक हस्ताक्षर आगामी शुक्रबार स्विट्जरल्याण्डमा हुने बताएका छन्। पाकिस्तान, कतार तथा अन्य क्षेत्रीय शक्तिहरूको मध्यस्थतामा भएको लामो वार्तापछि दुवै पक्ष सहमतिमा पुगेको जनाइएको छ।

इरानका उपविदेशमन्त्री काजेम घरिबाबादीले सम्झौतापछि लागू हुने ६० दिने युद्धविराम अवधिमा अमेरिका र इरानबीच आणविक कार्यक्रम, क्षेत्रीय सुरक्षा तथा द्विपक्षीय सम्बन्धका विषयमा विस्तृत वार्ता हुने जानकारी दिएका छन्। उनले सम्झौताका शर्त उल्लङ्घन भए इरानले आवश्यक कदम चाल्ने चेतावनीसमेत दिएका छन्।

इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्ले पनि तेहरान र वाशिङ्टनबीच युद्ध अन्त्य गर्ने समझदारीपत्र (एमओयू) अन्तिम रूप पाएको पुष्टि गरेको छ। परिषद्का अनुसार युद्धसँग सम्बन्धित सबै सैन्य गतिविधि तत्काल प्रभावबाट स्थायी रूपमा अन्त्य गरिनेछ।

युरोपेली शक्तिहरूले समेत उक्त सम्झौताप्रति समर्थन जनाएका छन्। बेलायत, फ्रान्स, जर्मनी र इटालीले संयुक्त वक्तव्य जारी गर्दै इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रमबारे पारदर्शी तथा अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रमाणित प्रतिबद्धता जनाएमा सम्बन्धित आर्थिक प्रतिबन्धहरू खुकुलो पार्न तयार रहेको बताएका छन्।

बेलायती प्रधानमन्त्री Keir Starmer ले यसलाई युद्ध अन्त्यतर्फको महत्वपूर्ण उपलब्धि भनेका छन् भने जर्मन चान्सलर Friedrich Merz ले सम्झौताले विश्व अर्थतन्त्र र मध्यपूर्वको स्थायित्वमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।

अमेरिकी उपराष्ट्रपति JD Vance ले सम्झौताले तत्काल सम्पूर्ण समस्याको समाधान नगर्ने भए पनि मध्यपूर्वमा दीर्घकालीन शान्तितर्फको ठूलो कदम भएको बताएका छन्। उनका अनुसार क्षेत्रीय तनाव घटेसँगै ऊर्जा आपूर्तिमा सुधार आउने र विश्व बजारमा इन्धनको मूल्य स्थिर हुन सहयोग पुग्नेछ।

युद्धका कारण होर्मुज जलडमरूमध्यमार्फत हुने विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल आपूर्ति प्रभावित भएको थियो। यसले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेल तथा ऊर्जाको मूल्य उल्लेख्य रूपमा बढाएको थियो। सम्झौताको घोषणासँगै विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य घट्न थालेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार यदि सम्झौता प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन भयो भने मध्यपूर्वमा स्थायित्व बढ्नुका साथै विश्व अर्थतन्त्र, ऊर्जा आपूर्ति श्रृंखला र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा सकारात्मक प्रभाव पर्ने अपेक्षा गरिएको छ।