वासिङ्टन/ओटावा। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले क्यानडाबाट आयात हुने अधिकांश वस्तुमा ५० प्रतिशतसम्मको नयाँ भन्सार शुल्क (ट्यारिफ) लगाउने घोषणा गरेका छन्। अमेरिकाले आफ्ना सवारीसाधन, दुग्धजन्य पदार्थ तथा मदिरामाथि क्यानडाले असमान व्यवहार गरेको आरोप लगाउँदै यो कदम चालेको हो।

ह्वाइट हाउसका अनुसार नयाँ ट्यारिफ ३० दिनपछि लागू हुनेछ। यसलाई अमेरिका–क्यानडा व्यापार सम्बन्धमा पछिल्ला वर्षकै सबैभन्दा ठूलो तनावपूर्ण कदमका रूपमा हेरिएको छ।

दैनिक उपभोगदेखि औद्योगिक वस्तुसम्म असर

नयाँ निर्णयपछि क्यानडाबाट अमेरिका निर्यात हुने वाइन, हक्की स्टिक, सिमेन्टलगायतका विभिन्न उपभोग्य तथा औद्योगिक वस्तुहरू ५० प्रतिशत अतिरिक्त शुल्कको दायरामा पर्नेछन्।

तर ऊर्जा, पोटास (मल उत्पादनमा प्रयोग हुने खनिज), महत्वपूर्ण खनिज पदार्थ, माछा तथा केही रणनीतिक वस्तुहरूलाई भने यो नयाँ शुल्कबाट छुट दिइएको छ।

विशेष कुरा के छ भने, अमेरिका–मेक्सिको–क्यानडा स्वतन्त्र व्यापार सम्झौता (USMCA) अन्तर्गत रहेका धेरै वस्तुहरूमा समेत यो नयाँ शुल्क लागू हुने अमेरिकी प्रशासनले जनाएको छ।

क्यानडाको कडा प्रतिक्रिया

क्यानडाका प्रधानमन्त्री मार्क कार्नीले अमेरिकाको निर्णयप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै व्यापार वार्तालाई अझ तीव्र बनाइने बताएका छन्।

उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत जारी गरेको वक्तव्यमा अमेरिकाले पछिल्ला महिनाहरूमा एकपछि अर्को गर्दै एकपक्षीय व्यापारिक निर्णय लिँदै आएको आरोप लगाए।

कार्नीले अमेरिका–मेक्सिको–क्यानडा व्यापार सम्झौताको भावना विपरीत कदम चालिएको दाबी गर्दै क्यानडाको सार्वभौमिकतामाथि समेत चुनौती दिने अभिव्यक्तिहरूले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई थप जटिल बनाएको उल्लेख गरेका छन्।

किन चर्कियो विवाद?

अमेरिकाले क्यानडाले आफ्ना गाडी तथा पार्टपुर्जामा विभेदकारी कर लगाएको आरोप लगाएको छ। अमेरिकी प्रशासनका अनुसार अन्य देशलाई नलगाइने कर अमेरिकी उत्पादनमा मात्रै लागू गरिएको छ।

यस्तै, क्यानडाको दुग्ध उत्पादन व्यवस्थापन प्रणाली पनि लामो समयदेखि अमेरिकाको असन्तुष्टिको विषय बनेको छ। क्यानडाले निश्चित कोटाभन्दा बढी आयात हुने दुग्धजन्य वस्तुमा ३०० प्रतिशतभन्दा बढी भन्सार शुल्क लगाउने व्यवस्था कायम राखेको छ।

यसका साथै अधिकांश क्यानडाली प्रान्तहरूले अमेरिकी मदिराको बिक्रीमाथि लगाएको बहिष्कार पनि वासिङ्टनको असन्तुष्टिको अर्को कारण बनेको छ।

पहिलेदेखि नै थियो व्यापारिक तनाव

अमेरिका र क्यानडाबीच व्यापारिक विवाद नयाँ होइन। अमेरिकाले यसअघि नै क्यानडाली स्टिल, आल्मुनियम तथा तामामा १५ देखि ५० प्रतिशतसम्मको शुल्क लगाउँदै आएको छ।

त्यस्तै क्यानडाली सफ्टवुड काठमा ३५ प्रतिशत तथा अमेरिकी उत्पादन बाहेकका अटो पार्ट्स प्रयोग भएका सवारीमा २५ प्रतिशत अतिरिक्त कर लागिरहेको छ।

जवाफमा क्यानडाले पनि अमेरिकी स्टिल, आल्मुनियम तथा सवारीसाधनमा २५ प्रतिशत प्रतिशोधात्मक शुल्क लागू गरिसकेको छ।

डढेलोको धुवाँदेखि व्यापारसम्म

केही दिनअघि राष्ट्रपति ट्रम्पले क्यानडामा फैलिएको डढेलोको धुवाँ अमेरिकी सहरसम्म पुगेको भन्दै त्यसलाई समेत व्यापारिक दबाबको विषय बनाएका थिए।

यद्यपि सोमबार हस्ताक्षर गरिएका कार्यकारी आदेशहरूमा डढेलो वा धुवाँको कुनै उल्लेख छैन। त्यसको सट्टा सवारीसाधन, दुग्धजन्य उत्पादन र मदिरासम्बन्धी पुरानै व्यापारिक विवादलाई आधार बनाएर नयाँ ट्यारिफ घोषणा गरिएको देखिन्छ।

वार्ता संकटमा

दुवै देशबीच नयाँ व्यापार सम्झौताका लागि वार्ता जारी रहे पनि पछिल्लो निर्णयले ती वार्ताहरू प्रभावहीन बन्दै गएको संकेत दिएको छ।

यसअघि अमेरिकाले वर्तमान स्वरूपमा रहेको अमेरिका–मेक्सिको–क्यानडा व्यापार सम्झौता (USMCA) नवीकरण नगर्ने निर्णय गरिसकेको थियो। अमेरिका सम्झौतामा व्यापक संशोधन चाहिरहेको छ भने क्यानडा र मेक्सिको पुरानै संरचनालाई निरन्तरता दिन चाहन्छन्।

कानुनी आधार परिवर्तन

यस वर्षको सुरुमै अमेरिकी सर्वोच्च अदालतले राष्ट्रिय आपतकालीन कानुन प्रयोग गरेर ट्रम्प प्रशासनले लगाएका अन्तर्राष्ट्रिय ट्यारिफहरू असंवैधानिक ठहर गरेको थियो।

त्यसपछि ह्वाइट हाउसले नयाँ कानुनी आधार खोज्ने जनाएको थियो। यसपटक भने ट्रम्प प्रशासनले सन् १९३० को ट्यारिफ ऐनको धारा ३३८ प्रयोग गर्दै व्यापारिक विभेद (Trade Discrimination) को आधारमा क्यानडामाथि नयाँ शुल्क लागू गरेको हो।

विश्लेषकहरूका अनुसार यो निर्णयले उत्तर अमेरिकी व्यापार सम्बन्धमा गम्भीर असर पार्न सक्छ। यदि दुवै देशबीच सम्झौता हुन सकेन भने आगामी महिनाहरूमा प्रतिशोधात्मक शुल्कको श्रृंखला अझ विस्तार हुने र त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव उद्योग, व्यापार तथा उपभोक्तामाथि पर्ने सम्भावना रहेको छ।