नयाँ दिल्ली । परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल र भारतका विदेशमन्त्री एस. जयशंकर बीच शनिबार भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीमा उच्चस्तरीय द्विपक्षीय वार्ता सम्पन्न भएको छ। भारतीय विदेशमन्त्री जयशंकरको निमन्त्रणामा भारतको औपचारिक भ्रमणमा रहेका मन्त्री खनाल र जयशंकरबीच नेपाल–भारत सम्बन्धका विविध पक्षमा विस्तृत छलफल भएको हो।

नयाँ दिल्लीस्थित नेपाली दूतावासका अनुसार दुई मन्त्रीबीच नेपाल–भारत सम्बन्धका सम्पूर्ण महत्वपूर्ण आयाममा व्यापक छलफल भएको छ। वार्ताका क्रममा व्यापार तथा आर्थिक सहकार्य, सीमापार सम्पर्क विस्तार, ऊर्जा साझेदारी, जलस्रोत व्यवस्थापन, डिजिटल प्रविधि, शिक्षा, स्वास्थ्य, संस्कृति तथा खेलकुदमार्फत जनस्तरको सम्बन्ध सुदृढ बनाउने विषयहरूलाई विशेष प्राथमिकता दिइएको थियो।

दुवै पक्षले नेपाल र भारतबीचको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक तथा भौगोलिक सम्बन्धलाई अझ सुदृढ बनाउने प्रतिबद्धता पुनः व्यक्त गरेका छन्। साथै विकास साझेदारी, आर्थिक समृद्धि र पारस्परिक हितका क्षेत्रमा सहकार्यलाई अझ विस्तार गर्ने सहमति भएको छ।

क्षेत्रीय र अन्तर्राष्ट्रिय विषयमा पनि छलफल

वार्ताका क्रममा दक्षिण एसिया तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा विकसित भइरहेका समसामयिक विषयमा समेत विचार आदानप्रदान भएको थियो। बहुपक्षीय अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा सहकार्य, क्षेत्रीय स्थायित्व, आर्थिक विकास तथा साझा हितका विषयमा दुवै पक्षबीच सकारात्मक छलफल भएको दूतावासले जनाएको छ।

दूतावासद्वारा जारी विज्ञप्तिमा भनिएको छ, “दुवै पक्ष विकास साझेदारी, सम्पर्क सञ्जाल विस्तार तथा पारस्परिक हितका प्राथमिक क्षेत्रहरूमा सहकार्यलाई थप मजबुत बनाउँदै द्विपक्षीय सम्बन्धलाई अझ गहिरो र व्यापक बनाउन सहमत भएका छन्।”

तीन महत्वपूर्ण सहमति सार्वजनिक

बैठकका क्रममा नेपाल र भारतले तीन महत्वपूर्ण समझदारी तथा परियोजनासम्बन्धी घोषणा गरेका छन्।

१. नेपाल–भारत सीमापार डिजिटल भुक्तानी सेवा सञ्चालन

सन् २०२३ मा नेपाल क्लियरिङ हाउस लिमिटेड (एनसीएचएल) र नेशनल पेमेन्ट्स कर्पोरेसन अफ इन्डिया (एनपीसीआई) बीच भएको समझदारीअनुसार अब नेपाल र भारतबीच प्रत्यक्ष ‘एकाउन्ट–टु–एकाउन्ट’ (ए२ए) सीमापार डिजिटल भुक्तानी सेवा सञ्चालन गरिने भएको छ।

यसले दुई देशबीच हुने व्यापार, पर्यटन, शिक्षा तथा व्यक्तिगत आर्थिक कारोबारलाई अझ सहज बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

२. भूकम्पपछिका पुनर्निर्माण परियोजना हस्तान्तरण

भारत सरकारको सहयोगमा निर्माण सम्पन्न भएका नेपालका ७२ वटा स्वास्थ्य क्षेत्रसम्बन्धी र १२ वटा सांस्कृतिक सम्पदा पुनर्निर्माण परियोजनाहरू औपचारिक रूपमा नेपाल सरकारलाई हस्तान्तरण गरिने भएको छ।

यी परियोजनाहरू २०७२ सालको विनाशकारी भूकम्पपछि पुनर्निर्माण गरिएका महत्वपूर्ण पूर्वाधारमध्ये पर्दछन्।

३. कृत्रिम बुद्धिमत्ता र भाषा प्रविधिमा सहकार्य

काठमाडौं विश्वविद्यालय इन्जिनियरिङ अध्ययन संस्थानअन्तर्गतको डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधार तथा कृत्रिम बुद्धिमत्ता केन्द्र र भारतको ‘भाषिणी’ डिजिटल भाषा प्रविधि विभागबीच ‘भ्वाइस फर्स्ट’ भाषा अनुवाद प्लेटफर्म निर्माणका लागि समझदारीपत्र आदानप्रदान गरिएको छ।

यो सहकार्यले नेपाली तथा भारतीय भाषाहरूमा आधारित डिजिटल अनुवाद, कृत्रिम बुद्धिमत्ता र भाषा प्रविधिको विकासमा नयाँ सम्भावना सिर्जना गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

ऊर्जा र जलविद्युत् सहकार्यमा जोड

भारतीय विदेशमन्त्री एस. जयशंकरले भेटवार्तापछि सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रतिक्रिया दिँदै नेपालसँगको विकास साझेदारी, पूर्वाधार निर्माण, सम्पर्क विस्तार, ऊर्जा तथा विशेषगरी जलविद्युत् क्षेत्रमा सहकार्य विस्तारबारे सकारात्मक छलफल भएको बताएका छन्।

उनले शिक्षा, स्वास्थ्य, क्षमता अभिवृद्धि, डिजिटल प्रविधि, संस्कृति र खेलकुदका क्षेत्रमा समेत दुई देशबीचको साझेदारीलाई थप मजबुत बनाउने विषयमा सहमति भएको उल्लेख गरेका छन्।

सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउने संकेत

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालको भारत भ्रमणलाई नेपाल–भारत सम्बन्धको नयाँ चरणको सुरुआतका रूपमा हेरिएको छ। विशेषगरी ऊर्जा व्यापार, डिजिटल भुक्तानी प्रणाली, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, सीमापार सम्पर्क विस्तार तथा पुनर्निर्माण परियोजनाको हस्तान्तरणजस्ता विषयले आगामी दिनमा दुई देशबीचको सहकार्यलाई अझ संस्थागत र परिणाममुखी बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

नेपाल र भारतबीच पछिल्ला वर्षहरूमा ऊर्जा, व्यापार, पूर्वाधार विकास तथा डिजिटल क्षेत्रमा सहकार्य निरन्तर विस्तार हुँदै आएको छ। नयाँ दिल्लीमा सम्पन्न यो भेटवार्ताले त्यस सम्बन्धलाई अझ नयाँ गति र दिशातर्फ उन्मुख गराउने विश्वास गरिएको छ।