विश्व राजनीतिका तीन प्रभावशाली नेताहरू अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ र रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन चीनको शेन्जेन सहरमा एकै ठाउँमा देखिएका छन्। एसिया प्रशान्त आर्थिक सहयोग संगठन (एपेक) को शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुन पुगेका तीन नेताहरूबीच भएको प्रारम्भिक भेटघाट र हात मिलाएको दृश्यले विश्वव्यापी चर्चा पाएको छ। अब बिहीबार, नोभेम्बर १९ मा हुने भनिएको ऐतिहासिक त्रिपक्षीय वार्ताप्रति अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यान केन्द्रित भएको छ।
फिलिपिन्सको मनिलामा क्षेत्रीय नेताहरूसँग छलफल सम्पन्न गरेर चीन पुगेका राष्ट्रपति ट्रम्पलाई चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङले विमानस्थलमै आत्मीय स्वागत गरेका थिए। दुई नेताले हात मिलाउनुका साथै अँगालोसमेत मारेका थिए। अमेरिका र चीनबीच व्यापार, प्रविधि तथा सामरिक प्रतिस्पर्धा तीव्र रहेको अवस्थामा यस्तो स्वागतलाई कूटनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण मानिएको छ।
यसअघि चिनियाँ राष्ट्रपति सीले रूसी राष्ट्रपति पुटिनसँग छुट्टै भेटवार्ता गरेका थिए। सीले पुटिनलाई पुरानो मित्रका रूपमा सम्बोधन गरेका छन्। रूस र चीनबीच पछिल्ला वर्षहरूमा आर्थिक, ऊर्जा तथा रणनीतिक सहकार्य विस्तार भइरहेका बेला दुई नेताको भेटले उनीहरूको सम्बन्ध थप मजबुत रहेको सन्देश दिएको विश्लेषण गरिएको छ।
एपेक सम्मेलनको मुख्य उद्देश्य एसिया प्रशान्त क्षेत्रमा व्यापार, लगानी, आर्थिक विकास र क्षेत्रीय सहकार्यलाई प्रवर्द्धन गर्नु हो। तर यसपटक सम्मेलनको औपचारिक एजेन्डाभन्दा अमेरिका, रूस र चीनका शीर्ष नेताहरूबीच हुने भनिएको वार्ताले बढी अन्तर्राष्ट्रिय चासो आकर्षित गरेको छ।
बिहीबार हुने भनिएको तीनपक्षीय वार्तामा रूस र युक्रेनबीचको युद्ध, इरानसँगको अमेरिकी युद्ध, आणविक हतियार नियन्त्रण, विश्व सुरक्षा, व्यापारिक प्रतिस्पर्धा र अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति सन्तुलनजस्ता संवेदनशील विषयमा छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ।
अमेरिकी पक्षले इरानको विषय उठाउने संकेत दिएको छ भने चीनले विश्व शान्ति र स्थायित्वलाई वार्ताको प्रमुख उद्देश्यका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। राष्ट्रपति ट्रम्पले युक्रेन युद्धबारे पनि छलफल गर्ने बताएका छन्। यद्यपि यी जटिल समस्याहरूमा तत्काल ठोस सहमति हुने निश्चित छैन।
यसैबीच, चीनले व्यापार संरक्षणवादको विरोध गर्दै खुला अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको पक्षमा आफ्नो धारणा राखेको छ। रूसी राष्ट्रपति पुटिनले पश्चिमी राष्ट्रहरूले लगाएका आर्थिक प्रतिबन्धहरूको आलोचना गरेका छन्। यी फरक धारणा आगामी वार्तामा पनि प्रतिबिम्बित हुने अनुमान गरिएको छ।
तीन शक्तिशाली राष्ट्रका नेताहरूलाई एउटै वार्ताको टेबुलमा ल्याउनु चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङका लागि महत्त्वपूर्ण कूटनीतिक उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ। यसबाट चीनले विश्व राजनीतिमा आफ्नो प्रभाव र मध्यस्थकर्ताको भूमिका विस्तार गर्न खोजेको संकेत मिलेको छ।
उता, युक्रेन युद्धका कारण पश्चिमी राष्ट्रहरूको दबाब र प्रतिबन्ध सामना गरिरहेका राष्ट्रपति पुटिनका लागि अमेरिकी राष्ट्रपतिसँग प्रत्यक्ष संवाद गर्ने अवसर आफैँमा कूटनीतिक लाभ हुन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पका लागि पनि यो बैठक विश्वका दुई प्रमुख प्रतिस्पर्धी शक्तिसँग प्रत्यक्ष संवाद गर्दै युद्ध अन्त्य, सुरक्षा तथा आर्थिक सम्बन्धमा आफ्नो प्रभाव देखाउने अवसर बन्न सक्छ।
तर तीन राष्ट्रका आआफ्नै रणनीतिक स्वार्थ, गहिरो अविश्वास र अन्तर्राष्ट्रिय विवादका कारण साझा निष्कर्ष निकाल्नु सजिलो देखिँदैन।
विश्वले प्रतीक्षा गरिरहेको मुख्य प्रश्न हो, ट्रम्प, पुटिन र सी चिनफिङबीचको यो ऐतिहासिक भेट केवल कूटनीतिक प्रदर्शनमा सीमित हुनेछ कि विश्व शान्ति, युद्ध अन्त्य र बदलिँदो अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति सन्तुलनमा नयाँ अध्यायको सुरुवात गर्नेछ ?
नोभेम्बर १९ को प्रस्तावित त्रिपक्षीय वार्ताबाट आउने सम्भावित निर्णय र घोषणाहरूले विश्व राजनीति, अर्थतन्त्र तथा अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षाको आगामी दिशामा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्न सक्ने देखिन्छ।
प्रतिक्रिया