वासिङ्टन डीसी, १७ नोभेम्बर २०२६। अमेरिका यतिबेला राष्ट्रिय सुरक्षा, अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीति र प्रविधिसम्बन्धी समस्याका कारण एकसाथ अनेक चुनौती सामना गरिरहेको छ। इरानले अमेरिकी राजधानी वासिङ्टन डीसीमा रेडियोधर्मी पदार्थयुक्त बम वा रासायनिक हतियार प्रयोग गरेर उच्च सरकारी अधिकारीलाई निशाना बनाउन सक्ने गुप्तचर सूचनाले नयाँ चिन्ता उत्पन्न गरेको छ। अर्कोतर्फ अमेरिकी हवाई यातायात, माइक्रोसफ्टका डिजिटल सेवा र ठूला बैंकहरूको अनलाइन प्रणालीमा लगातार समस्या देखिएका छन्।
यही संवेदनशील परिस्थितिमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङबीच चीनमा हुने भनिएको ऐतिहासिक त्रिपक्षीय वार्तालाई विश्व समुदायले विशेष महत्त्वका साथ हेरिरहेको छ।
नोभेम्बर १६ मा सार्वजनिक भएको एक अमेरिकी सञ्चारमाध्यमको समाचारअनुसार इरानले राष्ट्रपति ट्रम्प प्रशासनका वरिष्ठ अधिकारीलाई लक्षित गरी वासिङ्टन डीसीमा रेडियोधर्मी पदार्थयुक्त ‘डर्टी बम’ अथवा रासायनिक हतियार प्रयोग गर्ने सम्भावित योजनाबारे अमेरिकी गुप्तचर निकायले सूचना प्राप्त गरेका छन्।
केही सूचनामा सम्भावित स्थान र निशानाको समेत पहिचान भएको बताइएको छ। मध्यपूर्वमा रहेका अमेरिकी सैनिकमाथि रासायनिक आक्रमणको सम्भावनासमेत अमेरिकी निकायले निगरानी गरिरहेका छन्।
तर यस्तो आक्रमण तत्काल हुने निश्चित प्रमाण सार्वजनिक भएको छैन। इरानसँग आक्रमण गर्ने वास्तविक क्षमता र उद्देश्य छ कि छैन भन्ने विषयमा अमेरिकी अधिकारीहरूबीच मतभिन्नता रहेको बताइएको छ। अमेरिकी भूमिमाथि तत्काल आक्रमणको विश्वसनीय खतरा पुष्टि नभएको अधिकारीहरूको भनाइ छ। तथापि सम्भावित जोखिमलाई ध्यानमा राखेर सुरक्षा सतर्कता अपनाइएको छ।
अमेरिका, रुस र चीनका राष्ट्रप्रमुखबीच नोभेम्बर १९ मा चीनको शेन्जेन सहरमा त्रिपक्षीय वार्ता हुने विवरण सार्वजनिक भएका छन्। नोभेम्बर १८ र १९ मा आयोजना हुने भनिएको एसिया प्रशान्त आर्थिक सहयोग संगठनको शिखर सम्मेलनका अवसरमा यस्तो वार्ता हुन सक्ने चर्चा छ। यद्यपि बैठकको कार्यक्रम र तीनै नेताको सहभागिताबारे स्वतन्त्र आधिकारिक पुष्टि आवश्यक छ।
सम्भावित वार्तामा आणविक हतियार नियन्त्रण, महाशक्तिहरूबीचको रणनीतिक प्रतिस्पर्धा र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा प्रमुख विषय हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
अमेरिका र इरानबीचको तनाव, रुस र युक्रेनबीचको युद्ध तथा विश्वव्यापी सैन्य प्रतिस्पर्धाका कारण तीन शक्तिशाली राष्ट्रका नेताबीचको सम्भावित भेटलाई अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा विशेष महत्त्वका साथ हेरिएको छ।
नोभेम्बर १३ मा अमेरिकी संघीय उड्डयन प्रशासन (FAA) को सञ्चार तथा हवाई ट्राफिक नियन्त्रण प्रणालीमा गम्भीर प्राविधिक समस्या आएपछि देशभर नयाँ उडान प्रस्थानमा अस्थायी रोक लगाइएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
अमेरिकी हवाई यातायात प्रणालीमा समस्या देखिएपछि विमानस्थलमा लामो प्रतीक्षा, उडान रद्द तथा तालिका परिवर्तनका कारण हजारौँ यात्रु प्रभावित भएका थिए।
प्रारम्भिक विवरणमा पुरानो सञ्चार सञ्जालमा अत्यधिक डेटा प्रवाह हुँदा समस्या उत्पन्न भएको उल्लेख छ। अमेरिकी अधिकारीहरूले यसलाई साइबर आक्रमणसँग जोड्ने प्रमाण सार्वजनिक नभएको बताएका छन्।
अमेरिकाको प्रविधि क्षेत्रले पनि लगातार अवरोधको सामना गरेको छ। नोभेम्बर १२ देखि माइक्रोसफ्टका Outlook, Teams, Microsoft 365 र Copilot जस्ता सेवामा समस्या आउँदा व्यवसाय तथा सरकारी कार्यालयका डिजिटल कामकाज प्रभावित भएका विवरण सार्वजनिक भएका छन्।
त्यसको केही दिनपछि नोभेम्बर १६ मा JPMorgan Chase, Bank of America र Wells Fargo लगायतका ठूला बैंकका ग्राहकले अनलाइन कारोबार, खातामा पहुँच र रकम स्थानान्तरणमा समस्या भोगेको गुनासो गरेका छन्।
JPMorgan Chase को सफ्टवेयरमा देखिएको भनिएको त्रुटिका कारण Zelle मार्फत हुने रकम स्थानान्तरणसमेत प्रभावित भएको विवरण आएको छ।
तर FAA, माइक्रोसफ्ट र बैंकिङ प्रणालीका यी घटनाबीच आपसी सम्बन्ध रहेको वा संयुक्त साइबर आक्रमण भएको कुनै प्रमाण सार्वजनिक भएको छैन।
इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोरले भूमिगत विशाल क्षेप्यास्त्र केन्द्रको भिडियो र विवरण सार्वजनिक गरेको छ। उक्त केन्द्रमा ब्यालिस्टिक तथा क्रुज क्षेप्यास्त्र र प्रक्षेपण प्रणाली प्रदर्शन गरिएको बताइएको छ।
इरानले जमिनमुनि हतियार उत्पादन र भण्डारण गर्ने क्षमता विस्तार गरिएको दाबी गरेको छ। तर सार्वजनिक गरिएको संरचना आणविक हतियार भण्डार नभई क्षेप्यास्त्र केन्द्रका रूपमा प्रस्तुत गरिएको हो।
यसैबीच अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा निकायले इरानको उच्च संवर्धित युरेनियमको वास्तविक परिमाण, भण्डारण स्थान र आणविक कार्यक्रमको पारदर्शिताबारे चिन्ता व्यक्त गर्दै आएको छ।
इरानले अन्तर्राष्ट्रिय निरीक्षकलाई पर्याप्त पहुँच नदिएको अवस्थामा उसको आणविक क्षमताबारे स्वतन्त्र पुष्टि गर्न कठिन भएको बताइन्छ।
यसले इरानको आणविक कार्यक्रमप्रति अमेरिकासहित अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको आशङ्का थप बढाएको छ।
एकातिर अमेरिकी राजधानीमै सम्भावित घातक आक्रमणको गुप्तचर चेतावनी, अर्कोतर्फ अमेरिकी पूर्वाधारका महत्त्वपूर्ण डिजिटल प्रणालीमा लगातार अवरोध र इरानको भूमिगत सैन्य शक्ति प्रदर्शनले अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा वातावरणलाई संवेदनशील बनाएको छ।
यद्यपि यी सबै घटनाहरू एउटै योजनाको परिणाम भएको पुष्टि भएको छैन। सुरक्षा अधिकारीहरूका लागि वास्तविक खतरा, गुप्तचर सूचना र प्राविधिक समस्याबीच स्पष्ट भिन्नता छुट्याउनु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण बनेको छ।
यस्तो परिस्थितिमा अमेरिका, रुस र चीनबीचको सम्भावित उच्चस्तरीय संवाद विश्व शान्ति, आणविक हतियार नियन्त्रण र महाशक्तिहरूको भावी सम्बन्धका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण हुने देखिएको छ।
प्रतिक्रिया