अमेरिका, नोभेम्बर १७, २०२६। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको फिलिपिन्स र चीन भ्रमणले विश्व कूटनीतिमा नयाँ चासो उत्पन्न गरेको छ। फिलिपिन्सको राजधानी मनिला पुगेका ट्रम्पले एसियाली सहयोगी राष्ट्रहरूसँग सुरक्षा, व्यापार र आर्थिक सहकार्यका विषयमा महत्त्वपूर्ण छलफल गरेका छन्। अब उनको चीन भ्रमण र चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ तथा रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग हुने भनिएको त्रिपक्षीय वार्ताप्रति अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यान केन्द्रित भएको छ।
अमेरिका र चीनबीच बढ्दो आर्थिक प्रतिस्पर्धा, दक्षिण चीन सागरको सुरक्षा विवाद, इरान युद्ध, आणविक हतियार नियन्त्रण र बदलिँदो विश्व शक्ति सन्तुलनका कारण यो भ्रमण विशेष महत्त्वपूर्ण मानिएको छ।
राष्ट्रपति ट्रम्प नोभेम्बर १६ मा वासिङ्टनबाट प्रस्थान गरी अलास्का हुँदै नोभेम्बर १७ मा फिलिपिन्सको राजधानी मनिला पुगेका हुन्। उनलाई विमानस्थलमा औपचारिक स्वागत गरिएको थियो।
मनिलामा ट्रम्पले अमेरिका, भारत, जापान र अस्ट्रेलिया सम्मिलित चार राष्ट्रको रणनीतिक समूह क्वाडका नेताहरूसँग बैठक गरेका छन्। बैठकमा हिन्द प्रशान्त क्षेत्रमा समुद्री सुरक्षा, चीनको बढ्दो प्रभाव, कृत्रिम बुद्धिमत्ता र क्षेत्रीय स्थिरताका विषयमा छलफल भएको बताइएको छ।
क्वाड समूहले समुद्री गस्ती विमानसँग सम्बन्धित संयुक्त अभ्यास गर्ने र कृत्रिम बुद्धिमत्ताको विकासलाई तीव्रता दिने पहल अगाडि बढाउने घोषणा गरेको छ।
यसै क्रममा ट्रम्पले थाइल्यान्डसँग व्यापारसम्बन्धी संयुक्त दस्ताबेजमा हस्ताक्षर गरेका छन्। उनले थाइल्यान्डले अमेरिकाबाट करिब २ अर्ब ६० करोड डलर बराबरका कृषि उत्पादन खरिद गर्ने बताएका छन्। यद्यपि विस्तृत औपचारिक व्यापार सम्झौतालाई अन्तिम रूप दिन अझै केही समय लाग्नेछ।
ट्रम्प दक्षिणपूर्वी एसियाली राष्ट्रहरूको संगठन आसियानको विशेष सम्मेलन र रात्रिभोजमा समेत सहभागी भएका छन्। सम्मेलनमा अनलाइन ठगी नियन्त्रण, आर्थिक सहकार्य र क्षेत्रीय सुरक्षाका विषय उठेका छन्।
नोभेम्बर १८ मा ट्रम्पले फिलिपिन्सका राष्ट्रपति फर्डिनान्ड मार्कोस जुनियरसँग मनिलास्थित मलाकान्याङ राष्ट्रपति भवनमा द्विपक्षीय वार्ता गर्ने कार्यक्रम छ।
वार्तामा मुख्यतः दक्षिण चीन सागरमा चीनसँगको विवाद, अमेरिकी सैन्य सहयोग, प्रतिरक्षा साझेदारी, व्यापार, ऊर्जा र प्रविधिमा लगानीका विषय प्राथमिकतामा रहने अपेक्षा गरिएको छ।
अमेरिका र फिलिपिन्सबीच पुरानो पारस्परिक रक्षा सन्धि छ। दक्षिण चीन सागरमा चिनियाँ तथा फिलिपिन्सका जहाजबीच बारम्बार तनाव उत्पन्न भइरहेका कारण यस भेटलाई विशेष महत्त्वका साथ हेरिएको छ।
यसैबीच मनिलामा ट्रम्पको भ्रमणविरुद्ध प्रदर्शन पनि भएका छन्। करिब एक हजार पाँच सय प्रदर्शनकारीले फिलिपिन्सले स्वतन्त्र विदेश नीति अपनाउनुपर्ने माग गरेका छन्। सम्मेलनको सुरक्षाका लागि झन्डै २३ हजार सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको बताइएको छ।
फिलिपिन्स भ्रमण सम्पन्न गरेपछि ट्रम्प नोभेम्बर १८ मा चीनको शेन्जेन पुग्ने कार्यक्रम छ। त्यहाँ नोभेम्बर १८ र १९ मा एसिया प्रशान्त आर्थिक सहयोग संगठन अर्थात् एपेकको शिखर सम्मेलन आयोजना हुँदै छ।
नोभेम्बर १९ मा ट्रम्पले चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङसँग द्विपक्षीय वार्ता गर्ने कार्यक्रम छ। त्यसपछि अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्प, चिनियाँ राष्ट्रपति सी र रूसी राष्ट्रपति पुटिनबीच त्रिपक्षीय बैठक हुने बताइएको छ।
सार्वजनिक गरिएको कार्यक्रमअनुसार नोभेम्बर १९ को बिहान एपेक नेताहरूको सामूहिक तस्बिर तथा पूर्ण बैठक हुनेछ। दिउँसो १२ बजेर ४५ मिनेटमा ट्रम्प र सीबीच द्विपक्षीय वार्ता तथा दिउँसो २ बजेर ३० मिनेटमा ट्रम्प, पुटिन र सीबीच त्रिपक्षीय छलफल हुने कार्यक्रम छ।
सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण विषय आणविक हतियार नियन्त्रण र विश्व सुरक्षा हुने बताइएको छ। अमेरिका, रूस र चीन विश्वका प्रमुख आणविक शक्ति हुन्। तीन देशबीच हतियार नियन्त्रणसम्बन्धी समझदारीको सम्भावना खोज्ने तयारी छ।
इरानसँग अमेरिकाको जारी युद्ध पनि छलफलको महत्त्वपूर्ण विषय बन्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। चीन र रूसको इरानसँगको सम्बन्धलाई ध्यानमा राख्दा मध्यपूर्वको तनाव कम गर्ने उपायबारे छलफल हुन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
अमेरिका र चीनबीच व्यापार शुल्क, दुर्लभ खनिज पदार्थको निर्यात, सेमिकन्डक्टर प्रविधि, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, कृषि व्यापार तथा विश्वव्यापी आपूर्ति शृंखलाका विषयमा समेत वार्ता हुने अपेक्षा छ।
यद्यपि अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार त्रिपक्षीय बैठकबाट तत्काल ठोस आणविक सम्झौता हुने सम्भावना कम छ। यसलाई दीर्घकालीन संवादको प्रारम्भिक प्रयासका रूपमा लिइएको छ। युक्रेन युद्ध त्रिपक्षीय बैठकको निर्धारित मुख्य एजेन्डामा नरहेको बताइएको छ।
ट्रम्पले उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनसँग पनि भेट हुन सक्ने संकेत दिएका छन्। तर यसबारे औपचारिक कार्यक्रम सार्वजनिक भएको छैन।
ट्रम्पको भनाइअनुसार किम चीन आउन सक्ने सम्भावना छ, तर त्यसको निर्णय चिनियाँ राष्ट्रपति सी र उत्तर कोरियाली नेतृत्वमा निर्भर रहनेछ।
यदि यस्तो भेट सम्भव भयो भने कोरियाली प्रायद्वीपको आणविक कार्यक्रम र क्षेत्रीय सुरक्षासम्बन्धी कूटनीतिमा नयाँ परिस्थिति सिर्जना हुन सक्छ।
अमेरिकामा मध्यावधि निर्वाचनमा रिपब्लिकन पार्टीले राजनीतिक धक्का व्यहोरेपछि ट्रम्पको यो पहिलो विदेश भ्रमण हो।
अमेरिकी विमान सेवा तथा बैंकिङ क्षेत्रमा देखिएका प्राविधिक समस्या र प्रविधि उद्योगसँग सम्बन्धित विवादले समेत अमेरिकी प्रशासनलाई दबाबमा राखेको छ।
यही समयमा ट्रम्पले एसियाली सहयोगी राष्ट्रहरूसँग सम्बन्ध बलियो बनाउने, चीनसँग आर्थिक सम्बन्ध स्थिर राख्ने र रूससँग सुरक्षा संवाद अघि बढाउने प्रयास गरिरहेका छन्।
फिलिपिन्समै पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले वासिङ्टनमा इरानद्वारा सम्भावित रेडियोलोजिकल वा रासायनिक आक्रमणको योजनासम्बन्धी गुप्तचर सूचनालाई गम्भीर रूपमा लिएको बताएका छन्। उनले त्यस्तो आक्रमण भए इरानले अत्यन्त ठूलो मूल्य चुकाउनुपर्ने चेतावनी दिएका छन्। यद्यपि त्यस्तो आक्रमण तत्काल हुने पुष्टि भएको छैन।
ट्रम्पको यस भ्रमणलाई सामान्य औपचारिक विदेश यात्राभन्दा बढी कूटनीतिक महत्त्वको घटनाका रूपमा हेरिएको छ।
एकातिर अमेरिका फिलिपिन्स, भारत, जापान र अस्ट्रेलियासँग सुरक्षा साझेदारी विस्तार गर्दै छ भने अर्कोतिर चीनसँग व्यापारिक सम्बन्ध व्यवस्थापन र रूससँग आणविक सुरक्षा संवाद अघि बढाउन खोजिरहेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका विश्लेषकहरूका अनुसार चीनमा हुने ट्रम्प, पुटिन र सीबीचको सम्भावित बैठकबाट तत्काल ठूला सम्झौता नभए पनि तीन शक्तिशाली राष्ट्रबीच प्रत्यक्ष संवाद हुनु आफैंमा महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
अब विश्वको ध्यान नोभेम्बर १९ मा चीनको शेन्जेनमा हुने भनिएको त्रिपक्षीय वार्तातर्फ केन्द्रित भएको छ। त्यहाँ इरान युद्ध, आणविक सुरक्षा, अमेरिका र चीनबीचको व्यापारिक प्रतिस्पर्धा तथा विश्व सुरक्षा व्यवस्थाबारे कस्तो सन्देश आउँछ भन्ने कुराले आगामी अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्न सक्छ।
*****
* अमेरिकामा डर्टी बम आक्रमण गर्ने इरानी धम्की के हो ?
* गुप्तचर निकायले कस्तो चेतावनी दिएको छ ?
* ट्रम्प, पुटिन र सी बीचको वार्ता के होला ?
* के यो तेस्रो विश्वयुद्धकै शुरुवात हो त ?
Akash Patal with Ram Prasad Khanal
Washington DC, USA, November 17,
प्रतिक्रिया