वासिङ्टन डीसी, अमेरिका, नोभेम्बर १६, २०२६। विश्वकै प्रविधि तथा आर्थिक शक्तिकेन्द्र मानिने अमेरिकामा पछिल्ला पाँच दिनयता एकपछि अर्को गम्भीर प्राविधिक समस्या देखिएका छन्। विश्वव्यापी इमेल सेवा प्रभावित हुनेदेखि देशभर हवाई उडान रोकिने र ठूला बैंकहरूको अनलाइन कारोबारमा अवरोध आउनेसम्मका घटनाले अत्याधुनिक डिजिटल पूर्वाधारको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठाएको छ।
सोमबार अमेरिकाका प्रमुख बैंकहरू चेज, बैंक अफ अमेरिका र वेल्स फार्गोका हजारौँ ग्राहकले अनलाइन बैंकिङ सेवा प्रयोग गर्न कठिनाइ भएको गुनासो गरेका छन्। कतिपय ग्राहकले खातामा प्रवेश गर्न नसकेको, रकम स्थानान्तरणमा ढिलाइ भएको तथा डिजिटल भुक्तानी प्रक्रिया प्रभावित भएको बताएका छन्।
अनलाइन सेवाको अवस्था निगरानी गर्ने वेबसाइट डाउनडिटेक्टरमा सोमबार दिउँसो चेज बैंकसम्बन्धी चार हजारभन्दा बढी, बैंक अफ अमेरिकासम्बन्धी दुई हजारभन्दा बढी र वेल्स फार्गोसम्बन्धी एक हजारभन्दा बढी समस्या रिपोर्ट भएका थिए। अन्य वित्तीय संस्थाका ग्राहकले पनि यस्तै गुनासा गरेका छन्।
चेज बैंकले आफ्ना केही कारोबारमा प्राविधिक कारणले ढिलाइ भएको स्वीकार गरेको छ। तर ग्राहकहरूको रकम सुरक्षित रहेको र खातामा पहुँच कायम रहेको बैंकले स्पष्ट पारेको छ।
बैंकका अनुसार समस्या आन्तरिक सफ्टवेयर तथा उपकरणसँग सम्बन्धित रहेको प्रारम्भिक निष्कर्ष छ। साइबर आक्रमण भएको प्रमाण फेला परेको छैन।
माइक्रोसफ्टको सेवा करिब २४ घण्टा प्रभावित
प्राविधिक समस्याको शृङ्खला नोभेम्बर १२ मा माइक्रोसफ्टको व्यापक सेवा अवरोधबाट सुरु भएको थियो।
माइक्रोसफ्ट ३६५ अन्तर्गतका आउटलुक, टिम्स, कोपाइलट तथा अन्य व्यावसायिक सेवामा समस्या देखिएपछि विश्वका विभिन्न मुलुकका प्रयोगकर्ताले इमेल पठाउन, प्राप्त गर्न तथा कार्यालयसम्बन्धी काम गर्न कठिनाइ भोगेका थिए।
माइक्रोसफ्टको प्रारम्भिक प्रतिवेदनअनुसार नोभेम्बर १२ देखि १३ सम्म झन्डै २४ घण्टा सेवा प्रभावित भएको थियो। इमेल सेवामा सबैभन्दा ठूलो असर परेको थियो।
कम्पनीले सफ्टवेयरमा रहेको कमजोरी, प्रणालीमा बढेको चाप तथा सर्भर क्षमतासम्बन्धी समस्यालाई अवरोधको कारणका रूपमा औँल्याएको छ। माइक्रोसफ्टले घटनामा साइबर आक्रमण संलग्न रहेको संकेत नपाइएको जनाएको छ।
हवाई यातायात ठप्प, हजारौँ उडान रद्द
नोभेम्बर १३ मा अमेरिकाको हवाई यातायात व्यवस्थापन प्रणालीमा आएको अर्को गम्भीर समस्याले देशभरका यात्रुलाई प्रभावित बनायो।
संघीय उड्डयन प्रशासन अर्थात् एफएएले हवाई सञ्चार तथा राडार प्रणालीमा अस्थिरता देखिएपछि देशभर विमान उडानमा अस्थायी रोक लगाएको थियो।
पूर्वी अमेरिकी समयअनुसार दिउँसो करिब ३ः३० बजे सुरु भएको अवरोध साँझ ८ः१५ बजे हटाइएको थियो।
यस अवधिमा हजारौँ विमानस्थलमा उडान तालिका प्रभावित भयो। एफएएका अनुसार शुक्रबार कुल करिब १२ हजार ४६२ उडान रद्द भएका थिए। यद्यपि, ती सबै उडान रद्द हुनुको प्रत्यक्ष कारण प्राविधिक अवरोध मात्र नभएको प्रशासनले स्पष्ट पारेको छ।
अमेरिकी यातायातमन्त्री सिन डफीका अनुसार पुराना तामाका तारलाई फाइबर अप्टिक प्रणालीमा परिवर्तन गर्ने क्रममा नेटवर्कमा अत्यधिक डाटा प्रवाह हुँदा समस्या उत्पन्न भएको थियो।
उक्त काममा संलग्न ठेकेदार कम्पनी एलथ्रीह्यारिसको भूमिका र उपकरणसम्बन्धी कमजोरीबारे अनुसन्धान भइरहेको छ।
एफएएले सबै विमान सुरक्षित रूपमा अवतरण गरेको र घटनामा साइबर आक्रमणको संकेत नदेखिएको जनाएको छ।
कर्मचारी व्यवस्थापन र तलब प्रणालीमा पनि अवरोध
त्यसै दिन अमेरिकी तथा अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीहरूले प्रयोग गर्ने कर्मचारी व्यवस्थापनसम्बन्धी सफ्टवेयर वर्कडेको सेवामा समेत समस्या देखिएको थियो।
वर्कडेले हजारौँ कम्पनीका कर्मचारीहरूको तलब, मानव संसाधन व्यवस्थापन, बिदा तथा अन्य प्रशासनिक कार्यका लागि डिजिटल प्रणाली उपलब्ध गराउँदै आएको छ।
सेवा अवरुद्ध भएपछि केही कर्मचारी र कम्पनीहरूले आफ्नो खाता तथा आवश्यक विवरणमा पहुँच पाउन सकेनन्।
कम्पनीले समस्या समाधानका लागि प्राविधिक टोली परिचालन गरेको र प्रभावित ग्राहकसँग क्षमा मागेको जनाएको थियो।
जेलमार्फत रकम पठाउने ग्राहकसमेत प्रभावित
सोमबार बैंकिङ सेवामा समस्या देखिएपछि अमेरिकामा व्यापक प्रयोग हुने डिजिटल रकम स्थानान्तरण सेवा जेलमार्फत हुने केही कारोबारमा पनि ढिलाइ भएको गुनासो आएको छ।
तर जेलले आफ्नो केन्द्रीय भुक्तानी नेटवर्क सामान्य रूपमा सञ्चालन भइरहेको स्पष्ट पारेको छ।
कम्पनीका अनुसार सम्बन्धित बैंक वा वित्तीय संस्थामा समस्या देखिए त्यसको असर ग्राहकको रकम स्थानान्तरण प्रक्रियामा पर्न सक्छ। यसले जेलको सम्पूर्ण नेटवर्क अवरुद्ध भएको अर्थ नलाग्ने कम्पनीले जनाएको छ।
प्राविधिक समस्याका बेला ठगी गर्ने व्यक्तिहरूले नक्कली बैंक सन्देश, फोन वा लिंकमार्फत व्यक्तिगत तथा वित्तीय विवरण चोर्ने जोखिम रहने भएकाले सेवाग्राहीलाई बैंकका आधिकारिक माध्यमबाट मात्र जानकारी लिन आग्रह गरिएको छ।
किन बारम्बार समस्या देखिँदै छ अमेरिकाको डिजिटल प्रणालीमा ?
लगातारका घटनाहरूले अमेरिकामा पुराना पूर्वाधार, अत्यधिक डिजिटल निर्भरता, सफ्टवेयर व्यवस्थापन तथा नेटवर्कको क्षमताबारे नयाँ बहस सुरु गराएका छन्।
बैंकिङ कारोबार, विमान सञ्चालन, सरकारी प्रशासन, स्वास्थ्य सेवा र निजी क्षेत्रका अधिकांश गतिविधि डिजिटल प्रणालीमा आधारित भएकाले एउटा ठूलो प्रणालीमा समस्या देखिँदा त्यसको असर व्यापक हुन सक्छ।
यद्यपि, पछिल्ला सबै घटनाहरू एउटै कारणले भएका हुन् वा आपसमा सम्बन्धित छन् भन्ने प्रमाण सार्वजनिक भएको छैन। सम्बन्धित संस्थाहरूले अहिलेसम्म पुष्टि गरेका कारणहरू फरकफरक छन्।
प्रविधिको विकाससँगै डिजिटल सेवाहरूको निर्भरता बढिरहेको अवस्थामा पुराना प्रणालीको आधुनिकीकरण, नियमित परीक्षण, वैकल्पिक सञ्चार व्यवस्था तथा आकस्मिक सेवा निरन्तरताको तयारी अझ महत्त्वपूर्ण बनेको छ।
पाँच दिनको घटनाक्रमले दिएको सन्देश
विश्वको सबैभन्दा ठूलो अर्थतन्त्रमध्ये एक रहेको अमेरिकामा केही दिनभित्र इमेल, बैंकिङ, हवाई यातायात र कर्मचारी व्यवस्थापनका अत्यावश्यक सेवामा देखिएका अवरोधले आधुनिक समाजको डिजिटल निर्भरता कति गहिरो छ भन्ने देखाएको छ।
प्रविधि जति अत्याधुनिक भए पनि त्यसको सुरक्षित सञ्चालन, भरपर्दो पूर्वाधार, प्रभावकारी निगरानी र आकस्मिक व्यवस्थापन कमजोर भए सामान्य प्राविधिक त्रुटिले समेत ठूलो आर्थिक तथा सामाजिक असर पुर्याउन सक्छ।
अमेरिकी अधिकारीहरू र सम्बन्धित कम्पनीहरूले समस्याका कारणबारे अनुसन्धान तथा सुधारको काम जारी राखेका छन्। यी घटनाहरूले डिजिटल प्रणालीको क्षमता मात्र होइन, त्यसप्रति आमनागरिकको विश्वास कायम राख्नु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको देखाएका छन्।
प्रतिक्रिया