काठमाडौंमा आयोजित गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) को १२औँ महाधिवेशन तथा वार्षिक साधारणसभामा देशको आर्थिक भविष्य, लगानी र प्रवासी नेपालीको भूमिकाबारे व्यापक छलफल भएको छ। कार्यक्रममा उद्योगी–व्यवसायी तथा एनआरएन नेताहरूले नेपालमा लगानीको वातावरण सुध्रँदै गएको भन्दै विदेशमा रहेका नेपालीलाई मातृभूमिमा पूँजी र सीप लगानी गर्न आग्रह गरेका छन्।

नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका अध्यक्ष चन्द्रप्रसाद ढकालले नेपाल अहिले लगानीका दृष्टिले अवसरले भरिएको मुलुक बनेको दाबी गरे। राजनीतिक स्थिरता स्थापित हुँदै गएको र आर्थिक सुधारका प्रयास तीव्र रूपमा अघि बढेको उल्लेख गर्दै उनले जलविद्युत्, पर्यटन, सूचना प्रविधि लगायतका क्षेत्रलाई विशेष प्राथमिकतामा राखेर लगानी गर्न एनआरएनलाई आह्वान गरे।

उनका अनुसार विश्वमा जहाँसुकै संकट आए पनि अन्ततः फर्किने ठाउँ आफ्नै देश हुने भएकाले नेपालमा दीर्घकालीन सोचका साथ लगानी गर्नु उपयुक्त समय भएको छ। विगतमा केही लगानीकर्ताले सही साझेदार नपाउँदा समस्या भोगे पनि ती घटनाहरू अपवाद मात्रै भएको उनले स्पष्ट पारे।

ढकालले एनआरएन इन्भेस्टमेन्ट कम्पनीसँग सहकार्य गर्दै संस्थागत लगानीलाई प्राथमिकता दिइएको पनि बताए। निजी क्षेत्रको पहलमा ‘नेपाल डेभलपमेन्ट पब्लिक लिमिटेड’ नामक १० अर्ब रुपैयाँको लगानी कोष स्थापना गरेर आर्थिक सम्भावनालाई व्यवहारमा उतार्ने प्रयास भइरहेको जानकारी उनले दिए।

उद्योग परिसंघ (सीएनआई) का उपाध्यक्ष हेमराज ढकालले नेपाललाई १०० अर्ब डलरको अर्थतन्त्र बनाउने लक्ष्य हासिल गर्न प्रवासी नेपालीको लगानी अपरिहार्य हुने धारणा राखे। उनका अनुसार सन् २०२६ पछि नेपाल अति कम विकसित मुलुक (एलडीसी) बाट स्तरोन्नति भएपछि वैदेशिक सहायता घट्ने भएकाले देश विकासका लागि डायस्पोराको पूँजी र ज्ञान अत्यन्त आवश्यक हुनेछ।

उनले विदेशिने युवालाई केवल ‘ब्रेन ड्रेन’ का रूपमा हेर्नु गलत भएको भन्दै विदेशमा आर्जित सीप, अनुभव र पूँजीलाई नेपालसँग जोड्न सके ठूलो आर्थिक रूपान्तरण सम्भव हुने बताए। दक्षिण कोरिया र जापानले आफ्ना प्रवासी नागरिकलाई देश विकासमा सहभागी गराएर औद्योगिक प्रगति गरेको उदाहरण दिँदै नेपालले पनि त्यस्तै रणनीति अपनाउनुपर्ने उनले सुझाव दिए।

ढकालका अनुसार विश्वभर रहेका नेपालीहरूले वार्षिक रूपमा ३० देखि ३५ अर्ब डलर बराबरको आम्दानी गरिरहेका छन्। त्यसको सानो हिस्सा मात्रै नेपालमा लगानी गर्न सके रोजगारी सिर्जना र विदेशी लगानी भित्र्याउन ठूलो सहयोग पुग्ने उनको विश्वास छ।

एनआरएनएका पूर्वअध्यक्ष राजेन्द्रकुमार शर्माले पनि रेमिट्यान्सलाई उपभोगमा मात्र सीमित नराखी उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानी गर्नुपर्नेमा जोड दिए। उनका अनुसार नेपालमा वार्षिक करिब २० खर्ब रुपैयाँ बराबरको रेमिट्यान्स भित्रिन्छ, तर त्यसको झन्डै ७० प्रतिशत रकम उपभोगमै खर्च हुने गरेको छ।

शर्माले पाँच वर्षअघि घोषणा गरिएको १० अर्ब रुपैयाँको सामूहिक लगानी कोष अझै कार्यान्वयनमा नआएकोप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै सरकारले यसलाई तत्काल सक्रिय बनाउनुपर्ने बताए। श्रमिकले मासिक सानो रकम बचत गरेर लगानी गर्न सक्ने प्रणाली विकास गर्न सके ठूलो पुँजी निर्माण सम्भव हुने उनको तर्क छ।

ऊर्जा क्षेत्रमा लगानी बढाउन सके देशको आयात घटाउन सकिने भन्दै उनले ३ हजार मेगावाट अतिरिक्त बिजुली उत्पादन भए मात्र पनि वार्षिक अर्बौँ रुपैयाँ बराबरको ग्यास आयात कम गर्न सकिने बताए।

त्यस्तै एनआरएनएका संस्थापक अध्यक्ष उपेन्द्र महतोले नेपाल समृद्ध बन्न नसक्नुको प्रमुख कारण क्षमता अभाव नभई दृढ संकल्पको कमी भएको बताए। उनका अनुसार विश्वभर फैलिएका नेपालीहरूको आर्थिक गतिविधि जोड्न सके नेपालको अर्थतन्त्रलाई छोटो समयमा नै ठूलो उचाइमा पुर्‍याउन सकिन्छ।

महतोले अहिले झन्डै ८० लाख नेपाली विदेशमा रहेका र वार्षिक करिब २० अर्ब डलर रेमिट्यान्स नेपाल भित्रिरहेको उल्लेख गर्दै नेपालभित्र र बाहिर रहेका नेपालीको आर्थिक शक्ति एकीकृत गर्न सके आगामी दशकमा १०० अर्ब डलरको अर्थतन्त्र निर्माण गर्न कठिन नहुने विश्वास व्यक्त गरे।

उनले सरकारसँग गुनासो मात्र गर्ने भन्दा पनि प्रवासी नेपाली स्वयं देश विकासको अभियानमा सक्रिय हुनुपर्ने आवश्यकता औंल्याए। “यदि हामी सबैले मिलेर संकल्प गर्‍यौँ भने छोटो समयमै नेपाललाई आर्थिक रूपमा समृद्ध बनाउन सकिन्छ,” उनले भने।