काठमाडौं उपत्यकासहित देशका प्रमुख सहरहरूमा केही दिनदेखि देखिएको गम्भीर वायु प्रदूषण क्रमशः घट्दै गएको संकेत देखिएको छ। पछिल्लो तथ्यांकअनुसार शुक्रबार मध्याह्नसम्म वायु गुणस्तर सूचकांक (AQI) करिब १४९ मा झरेको छ, जबकि अघिल्लो दिन बिहीबार सोही समयमा यो सूचकांक १७८ वरिपरि पुगेको थियो। यससँगै विश्वका सबैभन्दा प्रदूषित सहरहरूको सूचीमा पनि काठमाडौंको स्थान सुधारिएको छ। बिहीबार दोस्रो स्थानमा रहेको काठमाडौं शुक्रबार भने बाह्रौँ स्थानमा झरेको तथ्यांकले देखाएको छ। केही दिनदेखि मौसम धुम्मिँदै जाँदा र हावामा धुलो–कणको मात्रा बढ्दा प्रदूषण उच्च स्तरमा पुगेको थियो।

वातावरण विभागका महानिर्देशक ज्ञानराज सुवेदीका अनुसार बिहीबार परेको वर्षाले प्रदूषण घटाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको हो। उनका अनुसार वर्षा हुँदा हावामा तैरिरहेका धुलो र सूक्ष्म कणहरू जमिनमा झर्छन्, जसले गर्दा वातावरण केही हदसम्म सफा हुन्छ। साथै हावाको बहावले पनि प्रदूषणका कणहरू हटाउन सहयोग पुर्‍याउने उनले बताए। सुवेदीले वातावरण संरक्षणका दीर्घकालीन उपायहरू प्रभावकारी रूपमा लागू गर्न सम्बन्धित निकायलाई सुझाव दिइएको पनि जानकारी दिए।

वातावरणविद् भुषण तुलाधरले भने प्रदूषण नियन्त्रणका लागि दीर्घकालीन योजना आवश्यक रहेको बताएका छन्। उनका अनुसार पातपतिङ्गरको उचित व्यवस्थापन, डढेलो नियन्त्रण, सवारीसाधनको नियमित धुवाँ परीक्षण तथा प्रदूषण मापदण्डको कडाइका साथ कार्यान्वयन गर्नु अत्यावश्यक छ। उता जल तथा मौसम विज्ञान विभागका मौसमविद् सञ्जिव अधिकारीले बिहीबारदेखि मौसममा सुधार आएको र वर्षाले वायुमण्डलमा रहेको प्रदूषण घटाउन सहयोग गरेको बताए। विगत २४ घण्टामा सबैभन्दा बढी वर्षा चितवनको नारायणी फिल्ड कार्यालयस्थित केन्द्रमा १२६.२ मिलिमिटर मापन भएको छ।

यसैगरी लमजुङको घरेढुङ्गा केन्द्रमा १०२.२ मिलिमिटर, गोरखाको बारपाक केन्द्रमा ९० मिलिमिटर, उदयपुरको कटारी क्षेत्रमा ९८.४ मिलिमिटर तथा झापाको चन्द्रगढी विमानस्थल केन्द्रमा ९६.४ मिलिमिटर वर्षा भएको रेकर्ड गरिएको छ।

वायु गुणस्तर सूचकांकको मापदण्डअनुसार ०–५० लाई राम्रो मानिन्छ भने ५१–१०० सावधानी अपनाउनुपर्ने स्तर हो। १०१–१५० अस्वस्थ श्रेणीमा पर्छ, जसले विशेषगरी मुटु तथा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या भएका व्यक्तिलाई असर गर्न सक्छ। १५१–२०० सबैका लागि अस्वस्थ, २०१–३०० अत्यन्त अस्वस्थ र ३०० भन्दा माथि पुगेमा वातावरण अत्यन्त खतरनाक मानिन्छ।