काठमाडौं। मनसुन सकिएको एक महिना नबित्दै नेपालमा फेरि भारी वर्षा र हिमपातको सम्भावना देखिएपछि सतर्कता बढाइएको छ। बङ्गालको खाडीमा विकसित न्यूनचापीय प्रणाली चक्रवातमा परिणत भएपछि त्यसको प्रभाव नेपालसम्म आइपुग्ने अनुमान मौसमविद्हरूले गरेका छन्। गत महिना आएको विनाशकारी बाढीपहिरोको घाउ नसेलाउँदै अर्को मौसमी चुनौती देखिएपछि विशेषगरी जोखिमयुक्त क्षेत्रका बासिन्दामा चिन्ता थपिएको छ।

जल तथा मौसम विज्ञान विभागका अनुसार कात्तिक १२ देखि १४ गतेसम्म देशका विभिन्न भागमा वर्षा हुने सम्भावना छ। विशेषगरी शुक्रबार र शनिबार वर्षाको प्रभाव बढी देखिन सक्ने अनुमान गरिएको छ। कोशी, मधेश, बागमती, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशका विभिन्न क्षेत्रमा वर्षा हुन सक्ने तथा उच्च हिमाली क्षेत्रमा हिमपातको सम्भावना रहेको जनाइएको छ।

मौसमविद्हरूका अनुसार चक्रवातको केन्द्र नेपाल प्रवेश गर्ने होइन, तर त्यसबाट उत्पन्न जलवाष्पयुक्त हावा र मौसमी प्रणालीले नेपालमा वर्षा गराउनेछ। पश्चिमी मौसमी प्रणालीसँग यसको प्रभाव मिसिए केही स्थानमा भारीदेखि अति भारी वर्षासमेत हुन सक्ने अनुमान छ।

गत असोज ८ देखि ११ गतेसम्म परेको अविरल वर्षाले विशेषगरी गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको थियो। त्यसबेला बाढीपहिरोमा परी ३० जनाको मृत्यु, १५ जना घाइते र तीन जना बेपत्ता भएका थिए। एक हजार ९२३ परिवार विस्थापित हुँदा सयौँ घरमा क्षति पुगेको थियो। कालीगण्डकी र नारायणी नदीमा आएको अत्यधिक बहावले तटीय बस्ती तथा भौतिक संरचनामा ठूलो क्षति पुर्‍याएको थियो।

वरिष्ठ मौसमविद्हरूले भने अहिलेको सम्भावित वर्षालाई लिएर अनावश्यक त्रासमा नपर्न आग्रह गरेका छन्। मनसुन समाप्त भइसकेको र जमिन तुलनात्मक रूपमा सुक्खा रहेकाले अघिल्लो महिनाकै स्तरको क्षति हुने निश्चित आधार नरहेको उनीहरूको भनाइ छ। यद्यपि, जोखिमयुक्त पहाडी क्षेत्रमा पहिरो, साना खोलाहरूमा आकस्मिक बाढी र नदीको बहाव बढ्न सक्ने भएकाले सावधानी आवश्यक छ।

यसपटकको मौसमी परिवर्तनले सबैभन्दा बढी चिन्ता किसानहरूमा थपेको छ। धान काट्ने र भित्र्याउने मुख्य समयमै वर्षाको सम्भावना देखिएकाले केही दिन धान कटानी स्थगित गर्न तथा काटिसकेको धान सुरक्षित राख्न मौसमविद्हरूले सुझाव दिएका छन्।

त्यस्तै, मनाङ, मुस्ताङ, अन्नपूर्ण, लाङटाङ र सगरमाथालगायत उच्च हिमाली क्षेत्रमा पदयात्रा तथा पर्वतारोहण गर्नेहरूलाई मौसमको अवस्था बुझेर मात्र यात्रा गर्न आग्रह गरिएको छ। हिमपात, हिमआँधी र कमजोर दृश्यताका कारण पर्यटन गतिविधि, सडक तथा हवाई यातायातसमेत प्रभावित हुन सक्ने देखिएको छ।

मौसमविद्हरूले अक्टोबर र नोभेम्बरमा यस्ता चक्रवाती प्रणालीको प्रभाव देखिनु अस्वाभाविक नभएको स्पष्ट पारेका छन्। मनसुनपछि सामान्यतः मौसम सफा रहने भए पनि बङ्गालको खाडीमा विकसित प्रणालीले बेला बेलामा नेपालमा वर्षा गराउन सक्छ।

विश्वव्यापी जलवायु परिवर्तन तथा एल निनोजस्ता मौसमी घटनाबारे चर्चा भइरहे पनि अहिलेको चक्रवातसँग तिनको प्रत्यक्ष सम्बन्ध पुष्टि भइसकेको छैन।

मौसम पूर्वानुमान परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले सम्बन्धित निकायले जारी गर्ने ताजा सूचना नियमित रूपमा हेर्न, जोखिमयुक्त स्थानमा सावधानी अपनाउन र सम्भावित विपत्तिको पूर्वतयारी गर्न आग्रह गरिएको छ। एक महिनाअघिको बाढीपहिरोको पीडा भुल्न नपाउँदै देखिएको यो नयाँ मौसमी चुनौतीले नेपालमा प्राकृतिक विपत्तिप्रतिको तयारी र पूर्वसूचना प्रणालीलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता फेरि उजागर गरेको छ।