व्यापार सम्झौता अन्तिम चरणमा भत्किएपछि सेप्टेम्बर ८ देखि अमेरिकी स्टिल, दुग्धजन्य वस्तु, इलेक्ट्रोनिक्स, कृषि उपकरणलगायतमा क्यानाडाको प्रतिशोधात्मक शुल्क; ट्रम्पले भने– ‘क्यानाडा राज्य नबनी राज्यकै सुविधा चाहन्छ’

ओटावा / वाशिङ्टन, अगस्ट २३, २०२६ / अमेरिका र क्यानाडाबीच अन्तिम चरणसम्म पुगेको व्यापार सम्झौता असफल भएपछि उत्तर अमेरिकाका दुई निकट छिमेकी तथा प्रमुख व्यापारिक साझेदारबीच नयाँ व्यापार युद्ध चर्किएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनले करिब २८ अर्ब क्यानेडियन डलर अर्थात् झण्डै २० अर्ब अमेरिकी डलर बराबरका क्यानाडाली सामानमा ५० प्रतिशत अतिरिक्त भन्सार शुल्क लागू गरेपछि क्यानाडाका प्रधानमन्त्री मार्क कार्नीले त्यसको “डलर बराबर डलर” प्रतिकार गर्ने घोषणा गरेका छन्।

क्यानाडाले घोषणा गरेको प्रतिशोधात्मक शुल्क सेप्टेम्बर ८ देखि लागू हुने र मुख्यतः अमेरिकी स्टिल, दुग्धजन्य उत्पादन, घरेलु विद्युतीय उपकरण, कृषि मेसिनरी तथा उपकरण, पल्प तथा कागज र इलेक्ट्रोनिक्स लगायतका क्षेत्रमा केन्द्रित हुने प्रधानमन्त्री कार्नीले बताएका छन्। क्यानाडा सरकारले विस्तृत वस्तुसूची भने आगामी दिनमा सार्वजनिक गर्ने जनाएको छ।

ओटावामा शनिबार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा कार्नीले अमेरिकाले वार्ताको अन्तिम चरणमा अघि सारेका नयाँ सर्तहरूलाई आर्थिक रूपमा अव्यावहारिक, अन्यायपूर्ण र क्यानाडाको हितविपरीत भएको बताए। उनका अनुसार ती सर्तहरूले प्रस्तावित सम्झौताको विश्वसनीयतामाथि समेत प्रश्न उठाएको थियो।

कार्नीले अमेरिकाले धेरै मागेको तर बदलामा पर्याप्त सुविधा नदिएको जनाउँदै क्यानाडाले आफ्नो सार्वभौमिक आर्थिक अधिकार र मुख्य उद्योगसँग सम्झौता नगर्ने स्पष्ट पारे। क्यानाडाले आफ्ना महत्वपूर्ण खनिज स्रोतहरूमा अमेरिकालाई विशेष वा एकाधिकार पहुँच नदिने र अन्य मुलुकसँग स्वतन्त्र रूपमा व्यापारिक सम्बन्ध विस्तार गर्ने अधिकार पनि सुरक्षित राख्ने अडान लिएको छ।

अन्तिम समयमा किन भत्कियो सम्झौता?

अमेरिका र क्यानाडाका उच्च अधिकारीहरूबीच केही दिनदेखि तीव्र वार्ता भइरहेको थियो। राष्ट्रपति ट्रम्पले प्रस्तावित ५० प्रतिशत शुल्क लागू गर्ने समयसमेत तीन दिन पछाडि सारेका थिए, जसका कारण सम्झौता हुने सम्भावना बढेको देखिएको थियो। अगस्ट १७ मा ट्रम्पले क्यानाडासँग सम्झौता भएको घोषणा गर्दै कागजी प्रक्रिया मात्र बाँकी रहेको बताएका थिए।

वार्तामा अमेरिकाले क्यानाडाली स्टिल, आल्मुनियम, मोटरगाडी र काठमा लगाइएका शुल्क घटाउने प्रस्ताव गरेको थियो। अमेरिकी व्यापार प्रतिनिधि जेमिसन ग्रियरका अनुसार वाशिङ्टनले क्यानाडालाई अमेरिकी बजारमा प्रमुख निर्यातकर्तामध्ये अत्यन्त अनुकूल व्यवहार दिने प्रस्ताव गरेको थियो।

तर ग्रियरले क्यानाडाले पहिले सहमति नजिक पुगेका केही विषयबाट पछि हटेको र नयाँ माग थपेको आरोप लगाएका छन्। उनले क्यानाडाले अन्तिम सम्झौता गर्न अस्वीकार गरेपछि वार्ता भत्किएको अमेरिकी पक्षको दाबी सार्वजनिक गरेका हुन्।

क्यानाडाको भनाइ भने ठीक विपरीत छ। कार्नीका अनुसार अमेरिकी पक्षले अन्तिम समयमा सर्त परिवर्तन गरेपछि क्यानाडाले स्वीकार गर्न नसकेको हो।

क्यानाडाले सम्झौताको प्रयासस्वरूप अघिल्लो चरणमा लागू गरिएका केही प्रतिशोधात्मक उपाय हटाउने, क्यानाडाली बजारमा अमेरिकी मदिरा पुनः उपलब्ध गराउने तथा केही व्यापारिक अवरोध कम गर्ने संकेत दिएको थियो। तर अटोमोबाइलजस्ता क्यानाडाको अर्थतन्त्रका अत्यन्त महत्वपूर्ण उद्योगमा आफूले खोजेको स्वीकार्य सर्त प्राप्त नभएको ओटावाको भनाइ छ।

ट्रम्पको तीखो प्रतिक्रिया

व्यापार वार्ता विफल भएपछि राष्ट्रपति ट्रम्पले आइतबार बिहान सामाजिक सञ्जालमार्फत क्यानाडामाथि तीखो टिप्पणी गरेका छन्।

ट्रम्पले क्यानाडाले “राज्य नबनी अमेरिकी राज्यले पाउने फाइदा लिन खोजेको” आरोप लगाए। उनले क्यानाडाले वर्षौंदेखि अमेरिकी किसानमाथि अत्यधिक भन्सार शुल्क लगाउँदै आएको दाबी गर्दै अब यस्तो अवस्था स्वीकार नगर्ने बताएका छन्।

विशेष गरी दुग्धजन्य वस्तुको व्यापार अमेरिका–क्यानाडा विवादको पुरानो विषय हो। क्यानाडाले अमेरिकी डेरी उत्पादनलाई बजार प्रवेशको अनुमति दिए पनि निश्चित कोटा तोकेको छ र कोटाभन्दा बढी आयातमा निकै उच्च शुल्क लाग्न सक्छ। ट्रम्प प्रशासनले यही व्यवस्थालाई अमेरिकी किसानविरुद्ध विभेदकारी भन्दै आएको छ।

तत्काल नयाँ वार्ता हुने संकेत छैन

अमेरिकी व्यापार प्रतिनिधि ग्रियरले क्यानाडाले प्रतिशोधात्मक शुल्क घोषणा गरेपछि वाशिङ्टनले पनि थप प्रतिकारात्मक कदम चाल्ने बताएका छन्।

उनले तत्काल क्यानाडासँग नयाँ वार्ता तय नभएको बताउँदै अमेरिकी सरकारले क्यानाडाको जवाफी कारबाहीको उत्तर दिने तयारी गरिरहेको संकेत दिएका छन्। नयाँ अमेरिकी उपाय कस्ता हुनेछन् भन्ने विस्तृत विवरण भने सार्वजनिक गरिएको छैन।

यसले व्यापारिक विवाद अझ विस्तार हुन सक्ने चिन्ता बढाएको छ। Reuters र AP लगायतका अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमका अनुसार अहिलेको ५० प्रतिशत शुल्क क्यानाडाबाट अमेरिकामा आउने कुल वस्तुमध्ये करिब ५ प्रतिशत मूल्य बराबरको व्यापारमा केन्द्रित भए पनि वास्तविक जोखिम दुई मुलुकबीचको व्यापार युद्ध पुनः व्यापक बन्नु हो।

ऊर्जा र महत्वपूर्ण खनिज अहिलेका लागि जोगिए

अमेरिकाले पहिलो चरणमा क्यानाडाबाट ठूलो परिमाणमा निर्भर रहेका ऊर्जा, महत्वपूर्ण खनिज र माछालगायत केही प्रमुख वस्तुलाई नयाँ शुल्कबाट बाहिर राखेको छ। तर व्यापार विवाद बढ्दै गएमा भविष्यमा यसको दायरा परिवर्तन हुन सक्ने सम्भावना रहेको छ।

अमेरिका र क्यानाडाबीच विश्वकै सबैभन्दा ठूलो द्विपक्षीय व्यापारिक सम्बन्धमध्ये एक रहेको छ। क्यानाडाको कुल निर्यातको ठूलो हिस्सा अमेरिकी बजारमा जाने भएकाले लामो समय व्यापार युद्ध चले क्यानाडाली उद्योग, रोजगारी र लगानीमा गम्भीर असर पर्न सक्छ। अर्कोतर्फ अमेरिकी उत्पादकले क्यानाडाबाट ल्याउने कच्चा पदार्थ तथा आपूर्ति शृङ्खला महँगिँदा अमेरिकी व्यवसाय र उपभोक्ताले समेत अतिरिक्त लागत बेहोर्नुपर्ने जोखिम हुन्छ।

पुरानो कानुन प्रयोग गर्दै ट्रम्प

ट्रम्प प्रशासनले क्यानाडामाथिको पछिल्लो शुल्क लगाउन सन् १९३० को Tariff Act अन्तर्गतको Section 338 प्रयोग गरेको छ। अमेरिकी व्यापार प्रतिनिधिको कार्यालयले जुलाईमै उक्त प्रावधान प्रयोग गर्दै क्यानाडाको कथित विभेदकारी व्यापारिक व्यवहारको जवाफ दिन ५० प्रतिशत अतिरिक्त शुल्क लगाउने निर्णयको बचाउ गरेको थियो।

यो प्रावधान आधुनिक अमेरिकी व्यापार नीतिमा अत्यन्त कम प्रयोग भएको कानुनी आधार हो। त्यसैले यसको प्रयोग र अधिकारक्षेत्रलाई लिएर भविष्यमा कानुनी चुनौती आउन सक्ने सम्भावना पनि देखिएको छ।

क्यानाडाले व्यवसाय र श्रमिकलाई थप सहयोग गर्ने

प्रधानमन्त्री कार्नीले व्यापार युद्धबाट प्रभावित क्यानाडाली उद्योग, श्रमिक र व्यवसायलाई थप आर्थिक सहायता उपलब्ध गराइने घोषणा गरेका छन्। उनका अनुसार सरकारले पछिल्ला १८ महिनामा मात्रै करिब २५ अर्ब क्यानेडियन डलर बराबरको सहयोग उपलब्ध गराइसकेको छ र अब नयाँ प्याकेजसमेत ल्याइनेछ।

कार्नीले अमेरिकासँग व्यापारिक सम्बन्ध अत्यन्त महत्वपूर्ण रहे पनि क्यानाडाले आफ्नो भविष्य कुनै अर्को मुलुकलाई निर्धारण गर्न नदिने बताए। उनले अन्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग व्यापार विस्तार, आन्तरिक व्यापारिक अवरोध हटाउने र पूर्वाधारमा लगानी बढाउने रणनीति जारी राखिने बताएका छन्।

उनले अमेरिकी शुल्कलाई क्यानाडालाई आर्थिक रूपमा कमजोर र विभाजित गर्ने प्रयासका रूपमा चित्रण गर्दै क्यानाडालीहरू कठिन अवस्थामा एकअर्काको साथमा उभिने बताए।

यसरी केही दिनअघिसम्म सम्झौताको नजिक पुगेका ट्रम्प र कार्नीबीचको व्यापार वार्ता अचानक भत्किएपछि अमेरिका–क्यानाडा सम्बन्ध फेरि गम्भीर व्यापारिक टकरावमा प्रवेश गरेको छ। आगामी सेप्टेम्बर ८ देखि क्यानाडाको प्रतिशोधात्मक शुल्क लागू भएपछि वाशिङ्टनले त्यसको जवाफमा थप कदम चाल्छ कि वार्ताको ढोका पुनः खोल्छ भन्ने विषयले उत्तर अमेरिकी अर्थतन्त्र मात्र नभई विश्व बजारको ध्यानसमेत तानेको छ।