वासिङ्टन । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले गत महिना टर्कीमा सम्पन्न नाटो शिखर सम्मेलनबाट फर्किने क्रममा सम्भावित सुरक्षा खतराका कारण गोप्य रूपमा विमान परिवर्तन गरेको पुष्टि गरेका छन्। अमेरिकी सुरक्षा निकायले विश्वसनीय खतरा रहेको जानकारी दिएपछि ट्रम्पलाई सामान्य रूपमा प्रयोग भइरहेको राष्ट्रपति विमानबाट हटाएर अर्को सैन्य विमानमार्फत सुरक्षित रूपमा अमेरिका फर्काउने योजना कार्यान्वयन गरिएको खुलासा भएको हो।

ट्रम्पले मंगलबार पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै आफूले अमेरिकी ‘सिक्रेट सर्भिस’ र सेनाको निर्देशनअनुसार विमान परिवर्तन गरेको बताएका छन्।

“म सिक्रेट सर्भिस र सेनाले भनेअनुसार गर्छु। उनीहरूले मलाई अर्को उडान र अर्को विमान प्रयोग गर्न भने। मैले उनीहरूले भनेको मान्नैपर्छ,” ट्रम्पले भने।

यो घटनाले अमेरिकी राष्ट्रपतिको सुरक्षासम्बन्धी अत्यन्त गोप्य र असामान्य रणनीति सार्वजनिक गरेको छ। विशेष गरी अमेरिका र इरानबीच तनाव चर्किरहेको समयमा ट्रम्पमाथि सम्भावित आक्रमण हुन सक्ने सूचनापछि यस्तो कदम चालिएको बताइएको छ।

क्यामेराअगाडि एयर फोर्स वन चढे, तर पछि गोप्य रूपमा बाहिर निकालिए

जुलाई ८ मा अंकारा विमानस्थलमा टेलिभिजन क्यामेरा र पत्रकारहरूको अगाडि ट्रम्प राष्ट्रपति प्रयोग गर्ने एयर फोर्स वनमा चढेका थिए। दृश्य हेर्दा उनी त्यही विमानबाट अमेरिका फर्किने तयारीमा रहेको जस्तो देखिन्थ्यो।

तर वास्तवमा यो सम्पूर्ण दृश्य एउटा सुरक्षा रणनीतिको हिस्सा रहेको पछि खुलेको हो।

विभिन्न अमेरिकी सञ्चारमाध्यमका अनुसार ट्रम्प एयर फोर्स वनमा चढिसकेपछि विमानको अर्कोपट्टिबाट गोप्य रूपमा बाहिर निकालिएका थिए। उनलाई विमानको ढोकासम्म उचालिएको एउटा क्याटरिङ ट्रकभित्र लुकाएर विमानस्थलको अर्को स्थानमा पुर्‍याइएको बताइएको छ।

त्यसपछि ट्रम्पलाई अमेरिकी सेनाले सञ्चालन गर्ने सानो C-32A सैन्य विमानमा लगिएको थियो। यो बोइङ ७५७ विमानको परिमार्जित संस्करण हो, जुन प्रायः अमेरिकी उपराष्ट्रपति तथा उच्च सरकारी अधिकारीहरूले प्रयोग गर्छन्।

ट्रम्पलाई स्थानान्तरण गरिएको जानकारी पत्रकार, केही ह्वाइट हाउस कर्मचारी तथा एयर फोर्स वनमा रहेका अन्य व्यक्तिलाई समेत दिइएको थिएन।

इरानबाट मिसाइल आक्रमणको सम्भावना

अमेरिकी अधिकारीहरूले अमेरिकी सञ्चारमाध्यमलाई दिएको जानकारीअनुसार ट्रम्पको विमानमाथि मिसाइल प्रहार हुन सक्ने विश्वसनीय इरानी खतरा अमेरिकी सुरक्षा निकायले पत्ता लगाएको थियो।

अमेरिकी गुप्तचर निकायसँग नाटो शिखर सम्मेलन नजिकै काँधबाट प्रहार गर्न सकिने मिसाइल बोकेको वा त्यस्तो हतियारसँग सम्बन्धित एक व्यक्ति देखिएको सूचना रहेको बताइएको छ।

यही सम्भावित खतरा मूल्याङ्कनपछि अमेरिकी सुरक्षा निकायले ट्रम्पलाई सार्वजनिक रूपमा देखाइएको विमानमा नराखी अर्कै विमानबाट बाहिर निकाल्ने योजना बनाएको जनाइएको छ।

ट्रम्पले यसअघि पनि आफू इरानको ‘नम्बर एक निशाना’ भएको बताउँदै आएका थिए।

“सायद त्यहाँ कुनै खतरा थियो,” ट्रम्पले मंगलबार भने, “मैले यसबारे धेरै प्रश्न गरिनँ। मलाई धेरै धम्की आउँछन्।”

उनले थपे, “ममाथि यस्ता धेरै खतरा हुन्छन्, जसका बारेमा तपाईंहरूलाई थाहै हुँदैन।”

‘डिक्वाय’ विमानमा को-को थिए?

राष्ट्रपति नभए पनि पत्रकार, ह्वाइट हाउस कर्मचारी तथा केही उच्च अधिकारी भने पुरानै एयर फोर्स वनमा रहे।

यसले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्नसमेत उठाएको छ—यदि वास्तविक खतरा एयर फोर्स वनलाई लक्षित गरेर थियो भने त्यस विमानमा रहेका अन्य मानिसको सुरक्षा कत्तिको सुनिश्चित गरिएको थियो?

यस विषयमा ट्रम्पले आफू चढेको वैकल्पिक विमान झन् बढी जोखिममा हुनसक्ने बताएका छन्।

उनका अनुसार आक्रमणकारीले वास्तविक राष्ट्रपति कुन विमानमा छन् भन्ने पत्ता लगाएको अवस्थामा आफू बसेको विमानलाई नै प्रमुख लक्ष्य बनाउन सक्थे।

ट्रम्पले भने, “म चढेको विमान अझ बढी जोखिममा हुनसक्थ्यो, किनभने उनीहरूले सम्भवतः त्यही विमान खोज्ने थिए।”

समाचार विवरणअनुसार पुरानो एयर फोर्स वनमा अमेरिकी मन्त्रिपरिषद्का केही सदस्यसमेत थिए। विदेशमन्त्री मार्को रुबियो र अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्ट उक्त विमानमा रहेको बताइएको छ।

पत्रकारलाई झ्यालका पर्दा बन्द गर्न निर्देशन

विमानमा रहेका पत्रकारहरूलाई राष्ट्रपति विमान छोडिसकेको जानकारी थिएन।

उनीहरूलाई विमानका झ्यालका पर्दा बन्द गर्न निर्देशन दिइएको थियो। विमानमा रहेका एक पत्रकारले यस्तो निर्देशन असामान्य लागेको बताएका छन्।

एक फोटोग्राफरले केही समय झ्यालको पर्दा खोल्दा तत्काल फेरि बन्द गर्न भनिएको विवरणसमेत सार्वजनिक भएको छ।

पत्रकारहरूले विमानस्थलमा विमानको अगाडि र पछाडि दुईवटा क्याटरिङ ट्रक देखिएको उल्लेख गरेका छन्। पछि यहीमध्ये एउटा ट्रक ट्रम्पलाई गोप्य रूपमा सार्न प्रयोग गरिएको हुनसक्ने विवरण सार्वजनिक भयो।

पत्रकारहरू बोकेको गाडी राष्ट्रपति सवार मोटरकेडभन्दा धेरै पछाडि राखिएको कारण ट्रम्पले वास्तवमा कुन विमान चढे भन्ने स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गर्नसमेत उनीहरू असमर्थ भएका थिए।

‘एयर फोर्स वन’ नामसमेत छलका लागि प्रयोग

प्राविधिक रूपमा ‘एयर फोर्स वन’ कुनै एउटा निश्चित विमानको नाम होइन। अमेरिकी राष्ट्रपति जुनसुकै अमेरिकी वायुसेनाको विमानमा सवार हुँदा उक्त विमानले ‘Air Force One’ कल साइन प्रयोग गर्छ।

तर यस घटनामा ट्रम्प बोकेको C-32A विमानले वास्तविक राष्ट्रपति सवार हुँदाहुँदै पनि “Reach 18” कल साइन प्रयोग गरेको बताइएको छ।

उता राष्ट्रपति नभएको तर पत्रकार र अधिकारी रहेको पुरानो विमानले भने “AF1” कल साइन प्रयोग गरिरह्यो।

यो पनि राष्ट्रपति कुन विमानमा छन् भन्ने जानकारी लुकाउन बनाइएको सुरक्षा योजनाकै हिस्सा भएको बताइएको छ।

रक्षामन्त्रीलाई पनि छुट्टै तरिकाले चढाइयो

ट्रम्प सवार C-32A विमान सामान्य उडान जस्तो देखियोस् भनेर रक्षामन्त्री पिट हेगसेथलाई छुट्टै बाहिरी भर्‍याङबाट उक्त विमानमा चढाइएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

यसबाट विमानभित्र अमेरिकी राष्ट्रपति रहेको अनुमान गर्न बाहिरबाट कठिन होस् भन्ने उद्देश्य राखिएको थियो।

बेलायतमा फेरि विमान परिवर्तन

टर्कीबाट अमेरिका फर्किने क्रममा अमेरिकी टोली बेलायतस्थित RAF Mildenhall सैन्य अड्डामा रोकिएको थियो।

त्यहाँ ट्रम्प फेरि C-32A बाट पुरानो राष्ट्रपति विमानमा सरेको बताइएको छ। यो स्थानान्तरण पनि अत्यन्त गोप्य रूपमा गरिएको थियो।

पछि उनी त्यही पुरानो विमानबाट बाहिर निस्किए, मानौँ उनी टर्कीदेखि नै सोही विमानमा यात्रा गरिरहेका थिए।

त्यसपछि ट्रम्प कतारले अमेरिकालाई उपलब्ध गराएको नयाँ बोइङ 747-8 विमानमा स्थानान्तरण भएर वासिङ्टनतर्फ गएका थिए।

अमेरिका–इरान युद्धको प्रत्यक्ष प्रभाव ट्रम्पको सुरक्षामा

यो गोप्य विमान परिवर्तन अमेरिका र इरानबीच सैन्य तनाव तीव्र भएको समयमा भएको थियो।

घटना हुनुभन्दा एक दिनअघि मात्र वासिङ्टन र तेहरानबीच युद्ध अन्त्यका लागि भइरहेको वार्ता असफल भएपछि अमेरिकाले इरानमाथि सैन्य आक्रमण पुनः सुरु गरेको थियो।

त्यसैले राष्ट्रपति स्वयंमाथि हुनसक्ने सम्भावित प्रतिशोधात्मक कारबाहीलाई अमेरिकी सुरक्षा निकायले अत्यन्त गम्भीर रूपमा लिएको देखिन्छ।

ट्रम्पले आफ्नाविरुद्ध निरन्तर सुरक्षा खतरा रहेको बताउँदै आफू इरानको प्रमुख निशानामा रहेको दाबीसमेत गरेका छन्।

पत्रकारको सुरक्षामाथि पनि प्रश्न

घटना सार्वजनिक भएपछि अमेरिकी राष्ट्रपतिसँग यात्रा गर्ने पत्रकारको सुरक्षाबारे समेत बहस सुरु भएको छ।

कमिटी टु प्रोटेक्ट जर्नालिस्ट्सका अमेरिकाज क्षेत्रीय निर्देशक जोसे जमोराले राष्ट्रपति कभर गर्ने पत्रकारलाई अनावश्यक जोखिममा पार्न नहुने बताएका छन्।

उनका अनुसार यदि विश्वसनीय सुरक्षा खतरा रहेको छ भने पत्रकारलाई पनि पर्याप्त जानकारी उपलब्ध गराइनुपर्छ, ताकि उनीहरूले आफ्नो सुरक्षाबारे सोचेर निर्णय गर्न सकून्।

यस घटनाले अमेरिकी राष्ट्रपति सुरक्षामा प्रयोग हुने ‘डिक्वाय’, गलत सूचना, गोप्य स्थानान्तरण र विमान परिवर्तनजस्ता रणनीति कति जटिल हुन सक्छन् भन्ने दुर्लभ झलक दिएको छ।

सार्वजनिक रूपमा एयर फोर्स वन चढेको देखाएर राष्ट्रपति अर्कै विमानबाट उड्नु, पत्रकार र उच्च अधिकारीलाई समेत वास्तविक योजना नबताइनु र राष्ट्रपतिको उपस्थितिबारे भ्रम सिर्जना गर्न फरक कल साइन प्रयोग गरिनुले ट्रम्पमाथि रहेको सम्भावित सुरक्षा खतरा अमेरिकी अधिकारीहरूले कति गम्भीर रूपमा लिएका थिए भन्ने देखाएको छ।