अमेरिका अहिले इरानसँगको युद्धका कारण विश्व ऊर्जा बजारमा परेको दबाब कम गर्न नयाँ रणनीति खोज्दै छ। यसै क्रममा अमेरिकी प्रशासनले इरानी तेलमाथिको केही प्रतिबन्ध खुकुलो पार्ने विकल्पसमेत विचार गरिरहेको खुलासा भएको छ। अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले एक टेलिभिजन अन्तर्वार्तामा यस्तो सम्भावना अघि सारेका हुन्। उनका अनुसार यदि प्रतिबन्ध आंशिक रूपमा हटाइयो भने विश्व बजारमा थप तेल आपूर्ति हुन सक्छ, जसले बढ्दो मूल्य नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्न सक्छ। हाल युद्धका कारण ढुवानी अवरुद्ध हुनुका साथै उत्पादनमा असर परेपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा उकालो लागेको छ।

तर यो कदम लागू भएमा अमेरिकी दीर्घकालीन नीतिबाट ठूलो विचलन हुने विश्लेषण गरिएको छ। विज्ञहरूका अनुसार यस्तो निर्णयले तेलको मूल्यमा खासै ठूलो प्रभाव नपार्ने तर उल्टै इरानी सरकारलाई आर्थिक रूपमा बलियो बनाउन सक्छ, जुन अहिले अमेरिकासँग युद्धमै छ। विशेषज्ञ डेभिड ट्याननबामले यस प्रस्तावलाई कडा आलोचना गर्दै भनेका छन्, “यो निर्णय अस्वाभाविक छ। यसले इरानलाई तेल बेच्न दिनेछ, जसबाट आएको पैसा फेरि युद्धमै प्रयोग हुन सक्छ।”

युद्ध सुरु हुनु अघि इरानी तेलको मुख्य खरिदकर्ता चीन थियो, जसले अमेरिकी प्रतिबन्धका कारण सस्तो मूल्यमा ठूलो परिमाणमा तेल किनिरहेको थियो। अब अमेरिका यदि प्रतिबन्ध खुकुलो बनाउने दिशामा गयो भने भारत, जापान र मलेसियाजस्ता देशहरूले पनि त्यो तेल पाउन सक्ने र चीनलाई भने बजार मूल्य तिर्न बाध्य बनाउने रणनीति देखिएको छ। बेसेन्टका अनुसार हाल समुद्रमा रहेका करिब १४ करोड ब्यारेल इरानी तेलको बिक्रीमा छुट दिइएमा केही दिनका लागि मात्र भए पनि विश्व बजारमा मूल्य घट्न सक्छ। तर यो प्रभाव १०–१४ दिनभन्दा बढी नटिक्ने अनुमान गरिएको छ।

यद्यपि, यस योजना कसरी कार्यान्वयन हुने र तेल बिक्रीबाट आएको रकम इरानी सरकारसम्म नपुग्ने गरी कसरी नियन्त्रण गर्ने भन्ने स्पष्ट योजना सार्वजनिक गरिएको छैन। राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पनि यसबारे स्पष्ट निर्णय दिएका छैनन्। उनले “मूल्य नियन्त्रणका लागि आवश्यक जे पनि गरिन्छ” मात्र भनेर थप प्रतिक्रिया दिन टारेका छन्। ऊर्जा विज्ञहरूका अनुसार यो उपायले बजारमा सीमित प्रभाव मात्र पार्नेछ, किनकि उपलब्ध गराइने तेलको परिमाण विश्व मागको तुलनामा सानो छ। साथै, प्रतिबन्ध हुँदाहुँदै पनि इरानी तेल केही न केही रूपमा बजारमा पुगिरहेको थियो।

यसअघि पनि अमेरिका आपूर्ति बढाउन आफ्नै तेल भण्डारबाट तेल निकाल्ने र रुसी तेलमाथि केही प्रतिबन्ध हटाउने कदम चालिसकेको छ। तर रुसी तेलसम्बन्धी निर्णयले युरोपेली देशहरूबाट कडा आलोचना खेपेको थियो। अहिलेको प्रस्तावले पनि अमेरिकी राजनीतिमा विवाद सिर्जना गर्ने सम्भावना देखिएको छ, किनकि हालै प्रतिनिधिसभाले इरानमाथि थप कडा प्रतिबन्ध लगाउने विधेयक पारित गरेको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिका अहिले “हरेक ब्यारेल महत्वपूर्ण” हुने अवस्थामा पुगेको छ। विश्वमा दैनिक खपत हुने करिब १० करोड ब्यारेल तेलमध्ये झण्डै पाँचौं हिस्सा होर्मुज जलडमरूमार्ग हुँदै ओसारिन्छ। तर युद्ध सुरु भएपछि त्यहाँको ढुवानी लगभग ठप्प भएको छ। युद्धका कारण विश्व आपूर्तिमा करिब १० प्रतिशत कमी आएको अनुमान गरिएको छ। साथै, इरान र कतारसँग सम्बन्धित प्रमुख ग्यास परियोजनामा आक्रमण भएपछि दीर्घकालीन रूपमा ऊर्जा उत्पादनमै असर पर्ने चिन्ता बढेको छ।

मध्यपूर्वमा युद्धको तनाव अझ तीव्र बन्दै जाँदा पछिल्लो रात नयाँ विस्फोटका घटनाले स्थिति झन् गम्भीर बनेको छ। इजरायलको राजधानी जेरुसेलम र इरानको राजधानी तेहरानमा एकै रात विस्फोटका आवाज सुनिएको खबर आएको छ। यी घटनाहरू इरानमा पारसी नयाँ वर्ष ‘नौरोज’ मनाउने समयमा भएका हुन्, जसले उत्सवमाथि नै त्रास छाएको देखिएको छ।