Updated ….

इरानभित्रका प्रमुख घटनाहरू

संयुक्त आक्रमण
इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (IRGC) ले इजरायलमाथि मिसाइल र ड्रोन आक्रमण गरेको जनाएको छ। यो कारबाही लेबनानस्थित हिजबुल्लाहसँग समन्वय गरेर गरिएको बताइएको छ। इरानका अनुसार यो अपरेसन वार्षिक “अल-कुद्स दिवस” को सन्दर्भमा गरिएको हो, जसले प्यालेस्टिनी आन्दोलनप्रति समर्थन जनाउने उद्देश्य राख्छ।

इरानका नयाँ सर्वोच्च नेताबारे दाबी
अमेरिकी रक्षा सचिव Pete Hegseth ले इरानका नयाँ सर्वोच्च नेता मोज्तबा खामेनेई घाइते भएको विश्वास गरिएको बताएका छन्। उनका अनुसार उनी गम्भीर रूपमा घाइते मात्र होइन, सम्भवतः स्थायी रूपमा विकृत समेत भएका हुन सक्छन्।

१० मिलियन डलरको इनाम घोषणा
अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले खामेनेई तथा इरानका केही शीर्ष अधिकारीबारे महत्वपूर्ण सूचना दिने व्यक्तिलाई १ करोड डलर (१० मिलियन) पुरस्कार दिने घोषणा गरेको छ।

खार्ग टापुमा अमेरिकी हमला
अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले अमेरिकी सेनाले इरानको रणनीतिक खार्ग टापुमा रहेका सैन्य संरचनामाथि बम आक्रमण गरेको पुष्टि गरेका छन्।
यो टापु इरानको अर्थतन्त्रका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ, किनकि देशको करिब ९०% तेल निर्यात यही टर्मिनलबाट विश्व बजारमा पठाइन्छ।

मानव क्षति बढ्दै
फेब्रुअरी २८ देखि सुरु भएको अमेरिकी-इजरायली आक्रमणपछि हालसम्म कम्तीमा १,४४४ जनाको मृत्यु र १८,५५१ जना घाइते भएको तथ्यांक सार्वजनिक भएको छ।

खाडी देशहरूमा बढ्दो तनाव

इरानको प्रतिकारात्मक आक्रमण
इरानले खाडी क्षेत्रभर रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डा, रणनीतिक स्थल र व्यापारिक संरचनामाथि ड्रोन र मिसाइल आक्रमण सुरु गरेको बताइएको छ।

साउदी अरेबियाले ड्रोन खसाल्यो
साउदी रक्षा मन्त्रालयका अनुसार शुक्रबार मात्रै ६ वटा ड्रोन अवरोध गरी नष्ट गरिएको छ।
तीमध्ये पाँच पूर्वी क्षेत्रमा र एक “Empty Quarter” मरुभूमि क्षेत्रमा खसालिएको थियो।

कतारमा मिसाइल अलर्ट
कतारको सेनाले एउटा मिसाइल आक्रमण सफलतापूर्वक रोकिएको जनाएको छ।
आक्रमणअघि सबै मोबाइल फोनमा सुरक्षा चेतावनी पठाइएको थियो र केही क्षेत्रहरू — विशेष गरी Education City — अस्थायी रूपमा खाली गराइएको थियो।

बहराइनमा सायरन
बहराइनमा हवाई हमलाको चेतावनी सायरन बजाइएको थियो। गृह मन्त्रालयले नागरिकलाई शान्त रहन र नजिकको सुरक्षित स्थानमा जान आग्रह गरेको छ।

ओमानमा दुई जनाको मृत्यु
ओमानमा ड्रोनका टुक्रा खस्दा दुई जनाको मृत्यु भएपछि ओमानका सुल्तान Haitham bin Tariq र कतारका अमिर Tamim bin Hamad Al Thani बीच वार्ता भएको छ।
दुवैले क्षेत्रीय तनाव कम गर्न संवादको आवश्यकता औंल्याएका छन्।

फर्मुला-१ प्रतियोगिता प्रभावित
युद्धको असर खेल क्षेत्रमा पनि परेको छ।
बहराइन र साउदी अरेबियामा आयोजना हुने तय भएका Formula One रेसहरू स्थगित वा सारिने सम्भावना देखिएको छ।

 अमेरिकाको सैन्य र राजनीतिक प्रतिक्रिया

ठूलो सैन्य तैनाथी
इरानी ड्रोन आक्रमणको सामना गर्न अमेरिका मध्यपूर्वमा १०,००० अवरोधक ड्रोन पठाउने तयारीमा रहेको छ।
साथै USS Tripoli नामक एम्फिबियस आक्रमण जहाज र करिब २,५०० मरीन सैनिक पठाउने योजना स्वीकृत भएको रिपोर्ट आएको छ।

कडा सैन्य चेतावनी
रक्षा सचिव हेगसेथले अमेरिकी सेनाले शत्रुप्रति “कुनै दया र छुट नदिने” चेतावनी दिएका छन्।
तर यो अभिव्यक्तिले अमेरिकी संसदका केही डेमोक्रेट सांसदहरूलाई सम्भावित अवैध आदेशको चिन्ता पनि बढाएको छ।

तेल संरचना ननिशाना बनाइएको
ट्रम्पले खार्ग टापुको सैन्य संरचना ध्वस्त पारिएको भए पनि तेल पूर्वाधारलाई भने “नैतिक कारणले” निशाना नबनाइएको बताएका छन्।

हर्मुज जलडमरूमाथि चेतावनी
ट्रम्पले चेतावनी दिएका छन् कि यदि इरानले Strait of Hormuz बाट जहाजहरूको आवतजावतमा बाधा पुर्‍यायो भने अमेरिका इरानको तेल पूर्वाधारमाथि पनि आक्रमण गर्न सक्छ।

रणनीतिक सन्देश
विश्लेषकहरूका अनुसार खार्ग टापुमा गरिएको आक्रमणले अमेरिका इरानको समुद्री क्षमता कमजोर पार्न सक्छ भन्ने संकेत दिएको छ।
साथै तेल पूर्वाधारमाथि आक्रमण गर्ने विकल्प खुला राखेर अमेरिकाले इरानमाथि ठूलो रणनीतिक दबाब बनाएको मानिएको छ।

इराकको राजधानी बगदादमा रहेको अमेरिकी दूतावासमाथि मिसाइल आक्रमण भएको खबर सार्वजनिक भएको छ। सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएको भिडियोमा आक्रमणपछि दूतावास क्षेत्रबाट आगो र बाक्लो धुवाँ उठिरहेको देखिएको छ। घटनाको विस्तृत क्षति विवरण भने तत्काल सार्वजनिक गरिएको छैन। यसैबीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको प्रमुख तेल टर्मिनल खार्ग टापु (Kharg Island)मा रहेका “हरेक सैन्य लक्ष्य पूर्ण रूपमा ध्वस्त पारिएको” दाबी गरेका छन्। तर प्रारम्भिक रिपोर्टअनुसार तेल उत्पादन वा भण्डारण संरचनामा ठूलो क्षति पुगेको पुष्टि भएको छैन।

खार्ग टापु पर्सियन खाडीको उत्तरी भागमा रहेको अत्यन्त महत्वपूर्ण तेल टर्मिनल हो। इरानको तटबाट करिब २२ माइल टाढा रहेको यो सानो टापुबाट इरानको ठूलो मात्रामा तेल निर्यात हुने भएकाले यसको रणनीतिक महत्व निकै उच्च मानिन्छ। उता तेहरानले कडा चेतावनी दिँदै यदि इरानका ऊर्जा संरचनामाथि आक्रमण भएमा अमेरिकासँग सहकार्य गर्ने तेल तथा ऊर्जा कम्पनीहरूको पूर्वाधार “राखको थुप्रो” बनाइदिने धम्की दिएको छ।

मध्यपूर्वका अन्य स्थानहरूमा पनि तनाव बढ्दै गएको छ। तेहरानका बासिन्दाहरूले राजधानीमा रातभर भारी आक्रमण भएको बताएका छन्। इजरायल र इरान दुवैले नयाँ आक्रमणको चेतावनी दिँदै अवस्था अझ तनावपूर्ण बनेको संकेत दिएका छन्। यसैबीच लेबनानमा इजरायली हवाई आक्रमणमा कम्तीमा १२ जना स्वास्थ्यकर्मीको मृत्यु भएको रिपोर्ट सार्वजनिक भएको छ।

सस्तो ड्रोन, महँगो प्रतिरक्षा : आधुनिक युद्धको नयाँ चुनौती

इरानले डिजाइन गरेका “शाहेद” प्रकारका ड्रोनहरू युक्रेनदेखि मध्यपूर्वसम्मका युद्धभूमिमा व्यापक रूपमा प्रयोग हुन थालेपछि विश्वका महँगा हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीमाथि ठूलो दबाब परेको छ। तुलनात्मक रूपमा निकै सस्तो हुने यी मानवरहित विमानहरूले अत्यन्त महँगो मिसाइल प्रणाली प्रयोग गर्न बाध्य बनाइरहेका छन्, जसले दीर्घकालीन रूपमा यस्तो प्रतिरक्षा रणनीति कति टिकाउ हुन्छ भन्ने प्रश्न उठाएको छ। “अपरेसन एपिक फ्युरी” सुरु भएपछि यो समस्या झन् स्पष्ट भएको छ। इरानले प्रयोग गर्ने धेरैजसो ड्रोनको उत्पादन लागत २० हजारदेखि ५० हजार डलर मात्र हुने अनुमान गरिएको छ। तर ती ड्रोन रोक्नका लागि अमेरिका र उसका साझेदारहरूले प्याट्रियट मिसाइल, टर्मिनल हाई अल्टिच्युड एरिया डिफेन्स (THAAD), समुद्री प्रतिरक्षा प्रणाली तथा अन्य उन्नत हतियार प्रयोग गर्नुपरेको छ।

धेरै ड्रोनहरू आकाशमै खसाल्न सफल भए पनि आक्रमणहरूले क्षति पुर्‍याएका छन्। यस क्रममा कुवेतमा छ जना अमेरिकी सैनिकको मृत्यु भएको छ भने संयुक्त अरब इमिरेट्स र बहराइनका विमानस्थल तथा होटलहरूमा पनि क्षति पुगेको रिपोर्ट गरिएको छ। यस्तो अवस्थामा सस्तो ड्रोनविरुद्ध लड्न महँगो मिसाइल प्रयोग गर्नु आर्थिक रूपमा टिकाउ नहुने चिन्ता बढ्दै गएको छ।

युक्रेनको सस्तो ड्रोन समाधान

सन् २०२२ मा रुसले आक्रमण गरेपछि युक्रेन आधुनिक ड्रोन युद्धको अग्रपंक्तिमा पुगेको छ। युक्रेनी गैरनाफामूलक सैन्य प्रविधि संस्था वाइल्ड होर्नेट्सका प्रवक्ता एलेक्स रोज्लिनका अनुसार ड्रोन रोक्नका लागि सस्तो “इन्टरसेप्टर ड्रोन” प्रभावकारी विकल्प बन्न सक्ने बताएका छन्।

उदाहरणका लागि, एउटा अमेरिकी प्याट्रियट मिसाइलको लागत करिब ४ मिलियन डलर पर्छ। तर वाइल्ड होर्नेट्सले बनाएको “स्टिङ” नामक इन्टरसेप्टर ड्रोन १४ सय डलरमै उत्पादन गर्न सकिने दाबी गरिएको छ। समूहका अनुसार यी ड्रोनहरूले हजारौँ शाहेद प्रकारका ड्रोनहरू खसालिसकेका छन् र हाल यसको सफलता दर ९० प्रतिशत पुगेको छ।

रोज्लिनका अनुसार, “युक्रेनसँग सुरुमा पर्याप्त भारी हतियार थिएन, त्यसैले युद्ध सन्तुलित बनाउन हामीले यस्ता ड्रोन प्रविधि प्रयोग गर्नुपर्‍यो।”

अमेरिकी सेना पनि नयाँ प्रणालीतर्फ

विश्लेषकहरूका अनुसार अहिलेको मुख्य चुनौती केवल लागत मात्र होइन, क्षमता (capacity) पनि हो।

स्ट्राटेजिक एन्ड इन्टरनेशनल स्टडिज केन्द्रका मिसाइल प्रतिरक्षा परियोजनाका निर्देशक टम कराकोले भने, “सस्तो हुनु महत्त्वपूर्ण छ, तर क्षमता अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ।”

उनका अनुसार अमेरिकी सेनाले पहिले नै केही सस्ता प्रतिरक्षा प्रणाली प्रयोग गर्न थालेको छ, जस्तै:

• कोयोट इन्टरसेप्टर प्रणाली

• लो, स्लो, स्मल अनम्यान्ड एयरक्राफ्ट इन्टिग्रेटेड डिफिट सिस्टम (LIDS)

यी प्रणालीहरू साना ड्रोनहरूको ठूलो संख्यामा आउने आक्रमण रोक्न डिजाइन गरिएका छन्।

इरानले ड्रोन आक्रमण विस्तार गरिरहँदा अब बहस केवल मिसाइल र ड्रोनबीचको लागत अन्तरमा सीमित छैन। विशेषज्ञहरूका अनुसार प्रश्न अब यस्तो बनेको छ—

के परम्परागत हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीहरूले सस्तो र ठूलो संख्यामा आउने ड्रोन युद्धको नयाँ युगलाई सामना गर्न सक्नेछन्?

ट्रम्पको इरान युद्ध योजना : प्रारम्भिक सफलता, तर बढ्दो जटिलता

इरानविरुद्ध अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सुरु गरेको सैन्य अभियान सुरुमा छिटो सफलता हासिल गर्ने लक्ष्यका साथ अघि बढाइएको थियो। २८ फेब्रुअरीमा सुरु भएको आक्रमणमा इरानका सर्वोच्च नेता अली खामेनीसहित उच्च अधिकारीहरू मारिएका थिए। अमेरिका र इजरायलले सो आक्रमणबाट इरानको सत्ता संरचनामा खालीपन सिर्जना हुने र त्यसपछि मध्यम धारका नेताहरू सत्ता सम्हाल्ने आशा गरेका थिए। तर प्रारम्भिक आक्रमणमा संभावित नयाँ नेतृत्वका धेरै व्यक्ति पनि मारिएपछि परिस्थिति झन् जटिल बनेको बताइएको छ।

त्यसपछि इरानले मध्यपूर्वका विभिन्न स्थानमा प्रतिशोधात्मक आक्रमण सुरु गर्‍यो र होर्मुज हुँदै जाने तेल आपूर्ति अवरुद्ध हुन थालेपछि विश्वव्यापी ऊर्जा संकट उत्पन्न भएको छ।

हालसम्म:

• १३ अमेरिकी सैनिकको मृत्यु

• करिब १४० जना घाइते

• विश्व बजारमा तेलको मूल्य तीव्र वृद्धि

जस्ता परिणाम देखिएका छन्।

होर्मुज जलडमरूमध्य : विश्व अर्थतन्त्रको संवेदनशील नाडी

इरानको दक्षिणमा रहेको होर्मुज जलडमरूमध्य विश्वको सबैभन्दा महत्वपूर्ण ऊर्जा मार्गमध्ये एक हो। विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल यही बाटो भएर विश्व बजारमा पुग्छ।

युद्ध सुरु भएपछि इरानले तेल ढुवानीमा अवरोध गरेपछि विश्व बजारमा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढेको छ। अमेरिकामा पेट्रोलको औसत मूल्य ३.६३ डलर प्रति ग्यालन पुगेको छ, जुन करिब दुई वर्षयताकै उच्च स्तर हो।

यस संकटलाई कम गर्न अमेरिका र उसका सहयोगी देशहरूले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीमार्फत ४०० मिलियन ब्यारेल तेल बजारमा छोड्ने योजना अघि बढाएका छन्, तर त्यसले पनि पूर्ण समाधान दिएको छैन।

विशेषज्ञहरूका अनुसार वास्तविक समाधान भनेको एउटै हो —

होर्मुज जलडमरूमध्यबाट तेल ढुवानी पूर्ण रूपमा पुनः सुरु हुनु।

तर अधिकांश विश्लेषकहरूको अनुमान अनुसार त्यो युद्ध समाप्त नभएसम्म सम्भव नहुन सक्छ।