अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ले इरानमा जारी शान्तिपूर्ण जनप्रदर्शनका क्रममा प्रदर्शनकारीको हत्या भएमा अमेरिका हस्तक्षेप गर्न सक्ने कडा चेतावनी दिएका छन्। सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसल मा शुक्रबार लेखिएको सन्देशमा उनले भनेका छन्, “यदि इरानले आफ्नो परम्पराअनुसार शान्तिपूर्ण प्रदर्शनकारीहरूलाई गोली हानेर वा हिंसात्मक रूपमा मार्‍यो भने, संयुक्त राज्य अमेरिका उनीहरूको उद्धारका लागि अघि बढ्नेछ।” ट्रम्पले थप लेखेका छन्, “हामी पूर्ण रूपमा तयार अवस्थामा छौँ।”

यद्यपि ट्रम्पले अमेरिकाले कस्तो किसिमको सैन्य वा कूटनीतिक कदम चाल्न सक्छ भन्ने विषयमा कुनै स्पष्ट विवरण दिएका छैनन्। तर उनको उक्त चेतावनीले इरान अमेरिका सम्बन्ध फेरि चर्किने संकेत दिएको छ।

ट्रम्पको चेतावनीप्रति प्रतिक्रिया दिँदै इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनी का वरिष्ठ सल्लाहकार अली लारिजानी ले अमेरिकालाई ‘सावधान रहन’ चेतावनी दिएका छन्। सामाजिक सञ्जालमार्फत लारिजानीले लेखेका छन्, “इरानको आन्तरिक मामिलामा अमेरिकी हस्तक्षेपले सम्पूर्ण मध्यपूर्व क्षेत्र अस्थिर हुन सक्छ र यसले अमेरिकाका स्वार्थहरू नै समाप्त पार्नेछ।”

इरानमा करिब एक सातादेखि जारी जनप्रदर्शनमा हालसम्म कम्तीमा आठ जनाको ज्यान गएको विभिन्न स्रोतहरूले जनाएका छन्। कमजोर बन्दै गएको अर्थतन्त्र, उच्च मुद्रास्फीति र अमेरिकी डलरको तुलनामा इरानी मुद्रा ‘रियाल’को तीव्र अवमूल्यनपछि आइतबारदेखि राजधानी तेहरानमा व्यापारीहरूले आन्दोलन सुरु गरेका थिए। त्यसपछि विश्वविद्यालयका विद्यार्थीहरू आन्दोलनमा उत्रिए र प्रदर्शन देशका विभिन्न शहरमा फैलियो।

अर्ध–सरकारी समाचार संस्था फार्स र मानवअधिकार संस्था हेङ्गावका अनुसार दक्षिण–पश्चिमी शहर लोरडेगान मा प्रदर्शनकारी र सुरक्षाबलबीचको झडपमा दुई जनाको मृत्यु भएको छ। पश्चिमी इरानका अज्ना मा तीन जनाको र कोउहदाश्त मा एक जनाको मृत्यु भएको बताइएको छ। तर ती मृतकहरू प्रदर्शनकारी थिए वा सुरक्षाकर्मी भन्ने विषयमा स्पष्ट विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन।

हेङ्गावका अनुसार लोरडेगानमा मारिएका दुई प्रदर्शनकारीको नाम अहमद जलील र सज्जाद वलामानेश रहेको छ। यसैबीच, सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएका भिडिओहरूमा प्रदर्शनकारी र सुरक्षाबलबीच सडकमा दौडधुप, झडप तथा सवारी साधनहरू जलाइएका दृश्य देखिएका छन्। बीबीसी पर्सियन सेवाले लोरडेगान, तेहरान र मार्वदाश्त मा भएका प्रदर्शनका केही भिडिओहरू पुष्टि गरेको जनाएको छ।

इरानी अधिकारीहरूले बुधबार पश्चिमी शहर कोउहदाश्तमा एक सुरक्षाकर्मीको मृत्यु भएको दाबी गरेका छन्। तर प्रदर्शनकारीहरूले उक्त व्यक्ति उनीहरूमध्ये एक रहेको र सुरक्षाबलले गोली हानेर हत्या गरेको आरोप लगाएका छन्। उनको अन्त्येष्टि समारोहमा हजारौँ मानिस सहभागी भएका थिए र त्यसक्रममा पनि सुरक्षाबलसँग झडप भएको बताइएको छ।

यसबीच, इरानका राष्ट्रपति मसूद पेजेशकियान ले प्रदर्शनकारीका “वैध मागहरू सुन्न तयार रहेको” बताएका छन्। तर देशका महान्यायाधिवक्ता मोहम्मद मोवाहेदी–आजाद ले कुनै पनि किसिमको अस्थिरता सिर्जना गर्ने प्रयासलाई “कडा र निर्णायक जवाफ” दिइने चेतावनी दिएका छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार सन् २०२२ मा नैतिक प्रहरीको हिरासतमा महसा अमिनी को मृत्यु भएपछि सुरु भएको आन्दोलनपछि यति व्यापक रूपमा फैलिएको विरोध प्रदर्शन यो पहिलो हो, यद्यपि त्यसबेलाको जस्तो ठूलो स्तरमा भने अझै पुगेको छैन। तर प्रदर्शनकारीहरूबीच आयातोल्लाह खामेनीको शासन अन्त्य हुनुपर्ने माग र कतिपयले राजतन्त्र पुनःस्थापनाको आवाज उठाउन थालेपछि इरानको राजनीतिक अवस्था थप संवेदनशील बन्दै गएको देखिन्छ।