काठमाडौं / “सहिदको सपना पूरा होस्, सहिदको रगत खेर नजाओस्, वीर सहिद अमर रहुन्!”—यही नाराले मंगलबार काठमाडौंका सडकहरू गुन्जायमान भए। जेनजी आन्दोलनमा ज्यान गुमाएका नागरिकहरूको शवयात्रा टिचिङ अस्पतालबाट सुरु भई महाराजगन्ज, धुम्बाराही, चाबहिल, मित्रपार्क, जयबागेश्वरी र गौशला हुँदै पशुपति आर्यघाटमा अन्त्येष्टि गर्दै सकियो।

परिवर्तनका लागि ज्यान बलिदान गर्नेहरूको सम्मानमा हजारौं नागरिकले हात जोडेर आँसु बगाए। शवयात्रामा अन्तरिम सरकारका मन्त्रीहरू—ऊर्जा तथा सिँचाइ मन्त्री कुलमान घिसिङ र गृह तथा कानुन मन्त्री ओमप्रकाश अर्याल—पनि सहभागी थिए। दुवैले मृतकलाई राष्ट्रिय झन्डा ओढाएर सम्मानजनक बिदाइ गरे।

ठूलो क्षति र सहिद घोषणा

नेपाल प्रहरीका अनुसार, भदौ २३ र २४ का प्रदर्शनमा प्रहरी गोली र आगजनीबाट ७३ जनाले ज्यान गुमाए। तीन प्रहरीको मृत्यु भइसकेको छ भने, अन्य ६ शव हेलिकप्टरमार्फत काठमाडौं बाहिर पठाइने तयारी छ। सरकार गठनको दुई दिनमै प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले मृतकलाई सहिद घोषणा गरिन्। त्यसपछि राष्ट्रिय झन्डा झुकाएर शोक दिवस मनाउने र मृतक परिवारलाई १५ लाख रुपैयाँ क्षतिपूर्ति तथा तत्काल एक लाख काजकिरिया खर्च उपलब्ध गराउने निर्णय भयो।

पोष्टमार्टम र पहिचान कठिनाई

टिचिङ अस्पतालका फोरेन्सिक विभाग प्रमुख डा. गोपाल चौधरीका अनुसार ४६ मध्ये ३९ शवको पोष्टमार्टम सकिएको छ। सात शव पूर्णरूपमा जलेका कारण पहिचानका लागि डीएनए परीक्षण आवश्यक परेको छ। चावहिल भाटभटेनीदेखि विराटनगरसम्मका भाटभटेनी स्टोरहरूमा जलेका शव भेटिएका थिए।

लुटपाट, आगजनी र प्रहरी क्षति

देशभरका प्रहरी कार्यालयहरूमा ठूलो क्षति पुगेको छ। सिंहदरबार, सर्वोच्च अदालत र उपत्यकाका १२२ प्रहरी कार्यालय पूर्णरूपमा जलेर नष्ट भए भने ९६ कार्यालय आंशिक क्षतिग्रस्त छन्। प्रहरीका ११७ चारपाङ्ग्रे र १५८ दुईपाङ्ग्रे सवारीसाधन खरानी बने। प्रहरी अधिकारीहरूले करिब ३ हजार हतियार र लाखौँ गोली लुटिएको अनुमान गरेका छन्।

प्रहरी प्रवक्ता डीआईजी विनोद घिमिरेका अनुसार, “हतियार लुटपाटका कारण आपराधिक गिरोहसँग हतियार पुग्ने खतरा छ। लुटिएका सामान नबुझाउनेलाई कानुनअनुसार कारबाही गरिनेछ।” काभ्रेमा मात्र शनिबार ७३० राउण्ड गोलीसहित आठ जना पक्राउ परेका थिए।

प्रहरीमाथिको निर्मम आक्रमण

महाराजगञ्जमा प्रहरी जवान उत्तम थापा र प्रहरी सहायक निरीक्षक मिलन रायलाई नियन्त्रणमा लिएर लाठी र भाटाले कुटेर हत्या गरिएको थियो। कोटेश्वरमा प्रहरी अमृत गुरुङलाई धारिलो हतियारले घाँटी काटी मारिएको थियो। प्रदर्शनकारीहरूले प्रहरीलाई नदीमा हाम फाल्न बाध्य पारे, नियन्त्रणमा लिएर सडकमा घिसारे।

उपत्यका प्रहरी कार्यालयका एसएसपी शेखर खनालले भने, “हाम्रो १२२ कार्यालय पूर्णरूपमा नष्ट भए। तर, नागरिक सेवा निरन्तर दिन जलेको भवनबाटै ड्युटीमा फर्किएका छौं।”

भागेका कैदी र सुरक्षा चुनौती

जेनजी प्रदर्शनको भीडमा देशभरका जेल तथा सुधार गृहबाट १४ हजार ५४९ कैदी भागेका थिए। ४,७७४ मात्र फर्किए, अझै ९,८०३ जना फरार छन्। प्रहरी अधिकारीहरूका अनुसार, भागेका अपराधीहरू हतियारसहित खुलेआम हिंड्दा सुरक्षा चुनौती गहिरिँदैछ।

पूर्व एआईजी किरण बज्राचार्यले भनिन्, “यस्ता आक्रमणले प्रहरीको मानसिक अवस्था बिगार्छ। फिल्डमा खटिने सुरक्षाकर्मीलाई मनोपरामर्श र विशेष प्रशिक्षण आवश्यक छ।”

पुनर्निर्माण र जनस्तरको सहयोग

जलेका भवनहरूलाई नागरिकको सहयोगमा सफाइ र पुनर्निर्माण सुरु भएको छ। आंशिक जलेका संरचना प्रयोगमा ल्याउने र नयाँ भवन बनाउन स्थानीय समुदायले अग्रसरता लिएका छन्। तर प्रहरीसँग सवारीसाधन र हतियारको अभाव अझै छ।

यो आन्दोलनले जनआवाज, भ्रष्टाचारविरोध र सामाजिक सञ्जाल स्वतन्त्रताको प्रश्न त उब्जाएको छ नै, तर सुरक्षा संयन्त्र र राजनीतिक नेतृत्वलाई पनि गहिरो प्रश्न खडा गरिदिएको छ। सहिदको बलिदानले ल्याउने परिवर्तनको बाटो अझै कठिन र चुनौतीपूर्ण देखिन्छ।

कोसी प्रदेशमा जेनजी आन्दोलनका दौरान भाटभटेनी आगलागी र गोलीकाण्डमा १० जनाको मृत्यु

 भदौ २३ र २४ गतेको जेनजी आन्दोलनका क्रममा कोसी प्रदेशमा भएका हिंसात्मक घटनामा कम्तीमा १० जनाले ज्यान गुमाएका छन्। प्रदेश प्रहरी कार्यालयका अनुसार, पाँचजनाको मृत्यु प्रहरीको गोली लागेर भएको हो भने पाँचजनाको मृत्यु भाटभटेनी स्टोरमा लागेको आगलागीका कारण भएको हो।

पहिचान नभएका पाँच शव

आगजनीमा जलेर मृत्यु हुनेको पहिचान अझै खुलेको छैन। आन्दोलनका क्रममा केही व्यक्तिहरू लुटपाट गर्न स्टोरभित्र पसेको र त्यसपछि लागेको भीषण आगोका कारण भाग्न नसकी निस्सासिएर मृत्यु भएको अनुमान प्रहरीले गरेको छ। आन्दोलनपछिको सरसफाइका क्रममा धरानस्थित भाटभटेनी स्टोरमा चारजनाको जलेको अवस्थामा कंकाल फेला परेको र सोमबार विराटनगरको स्टोरमा एकजनाको कंकाल भेटिएको प्रहरीले जनाएको छ।

गोली लागेर मृत्यु भएका पहिचान

प्रहरीको गोली लागेर मृत्यु हुनेमा झापा–बिर्तामोडका अर्जुनधारा–११ का ३० वर्षीय गोपाल सेढाईं, अर्जुनधारा–८ का ३२ वर्षीय दिनेश राजवंशी, पाँचथर–हिलिहाङका ३० वर्षीय कमल भण्डारी, सुनसरी–इटहरी–१६ का २३ वर्षीय अभिषेक श्रेष्ठ र इटहरी–१४ का मोहन सरदार (चंखे) रहेका छन्।

घाइतेहरूको अवस्था

प्रदेशभर ११४ प्रहरी घाइते भएका छन् भने आन्दोलनकारीतर्फ ४६ जना घाइते भएको प्रहरीले पुष्टि गरेको छ। घाइतेहरूको उपचार प्रदेशका विभिन्न अस्पतालमा भइरहेको छ।

यो घटनाले कोसी प्रदेशमा सुरक्षाको अवस्था र आन्दोलन व्यवस्थापनबारे गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ। प्रहरीको बल प्रयोग, भीड नियन्त्रण रणनीति र आगजनी नियन्त्रणमा देखिएको कमजोरीबारे थप छानबिन र जवाफदेही माग उठ्न थालेको छ।

Photos : Baahrakhari