अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प मंगलबार साउदी अरब पुगेका छन्। यो भ्रमण ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय यात्रा हो, जहाँ उनले मध्यपूर्वका तीन तेल सम्पन्न देशहरू – साउदी अरब, कतार र संयुक्त अरब इमिरेट्स – मा कूटनीतिक र व्यापारिक सम्बन्ध सुदृढ गर्ने लक्ष्य राखेका छन्।

रियादमा विमानस्थलमा ओर्लिंदा ट्रम्पलाई साउदी युवराज मोहम्मद बिन सलमानले स्वागत गरेका थिए। ट्रम्पलेले अहिले सम्म कसैलाई नदिएको उच्च स्वागत र सम्मान पाएका छन् साउदी अरबमा।  दुवैबीच इरानको आणविक कार्यक्रमलाई कमजोर पार्ने प्रयास, गाजामा युद्ध अन्त्य गर्ने उपाय र तेलको मूल्य नियन्त्रण गर्ने विषयमा गोप्य वार्ता हुने अपेक्षा गरिएको छ।

पहिलो कार्यकालमा पनि ट्रम्पले आफ्नो पहिलो विदेश भ्रमण साउदी अरबबाटै सुरु गरेका थिए। परम्परागत रूपमा अमेरिकी राष्ट्रपतिले पहिलो विदेश भ्रमणका रूपमा बेलायतलाई प्राथमिकता दिने भए पनि ट्रम्पले यो परम्परा तोडेका थिए।

मार्च महिनामा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले भनेका थिए, “पहिलो पटक म साउदी अरब गएको बेला उनीहरूले ४५० मिलियन डलर सहयोग गरे। फेरि लगानीको प्रतिबद्धता भए, म फेरि भ्रमण गर्न तयार छु।” ट्रम्पले पद सम्हालेको केही समयपछि साउदी युवराजले आगामी चार वर्षमा अमेरिकामा ६०० अर्ब डलर लगानी गर्ने प्रतिवद्धता जनाएका थिए।

साउदी अरब ट्रम्प प्रशासनका लागि कूटनीतिक रूपमा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ। इरानसँगको आणविक सम्झौतामा छलफल जारी रहेका बेला र इजरायल-हमास युद्धले गाजा क्षेत्रलाई अशान्त पारेका बेला यो भ्रमणले थप कूटनीतिक अवसरहरू सिर्जना गरेको छ। यसअघि पनि रियादमा भएको बैठकमा ट्रम्प प्रशासनले युक्रेन युद्ध अन्त्यका लागि रुससँग छलफल गरेको थियो।

तर यो भ्रमणको मुख्य उद्देश्य भने व्यापार नै हो। फेब्रुअरीमा मियामीमा भएको लगानी सम्मेलनमा ट्रम्पले साउदी अरबका सरकारी निकायहरूको आयोजनामा सहभागीता जनाएका थिए। यो अवसरमा, ट्रम्पले साउदीमा आफ्नो रियल स्टेट परियोजनाहरू विस्तार गर्ने योजना सार्वजनिक गरेका थिए।

ट्रम्पसँगै रियादमा हुने लगानी शिखर सम्मेलनमा उच्चस्तरीय व्यापारिक व्यक्तित्वहरू पनि सहभागी हुँदैछन्। एनभिडियाका जेनसन हुआंग, पालान्टिरका एलेक्स कार्प, सिटीग्रुपकी जेन फ्रेजर, ब्ल्याकरकका लेरी फिंक, उबरका दारा खोस्रोशाही र ब्ल्याकस्टोनका स्टिभ स्वार्जम्यानजस्ता प्रतिष्ठित व्यक्तिहरू उपस्थित हुनेछन्।

ह्वाइट हाउसका अनुसार यो भ्रमणले मध्यपूर्वसँगको सम्बन्ध सुदृढ गर्दै क्षेत्रीय स्थायित्व र आर्थिक साझेदारीलाई प्रोत्साहन गर्ने लक्ष्य राखेको छ। ट्रम्पले पहिलो कार्यकालमा इजरायल र केही अरब देशबीच सम्बन्ध सामान्यीकरण गर्ने अब्राहम सम्झौतामा भूमिका खेलेका थिए। अहिलेको भ्रमणले त्यो सम्झौतालाई थप विस्तार गर्ने प्रयास गर्नेछ।

राष्ट्रपति ट्रम्पसँग विदेश सचिव मार्को रुबियो र रक्षामन्त्री पिट हेगसेथ पनि यस भ्रमणमा सहभागी हुनेछन्। कतारमा ट्रम्पले अमेरिकी सेनासँग भेटघाट गर्ने कार्यक्रम रहेको छ। यसपटकको भ्रमणमा इजरायलको भ्रमण भने समावेश गरिएको छैन।

कतारको शाही परिवारले राष्ट्रपति ट्रम्पको लागि विशेष रूपमा एक ठूला बोइङ ७४७-८ विमान उपलब्ध गराएको छ। यो विमान ट्रम्पको कार्यकालपछि राष्ट्रपति पुस्तकालयमा दान गरिने बताइएको छ।

ट्रम्प यस हप्ता पर्सियन खाडी क्षेत्रको भ्रमणमा निस्किएका छन्। यस भ्रमणको मुख्य उद्देश्य साउदी अरब, संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) र कतारसँग व्यापार सम्झौता र रणनीतिक साझेदारीलाई प्रोत्साहन गर्नु हो। यी सबै तेल-सम्पन्न देशहरूमा अमेरिकाले लगानीको सम्भावना देखेको छ।

यो भ्रमण ट्रम्पको नयाँ कार्यकालको पहिलो महत्वपूर्ण विदेशी यात्रा हो। इरानसँगको आणविक वार्ता अन्योलपूर्ण अवस्थामा रहेका बेला र गाजा क्षेत्रमा इजरायल तथा हमासबीचको युद्ध जारी रहँदा यो भ्रमण भइरहेको छ। यद्यपि, आधिकारिक रूपमा व्यापार नै प्राथमिकतामा राखिएको भए पनि यो भ्रमणको पृष्ठभूमि शान्त भने छैन।

ह्वाइट हाउसकी प्रेस सचिव क्यारोलिन लेभिटले ट्रम्पको यो अभियानलाई “व्यापार र सांस्कृतिक आदानप्रदानमार्फत अतिवादलाई परास्त गर्ने” व्यापक दृष्टिकोणको रूपमा वर्णन गरेकी छन्।

पूर्व राष्ट्रपति जो बाइडेनको कार्यकालमा अमेरिकाको खाडी मुलुकहरूसँगको सम्बन्ध चिसिएको थियो। विशेष गरी २०१८ मा पत्रकार जमाल खसोग्गीको हत्या प्रकरणपछि साउदी युवराज मोहम्मद बिन सलमानलाई “अछूत” बनाउने बाइडेनको अडानपछि सम्बन्धमा थप दरार आएको थियो। तर ट्रम्पले यो नीतिलाई परिवर्तन गर्दै आर्थिक साझेदारीलाई प्राथमिकतामा राख्दै सम्बन्ध सुधार गर्न थालेका छन्।

साउदी अरबले अमेरिकामा ६०० अर्ब डलर लगानी गर्ने घोषणा गरेको छ। यसमा हतियार खरिद, प्रविधि हस्तान्तरण, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) र सेयर बजारमा लगानी सामेल छन्। ट्रम्पले साउदीले अन्ततः १ ट्रिलियन डलरसम्मको लगानी गर्न सक्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन्। तर साउदी अर्थतन्त्र अझै पनि तेलको आम्दानीमा निर्भर भएकाले ट्रम्पको ग्लोबल ऊर्जा मूल्य घटाउने योजनाले यसमा असर पार्न सक्ने सम्भावना रहेको छ।

आर्थिक सम्झौताका साथै, ट्रम्प र साउदी युवराज बिन सलमानबीच आणविक कार्यक्रम र रक्षा सहकार्यका विषयमा पनि छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ। यस्ता सम्झौताहरू पहिला इजरायल र साउदीबीच सम्बन्ध सामान्यीकरणको सन्दर्भमा जोडिएका थिए। तर साउदीले इजरायललाई तब मात्र मान्यता दिने स्पष्ट पारेको छ जब प्यालेस्टिनी राज्यको मुद्धा समाधान हुन्छ।

यस भ्रमणका क्रममा यूएईले पनि अमेरिकासँगको सम्बन्ध विस्तारमा चासो देखाएको छ। यूएईले सन् २०३० सम्ममा विश्वको एआई नेतामा आफूलाई उभ्याउने लक्ष्य राखेको छ, जसका लागि अमेरिकी चिप्सको आवश्यकता छ। यूएईले आगामी दशकमा एआई, सेमिकन्डक्टर, निर्माण र ऊर्जामा १.४ ट्रिलियन डलर लगानी गर्ने वाचा गरेको छ।

ट्रम्पको भ्रमणको पहिलो दिन साउदी अरबको रियादमा अमेरिकी-साउदी लगानी मञ्चमा सहभागी हुने कार्यक्रम छ। दोस्रो दिन खाडी सहयोग परिषद्को बैठकमा सहभागी भएर कतार जाने योजना छ, जहाँ उनी अमिर तामिम बिन हमाद अल थानीसँग भेट्नेछन्। अन्तिम दिन अबुधाबीमा यूएईका राष्ट्रपति शेख मोहम्मद बिन जायद अल नाह्यानसँग भेटघाट गर्ने कार्यक्रम छ।

इरानले भने ट्रम्पको यो भ्रमणलाई नजिकबाट नियालिरहेको छ। ट्रम्पको आगमनअघि नै इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले साउदी र कतारको गोप्य भ्रमण गरेर सन्देश आदानप्रदान गरेका थिए। इरानको इरानी क्रान्तिकारी गार्ड कोर (IRGC) का कारण खाडी क्षेत्रमा अस्थिरता उत्पन्न भएको भन्दै खाडी देशहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

यो भ्रमणले मध्यपूर्वमा अमेरिकाको रणनीतिक उपस्थितिलाई सुदृढ पार्दै साझेदारी र लगानीका नयाँ अवसरहरू खोतल्ने उद्देश्य राखेको छ। इरानसँगको आणविक वार्तामा प्रगति नभए पनि अमेरिकाले खाडी मुलुकहरूसँगको सम्बन्धलाई बलियो बनाउन चाहेको स्पष्ट देखिन्छ।

डोनाल्ड ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालको पहिलो कूटनीतिक भ्रमण:

1. भ्रमणमा उच्चस्तरीय सहभागिता:
   • अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प साउदी अरबको भ्रमणमा रहेका छन्।

1. भ्रमणमा एलन मस्क, बोइङ र गुगलका अध्यक्ष, अमेजन र आइबीएमका प्रमुख कार्यकारी अधिकृतहरू लगायतका ठूला व्यवसायिक हस्तीहरूको सहभागिता।
2. प्रमुख लगानी कम्पनीहरू जस्तै ब्ल्याकस्टोन ग्रुप र ब्ल्याकरकका प्रतिनिधिहरू पनि उपस्थित।
3. साउदी युवराजको आतिथ्य:
   • साउदी युवराज मोहम्मद बिन सलमानले ट्रम्पलाई भव्य दिवाभोजमा आतिथ्य प्रदान गरे।
4. आर्थिक प्राथमिकता:
   • भ्रमणको मुख्य उद्देश्य अमेरिका भित्र ठूलो लगानी भित्र्याउनु।
   • साउदी अरब, कतार र संयुक्त अरब इमिरेट्सको चारदिने भ्रमण।
   • इजरायल भ्रमण कार्यक्रममा समावेश छैन।
5. गाजाको विषयमा दबाब:
   • अरब नेताहरूले ट्रम्पलाई गाजाको पीडा कम गर्न थप कदम चाल्न आग्रह गर्ने सम्भावना।

यो भ्रमणले ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमा आर्थिक प्राथमिकता र खाडी क्षेत्रसँगको सम्बन्ध सुधारलाई मुख्य ध्यान दिएको देखिन्छ। गाजाको मानवीय संकटको समाधानमा पनि अरब नेताहरूले जोड दिन सक्ने सम्भावना छ।

प्रमुख बुँदाहरू:

1. प्रथम विदेश भ्रमणको महत्त्व:
   • अमेरिकी राष्ट्रपतिको पहिलो विदेश भ्रमणले विदेश नीतिको प्राथमिकता झल्काउँछ।
   • सन् २०१७ मा ट्रम्पले परम्परा तोड्दै पहिलो भ्रमण क्यानडा, मेक्सिको वा युरोपमा नगइ साउदी अरब रोजे।
2. दोस्रो कार्यकालको पहिलो भ्रमण:
   • ह्वाइट हाउसमा पुनरागमनपछि ट्रम्पको पहिलो विदेश भ्रमण साउदी अरब, कतार र संयुक्त अरब इमिरेट्समा हुँदैछ।
   • पोप फ्रान्सिसको अन्तिम संस्कारमा सहभागी हुन अप्रत्यासित रूपमा भ्याटिकन भ्रमण गरेकाले यो दोस्रो भ्रमण हो।
3. खाडी मुलुकहरूको महत्त्व:
   • खाडी मुलुकहरूको क्षेत्रीय तथा विश्वव्यापी प्रभाव र अमेरिकी लगानी आकर्षणका कारण ट्रम्पले यस क्षेत्रलाई महत्त्व दिएका छन्।
   • सन् २०१७ मा साउदी अरबसँग ४५० अर्ब डलरको सम्झौता गरेका थिए।
   • यस पटक १० खर्ब डलरको लगानी भित्र्याउने योजना।
   • यूएईले अमेरिकामा दस वर्षमा १४ खर्ब डलर लगानी गर्ने वाचा।
4. मध्यपूर्वमा शान्ति प्रयास:
   • ट्रम्पले गाजा युद्ध र इरानसँगको विवाद समाधानमा खाडी मुलुकहरूको सहयोग खोज्न सक्छन्।
   • गाजा पुनर्निर्माणमा खाडी देशहरूको भूमिकाबारे छलफल हुने सम्भावना।
   • इरानसँग आणविक सम्झौता नगरे बमबारी गर्ने चेतावनी पनि।
5. अमेरिका–साउदी–इजरायल सम्बन्ध:
   • ट्रम्पले इजरायल र साउदीबीच सम्बन्ध सामान्यीकरणको प्रयास जारी राखेका छन्।
   • गाजा युद्धका कारण यो प्रक्रिया हाल रोकिएको छ।

निचोड:

ट्रम्पको खाडी मुलुक भ्रमणमा आर्थिक सम्झौता, गाजाको पुनर्निर्माण तथा इजरायलसँगको सम्बन्ध सुधार जस्ता विषय मुख्य प्राथमिकतामा छन्। साथै, खाडी क्षेत्रमा अमेरिकाको रणनीतिक उपस्थिति बलियो बनाउन ट्रम्पको यो भ्रमण महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।