जाजरकोट। लगातारको वर्षापछि जाजरकोटको भेरी नगरपालिका–२ रिसाङ तथा आसपासका क्षेत्रमा गएको पहिरोले ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति पुर्‍याएको छ। पहिरोमा परी चार जनाको मृत्यु भएको छ भने नौ जना घाइते भएका छन्। घाइतेमध्ये तीन जना उपचारपछि घर फर्किएका छन् भने छ जनाको विभिन्न स्वास्थ्य संस्थामा उपचार भइरहेको छ। सयौँ स्थानीयलाई जोखिमयुक्त बस्तीबाट सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ।

शनिबार दिउँसो करिब ४ बजेदेखि परेको लगातारको वर्षापछि साँझ रिसाङ, चिसापानीलगायत क्षेत्रमा लेदो र ढुंगासहित पहिरो खसेको थियो। पहिरोमा बेपत्ता भएकाहरूको खोजीका क्रममा भेरी नगरपालिका–२ का उमासिंह खत्री, रति खत्री र भीमबहादुर कार्कीको शव आइतबार फेला परेको प्रहरीले जनाएको छ।

पहिरोमा घाइते भएका ५२ वर्षीय केदार कार्कीलाई सुरुमा जिल्ला अस्पताल जाजरकोटमा उपचारपछि थप उपचारका लागि बाहिर पठाइएको थियो। उनको पछि मेडिकल कलेज कोहलपुरमा उपचारका क्रममा मृत्यु भएको पुष्टि भएपछि घटनामा ज्यान गुमाउनेको संख्या चार पुगेको हो।

प्रारम्भिक अवस्थामा केदार कार्कीसमेत घाइतेको सूचीमा रहेकाले घटनापछिका विभिन्न विवरणमा घाइतेको संख्या फरक देखिएको थियो। पछिल्लो प्रहरी–आधारित विवरणअनुसार केदारको मृत्युपछि नौ जना जीवित घाइतेमध्ये तीन जना उपचारपछि डिस्चार्ज भएका छन् भने छ जना उपचाररत छन्।

घाइतेमध्ये रिसाङका रामबहादुर शाहीलाई आरनमा काम गरिरहेको अवस्थामा माथिबाट खसेको पहिरोले लागेको थियो। उनको छाती, टाउको र हातमा चोट लागेको र अवस्था गम्भीर भएपछि थप उपचारका लागि कोहलपुर पठाइएको छ। आरन सञ्चालक सिद्धिबहादुर कामीको ढाडमा चोट लागेको छ। चिसापानीकी भद्रकाली कार्की पनि गम्भीर घाइते भएकी छन्। उनीहरूलाई थप उपचारका लागि जिल्लाबाहिर पठाइएको छ।

त्यस्तै भेरी नगरपालिका–१ डौरीकाँडाका मनवीर चदरा, मनिषा विक र मोतीकला विक पनि घाइते भएका छन्। अनिता कार्की, युनिश शाही र सुन्तली चदरालाई भने उपचारपछि घर पठाइएको प्रहरीले जनाएको छ।

सयौँ मानिस सुरक्षित स्थानमा

लगातार वर्षा भइरहेपछि पहिरोको जोखिम थप बढ्ने सम्भावनालाई ध्यानमा राख्दै भेरी नगरपालिका–२ रिसाङ क्षेत्रका ६० देखि ७० घरपरिवारका करिब १५० देखि २०० जनालाई त्रिभुवन आधारभूत विद्यालयमा स्थानान्तरण गरिएको छ। झ्यालीखेत डाँडा, चिसापानी, राउटेरे डाँडा र रिसाङ फारुलाका थप दर्जनौँ नागरिकलाई पनि सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ।

नेपाली सेनाले रिसाङ क्षेत्रमा पहिरोबाट प्रभावित ३०० भन्दा बढी व्यक्तिको उद्धार तथा सुरक्षित स्थानान्तरणमा सहयोग गरेको जनाएको छ। नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल र नेपाली सेनाका टोली खोज, उद्धार तथा जोखिममा रहेका नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा सार्ने कार्यमा परिचालित छन्।

पहिरोले विभिन्न ठाउँका घर तथा अस्थायी टहरामा समेत क्षति पुर्‍याएको छ। भेरी नगरपालिका–३ स्यालास्थित पूर्णबहादुर विकको ढुंगा–माटोले बनेको दुईतले घर पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएको छ भने परिवारका सदस्य आफन्तकहाँ आश्रय लिन बाध्य भएका छन्। त्यस्तै भैरवी केसीका अस्थायी टहरासमेत पहिरोले भत्काएको विवरण आएको छ।

सडक अवरुद्ध, उद्धार र आवतजावत प्रभावित

लगातारको वर्षाका कारण जाजरकोट तथा आसपासका सडकमा पनि पहिरो खसेको छ। भेरी करिडोरको जाजरकोट–डोल्पा सडक विभिन्न स्थानमा अवरुद्ध हुँदा यातायात प्रभावित भएको छ। यसअघि लगातारको वर्षाले करिडोरका विभिन्न खण्डमा पहिरो र बाढी आएपछि यात्रु तथा स्थानीयसमेत समस्यामा परेका थिए।

सडक तथा पैदलमार्ग अवरुद्ध हुँदा कतिपय प्रभावित स्थानमा सुरक्षाकर्मी पैदलै पुगेर उद्धार गर्नुपरेको छ। पहिरोका कारण थप घर जोखिममा रहेको र क्षतिको विस्तृत विवरण सङ्कलन भइरहेकाले वास्तविक भौतिक क्षति अझ बढ्न सक्ने स्थानीय अधिकारीहरूको आकलन छ।

जोखिम अझै टरेको छैन

लगातार वर्षाले जमिन भिजेर कमजोर बनेकाले भेरी नगरपालिका–१, २, ३ र ४ का भिरालो क्षेत्रका बस्तीमा पहिरोको जोखिम कायमै रहेको स्थानीयले बताएका छन्। प्रभावित परिवार अहिले विद्यालय, आफन्तका घर तथा अन्य सुरक्षित स्थानमा आश्रय लिएर बसेका छन्।

जल तथा मौसम विज्ञान विभागले पनि छोटो अवधिमा अत्यधिक वर्षा हुँदा भिरालो भूभागमा पहिरो र स्थानीय खोलामा आकस्मिक बहावको जोखिम बढ्ने भन्दै सतर्कता अपनाउनुपर्ने जनाएको छ। विभागको वर्षा निगरानी प्रणालीमा एक घण्टा, तीन घण्टा, छ घण्टा, १२ घण्टा र २४ घण्टाको वर्षाका लागि छुट्टाछुट्टै चेतावनी तह निर्धारण गरिएको छ।

स्थानीयवासीले जोखिमयुक्त घरमा तत्काल फर्कन सक्ने अवस्था नरहेको बताएका छन्। उनीहरूले स्थायी रूपमा जोखिम पहिचान, सुरक्षित बस्ती स्थानान्तरण, क्षतिग्रस्त सडक पुनः सञ्चालन, राहत तथा पुनर्स्थापनाको काम तत्काल अघि बढाउन स्थानीय, प्रदेश र संघीय सरकारसँग माग गरेका छन्।

२०७९/८० पछिका भूकम्प, लगातारका वर्षा र पहिरोका घटनाबाट पटक–पटक प्रभावित जाजरकोटका पहाडी बस्तीका लागि अहिलेको घटना फेरि एउटा गम्भीर चेतावनी बनेको छ—तत्काल उद्धार र राहतसँगै दीर्घकालीन भू–जोखिम अध्ययन र सुरक्षित बस्ती व्यवस्थापनमा ध्यान नदिए वर्षायाममा यस्ता विपद् दोहोरिन सक्ने खतरा कायमै छ।