मध्यपूर्वमा जारी युद्ध दोस्रो महिनामा पुगेसँगै विश्व अर्थतन्त्र र ऊर्जा आपूर्तिमा गम्भीर असर देखिन थालेको छ। तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढ्दा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अनिश्चितता बढिरहेको छ। यही परिस्थितिमा चीनले आफूलाई सक्रिय कूटनीतिक खेलाडीका रूपमा अघि सार्दै शान्ति पहल सुरु गरेको छ। यसैबीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमाथिको सैन्य कारबाही “दुईदेखि तीन हप्ताभित्र सकिन सक्छ” भन्ने दाबी गरेका छन्। तर युद्ध कसरी अन्त्य हुन्छ र त्यसपछि के अवस्था आउँछ भन्ने विषयमा अझै स्पष्टता देखिएको छैन।

चीनले पाकिस्तानसँग मिलेर युद्ध रोक्ने प्रयास थालेको छ। पाकिस्तानका विदेशमन्त्री मोहम्मद इसहाक दरले बेइजिङ पुगेर चीनको समर्थन मागेपछि दुई देशले संयुक्त रूपमा पाँच बुँदे प्रस्ताव अघि सारेका छन्। उक्त प्रस्तावमा युद्धविराम, कूटनीतिक संवादको पुनः सुरुआत र होर्मुज जलडमरूमध्य खुला राख्ने विषयलाई प्राथमिकता दिइएको छ।

चीनका विदेशमन्त्री वाङ यी र पाकिस्तानका नेतृत्वबीच भएको छलफलपछि दुवै देशले “संवाद र कूटनीति नै समस्या समाधानको एक मात्र बाटो हो” भन्ने साझा धारणा सार्वजनिक गरेका छन्।

चीन किन सक्रिय भयो भन्ने प्रश्नको उत्तर यसको आर्थिक स्वार्थसँग जोडिएको देखिन्छ। विश्वकै सबैभन्दा ठूलो कच्चा तेल आयातकर्ता चीनका लागि ऊर्जा आपूर्ति अस्थिर हुनु ठूलो चुनौती हो। तेलको मूल्य बढ्दा उत्पादन लागतदेखि निर्यातसम्म सम्पूर्ण आर्थिक चक्र प्रभावित हुन्छ।

चीनको उद्योग प्रणाली विश्व बजारसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। खेलौना, कपडा, इलेक्ट्रोनिक्स, विद्युतीय गाडी र सेमिकन्डक्टर उत्पादन सबैमा तेल र कच्चा पदार्थको मूल्यले प्रत्यक्ष असर पार्छ। यदि ऊर्जा संकट लामो समयसम्म जारी रह्यो भने चीनको उत्पादन र निर्यात दुवै कमजोर हुने जोखिम छ।

यसका साथै, चीनले पछिल्ला वर्षहरूमा मध्यपूर्वसँग आफ्नो व्यापारिक सम्बन्ध तीव्र रूपमा विस्तार गरेको छ। साउदी अरब, यूएई, ओमान र इराकमा चिनियाँ कम्पनीहरूले ठूलो लगानी गरेका छन् भने इरानसँग चीनको दीर्घकालीन ऊर्जा साझेदारी पनि छ। चीनले इरानबाट ठूलो मात्रामा तेल खरिद गर्दै आएको छ।

चीनले यसअघि पनि मध्यपूर्वमा मध्यस्थताको भूमिका खेलेको थियो। सन् २०२३ मा चीनकै पहलमा साउदी अरब र इरानबीच कूटनीतिक सम्बन्ध पुनःस्थापना भएको थियो। त्यसपछि चिनियाँ पहलमा प्यालेस्टिनी समूहहरूबीच पनि वार्ता भएको थियो। यद्यपि ती प्रयासहरू पूर्ण सफल भने भएका थिएनन्।

तर चीनको प्रभाव अझै सीमित छ। मध्यपूर्वमा अमेरिकाको बलियो सैन्य उपस्थिति छ भने चीनको सैन्य उपस्थिति न्यून छ। चीनको मुख्य शक्ति आर्थिक सम्बन्ध र व्यापारमै केन्द्रित छ, प्रत्यक्ष सैन्य हस्तक्षेप गर्ने क्षमता त्यहाँ छैन।

यसबीच चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङका लागि यो अवसर रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण मानिएको छ। एकातिर उनी विश्व अर्थतन्त्र स्थिर राख्न चाहन्छन् भने अर्कोतिर आफूलाई जिम्मेवार वैश्विक शक्ति र शान्ति प्रवर्द्धकका रूपमा स्थापित गर्न खोजिरहेका छन्।

यद्यपि चीनको “तटस्थता” माथि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रश्न उठ्ने गरेका छन्। रूससँगको निकटता, हङकङमाथिको नियन्त्रण र ताइवानप्रति देखाइएको कठोर नीतिले चीनको विश्वसनीयता चुनौतीमा परेको छ।

मध्यपूर्वको यो युद्ध केवल क्षेत्रीय संघर्ष मात्र होइन, विश्व शक्ति सन्तुलन र आर्थिक प्रतिस्पर्धासँग जोडिएको ठूलो भू-राजनीतिक खेल बनेको छ। चीनको सक्रियता त्यसैको संकेत हो जहाँ शान्ति प्रयाससँगै गहिरो रणनीतिक स्वार्थ पनि लुकेको छ।