वासिङ्टन डीसी । अमेरिका र इरानबीच युद्धविरामलाई थप लम्ब्याउने तथा दीर्घकालीन शान्ति सम्झौताका लागि भइरहेको प्रयास निर्णायक मोडमा पुगेको देखिए पनि अझै अन्तिम सहमति भने हुन सकेको छैन। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले शुक्रबार ह्वाइट हाउसस्थित ‘सिचुएसन रुम’मा राष्ट्रिय सुरक्षा टोलीसँग उच्चस्तरीय बैठक गरे पनि त्यसपछि के निर्णय भयो भन्नेबारे कुनै स्पष्ट जानकारी सार्वजनिक गरिएको छैन।

अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार बैठकको मुख्य उद्देश्य इरानसँग प्रस्तावित समझदारीपत्र (Memorandum of Understanding) लाई अनुमोदन गर्ने वा नगर्ने विषयमा अन्तिम निर्णय लिनु थियो। बिहीबार अमेरिकी र इरानी वार्ताकारहरूले प्रारम्भिक सहमतिको खाका तयार पारेका थिए, जसले ६० दिनका लागि युद्धविराम लम्ब्याउने र इरानको आणविक कार्यक्रमको भविष्यबारे औपचारिक वार्ता सुरु गर्ने प्रस्ताव गरेको बताइएको छ।

तर ट्रम्पले सम्झौताका लागि केही स्पष्ट सर्त अघि सारेका छन्। उनले इरानले कहिल्यै पनि आणविक हतियार नबनाउने प्रतिबद्धता जनाउनुपर्ने, होर्मुज जलडमरूमध्य दुवैतर्फको निर्बाध जहाज आवतजावतका लागि पूर्ण रूपमा खुला हुनुपर्ने तथा समुद्री मार्गमा राखिएका सबै बारुदी सुरुङ (माइन) नष्ट गरिनुपर्ने बताएका छन्।

सामाजिक सञ्जालमार्फत ट्रम्पले होर्मुज क्षेत्रमा रोकिएका जहाजहरूलाई घर फर्किन अनुमति दिन आफू तयार रहेको संकेत पनि दिएका छन्। साथै, इरानले आफ्नो उच्च स्तरमा संवर्धित युरेनियम अमेरिकालाई हटाउन र नष्ट गर्न दिनुपर्ने माग दोहोर्‍याएका छन्।

“इरानले कहिल्यै पनि आणविक हतियार राख्न सक्दैन। अमेरिका र विश्वको सुरक्षासँग सम्झौता हुँदैन,” ह्वाइट हाउसका एक अधिकारीले बताएका छन्।

इरानको अडान : ‘पहिले युद्ध अन्त्य, पछि अन्य कुरा’

यता इरानले भने आणविक कार्यक्रमबारे कुनै वार्ता भइरहेको दाबी अस्वीकार गरेको छ। इरानी परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ता Esmaeil Baqaei ले राज्य सञ्चारमाध्यमसँग कुरा गर्दै अहिलेको प्राथमिकता युद्ध अन्त्य गर्नु रहेको बताएका छन्।

उनले इरानको आणविक कार्यक्रम पूर्ण रूपमा शान्तिपूर्ण उद्देश्यका लागि भएको दोहोर्‍याउँदै यस विषयमा कुनै नयाँ सम्झौता वार्ता नभएको स्पष्ट पारे।

त्यसैबीच, इरानका प्रमुख वार्ताकार Mohammad Baqer Qalibaf ले अमेरिकाका आश्वासनमाथि इरानलाई विश्वास नभएको बताएका छन्।

“हामी शब्द र ग्यारेन्टीमा होइन, व्यवहारमा विश्वास गर्छौं। अर्को पक्षले कदम नचालेसम्म हामी कुनै कदम चाल्ने छैनौं,” उनले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्।

होर्मुज जलमार्ग विवाद अझै प्रमुख बाधा

फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि संयुक्त आक्रमण गरेपछि सुरु भएको युद्धका क्रममा इरानले होर्मुज जलडमरूमध्य प्रभावकारी रूपमा बन्द गरेको थियो। विश्वको करिब २० प्रतिशत ऊर्जा आपूर्ति सामान्य अवस्थामा यही मार्ग हुँदै हुने भएकाले यसको बन्दीले अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा ठूलो असर पारेको छ।

युद्धविराम लागू भए पनि दुवै पक्षले एकअर्कामाथि सम्झौता उल्लंघन गरेको आरोप लगाइरहेका छन्। बिहीबार इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (IRGC) ले कुवेतस्थित अमेरिकी हवाई अड्डालाई निशाना बनाएको दाबी गरेको थियो। उक्त आधारशिविरबाट इरानको बन्दर अब्बास बन्दरगाहमाथि आक्रमण भएको आरोप इरानले लगाएको छ।

तर अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमाण्ड (CENTCOM) ले उक्त कारबाहीलाई युद्धविरामको “गम्भीर उल्लंघन” भनेको छ।

‘सम्झौता नजिक छ, तर अझै टाढा’

अमेरिकी उपराष्ट्रपति JD Vance ले वार्तामा केही भाषागत र प्राविधिक विषयमा अझै मतभेद रहेको स्वीकार गरेका छन्।

“हामी अझै अन्तिम बिन्दुमा पुगेका छैनौं, तर धेरै नजिक छौं। विशेष गरी युरेनियम संवर्धनको विषयमा छलफल जारी छ,” भान्सले बताएका छन्।

यसैबीच अमेरिकी रक्षा मन्त्री Pete Hegseth ले आवश्यक परे अमेरिकाले पुनः इरानमा सैन्य कारबाही गर्न सक्ने संकेत दिएका छन्। सिंगापुरमा आयोजित सुरक्षा सम्मेलनमा बोल्दै उनले अमेरिकी सैन्य क्षमताहरू पर्याप्त रहेको र आवश्यक परे तत्काल प्रयोग गर्न सकिने बताएका छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार अहिलेको अवस्था ‘शान्तिको सम्भावना र पुनः युद्धको जोखिम’ बीचको संवेदनशील मोडमा पुगेको छ। यदि ट्रम्प र इरानी नेतृत्वले प्रस्तावित समझदारीपत्रलाई अनुमोदन गरे भने मध्यपूर्वमा तनाव कम हुन सक्छ। तर अविश्वास, आणविक कार्यक्रम र होर्मुज जलमार्गसम्बन्धी विवाद समाधान नभएसम्म अन्तिम सम्झौता सजिलै हुने सम्भावना कम देखिएको छ।