मध्यपूर्वमा जारी युद्धका कारण विश्व ऊर्जा बजार र अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति दुवैमा ठूलो हलचल देखिएको छ। पछिल्लो घटनाक्रमले युद्ध अझै फैलिन सक्ने संकेत दिएको विश्लेषकहरूले बताएका छन्। विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल १०० डलर नाघेको छ, जुन सन् २०२२ यताकै पहिलो पटक हो। तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढेपछि G7 देशका वित्तमन्त्रीहरू आपतकालीन बैठकमा जुटेका छन्। बैठकमा ऊर्जा आपूर्ति स्थिर राख्न रणनीतिक तेल भण्डार बजारमा निकाल्ने विषयमा पनि छलफल भइरहेको बताइएको छ।

बेलायतका प्रधानमन्त्री केइर स्टार्मरले युद्ध लम्बिँदै जाँदा त्यसको असर विश्व अर्थतन्त्रमा गम्भीर हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। उनका अनुसार युद्ध जति लामो समयसम्म चल्छ, त्यति नै विश्व अर्थतन्त्र र विशेषगरी युरोपेली अर्थतन्त्रमा दबाब बढ्ने सम्भावना छ।

तर अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भने तेलको मूल्य अस्थायी रूपमा बढ्नु “विश्व शान्तिका लागि तिर्नुपर्ने सानो मूल्य मात्र” भएको बताएका छन्। उनका अनुसार युद्धको अन्त्यले दीर्घकालीन रूपमा विश्वलाई सुरक्षित बनाउने दाबी गरिएको छ।

युद्धक्षेत्रमा भने तनाव झन् फैलिएको छ। टर्की र संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE) ले आफ्नो हवाई क्षेत्रमा प्रवेश गरेका इरानी मिसाइलहरू खसालेको बताएका छन्। कतारले पनि एउटा मिसाइल रोकेर निष्क्रिय बनाएको जानकारी दिएको छ।

उता इजरायलले इरानका तीन फरक क्षेत्रमा सैन्य लक्ष्यहरूमा आक्रमण गरिरहेको जनाएको छ। साथै लेबनानमा पनि इजरायली आक्रमण जारी रहेको रिपोर्टहरू आएका छन्।

यसैबीच इरानले नयाँ सर्वोच्च नेता घोषणा गरेको छ। अमेरिकी–इजरायली संयुक्त आक्रमणमा नौ दिनअघि मारिएका आयातोल्लाह अली खामेनेईका छोरा मोज्तबा खामेनेईलाई नयाँ सर्वोच्च नेता बनाइएको घोषणा गरिएको हो।

तर इरानभित्रै उनको नेतृत्वलाई लिएर असन्तोष देखिन थालेको बताइएको छ। इरानका एक व्यक्तिले अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमसँग भनेका छन्, “उनीलाई यो शासनका समर्थकहरू बाहेक अरू कसैले स्वीकार्दैन।”

अमेरिका र इजरायलले इरानविरुद्ध सुरु गरेको सैन्य अभियान “अपरेसन एपिक फ्युरी” अझै तीव्र बन्दै जाँदा आगामी दिनहरूमा थप मानवीय क्षति हुने चेतावनी दिइएको छ। अमेरिकी युद्ध सचिव पिट हेगसेथले यो युद्ध सजिलो नहुने भन्दै अमेरिकी सैनिकहरूको मृत्यु बढ्न सक्ने बताएका छन्। अमेरिकी टेलिभिजन कार्यक्रम 60 Minutes मा आइतबार प्रसारित अन्तर्वार्तामा बोल्दै हेगसेथले युद्धमा हताहती हुनु अवश्यंभावी हुने बताए। उनका अनुसार यस्तो ठूलो सैन्य अभियान बिना क्षति सम्भव हुँदैन। उनले हालसम्म युद्धका क्रममा सात जना अमेरिकी सैनिक मारिएको पुष्टि गर्दै आगामी दिनहरूमा पनि थप क्षति हुन सक्ने संकेत दिए। उनले भने, “युद्ध भनेको कठिन निर्णय र बलिदानको विषय हो। हामीले आफ्ना सैनिकहरूलाई कफिनमा घर फर्किएको देख्ने पीडा भोगेका छौँ, तर त्यसले अमेरिकाको मनोबल कमजोर बनाउँदैन। बरु हाम्रो दृढता अझ बलियो बनाउँछ।”

अमेरिकी सैनिकमाथि इरानी आक्रमण

मार्च १ मा कुवेतको पोर्ट शुआइबा क्षेत्रमा भएको इरानी ड्रोन आक्रमणमा अमेरिकी सेनाका छ जना सैनिक मारिएका थिए। त्यसै दिन साउदी अरेबियामा अमेरिकी सैनिकमाथि गरिएको अर्को आक्रमणबाट घाइते भएका एक सैनिकको पछि मृत्यु भएपछि कुल मृतक संख्या सात पुगेको अमेरिकी सेनाले जनाएको छ।

अमेरिका–इजरायलको संयुक्त आक्रमण

गत साता अमेरिका र इजरायलले संयुक्त रूपमा इरानका सैन्य संरचना र रणनीतिक लक्ष्यहरूमा व्यापक हवाई आक्रमण सुरु गरेका थिए। त्यसको प्रतिकारस्वरूप इरानले पनि इजरायलसहित कतार, साउदी अरेबिया लगायत खाडी क्षेत्रका केही देशतर्फ मिसाइल र ड्रोन आक्रमण गरेको बताइएको छ।

इरानको चेतावनी

इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले अमेरिकाले इरानमा स्थलसेना पठाए त्यसको कडा प्रतिकार हुने चेतावनी दिएका छन्। उनले भने, “यदि कुनै विदेशी सेना हाम्रो भूमिमा प्रवेश गर्छ भने हाम्रो सेना लड्न तयार छ। हामी अन्तिम क्षणसम्म प्रतिरोध गर्नेछौँ।”

ट्रम्पको प्रतिक्रिया

राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भने इरानमा स्थलसेना पठाउने विषयलाई अन्तिम विकल्प मात्र हुने बताएका छन्। एयर फोर्स वन विमानमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै उनले भने, “यदि त्यस्तो निर्णय कहिल्यै गर्नुपर्‍यो भने त्यसका लागि अत्यन्त बलियो कारण हुनुपर्छ। तर त्यस अवस्थामा इरानको सैन्य क्षमता पूर्ण रूपमा ध्वस्त हुनेछ।”

रुसको भूमिकाबारे विवाद

यसैबीच अमेरिकी पूर्व सेनापति तथा पूर्व सीआईए प्रमुख डेभिड पेट्रेयसले रुसले इरानलाई खुफिया सहयोग दिएको आरोप लगाएका छन्। उनका अनुसार यही सहयोगका कारण इरानका मिसाइल र ड्रोन आक्रमण केही बढी सटीक देखिएका हुन सक्छन्।

पेट्रेयसले अमेरिकी कंग्रेसलाई रुसमाथि तुरुन्त थप कडा प्रतिबन्ध लगाउन आग्रह गरेका छन्।

तर इरानी विदेशमन्त्री अराघचीले भने इरान र रुसबीचको सैन्य सहकार्य नयाँ कुरा नभएको बताउँदै भविष्यमा पनि त्यो सम्बन्ध जारी रहने संकेत दिएका छन्।

युद्धले बदलेको क्षेत्रीय समीकरण

यस युद्धको सुरुआती चरणमै इरानको सर्वोच्च नेतृत्वमाथि भएको आक्रमणले तेहरानको सत्ता संरचनामा ठूलो हलचल ल्याएको बताइन्छ। विश्लेषकहरूका अनुसार इरानी शासन अहिले पुनः आफ्नो सैन्य र प्रशासनिक नियन्त्रण व्यवस्थित गर्ने प्रयासमा छ।

त्यस्तै, अपेक्षा गरिएजस्तो इरान समर्थित सशस्त्र समूहहरू—जस्तै हमास, हिज्बुल्लाह वा हुथी—ले ठूलो स्तरको क्षेत्रीय युद्ध सुरु नगरेको पनि देखिएको छ।

यसबीच अमेरिका भने आफू विश्वको प्रमुख सैन्य शक्ति भएको सन्देश पुनः स्थापित गर्न सफल भएको दाबी गर्दै आएको छ, जबकि रुस र चीनले कडा शब्दमा आलोचना गरे पनि प्रत्यक्ष हस्तक्षेप नगरेको देखिएको छ।

इरानभित्र ठूलो स्तरको आक्रमण
इजरायली सेनाले इरानका तीन फरक क्षेत्रहरूमा शासनसँग सम्बन्धित सैन्य संरचना लक्षित गर्दै “विस्तृत हवाई आक्रमणको नयाँ चरण” सुरु गरेको जनाएको छ। यसैबीच टर्कीले नाटोको हवाई सुरक्षा प्रणालीले आफ्नो आकाश क्षेत्रमा प्रवेश गरेको अर्को इरानी मिसाइल खसालेको दाबी गरेको छ। खाडी क्षेत्रका केही देशहरूले पनि रातभरि विभिन्न स्थानमा आक्रमण भएको जानकारी दिएका छन्।

तेल बजारमा ठूलो उछाल
युद्धका कारण विश्व ऊर्जा बजारमा तनाव बढेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल १०० डलर नाघेर चार वर्षकै उच्च स्तरमा पुगेको छ। यस विषयमा छलफल गर्न आज G7 का वित्तमन्त्रीहरू बैठक बस्दै छन्। उनीहरूले आपतकालीन अवस्थामा प्रयोग हुने रणनीतिक तेल भण्डार संयुक्त रूपमा बजारमा निकाल्ने विषयमा विचार गरिरहेका छन्। उता बहराइनको राष्ट्रिय तेल कम्पनीले युद्धका कारण ऊर्जा संरचनामा खतरा बढेपछि “फोर्स मेज्योर” घोषणा गरेको छ।

इरानको नयाँ सर्वोच्च नेता
इरानका दिवंगत सर्वोच्च नेता अली खामेनेईका छोरा मोज्तबा खामेनेईलाई नयाँ सर्वोच्च नेता बनाइएको खबर आएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यसअघि नै मोज्तबाको नेतृत्वलाई “अस्वीकार्य” भनेका थिए। इजरायलले पनि इरानमा खामेनेईपछिका कुनै पनि उत्तराधिकारीलाई लक्ष्य बनाउन सक्ने चेतावनी दिएको थियो।

विद्यालय नजिकै अमेरिकी आक्रमण विवाद
सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएको नयाँ भिडियोले अमेरिकी हवाई आक्रमणले एउटा इरानी विद्यालय नजिकै रहेको नौसैनिक अड्डालाई निशाना बनाएको देखिएको दाबी गरिएको छ। अमेरिकी रक्षा सचिव पिट हेगसेथले भने घटनाबारे अझै अनुसन्धान भइरहेको बताएका छन्। राष्ट्रपति ट्रम्पले भने यसको जिम्मेवारी इरानमाथि नै थोपरेका छन्।

अनिश्चित भविष्य

युद्ध अझै प्रारम्भिक चरणमै रहेको भन्दै विश्लेषकहरूले यसले कति लामो समय लिने र कति ठूलो मानवीय तथा आर्थिक क्षति निम्त्याउने भन्ने कुरा अझै स्पष्ट नभएको बताएका छन्। राष्ट्रपति ट्रम्प प्रशासनको मुख्य लक्ष्य भने इरानको परमाणु महत्वाकांक्षा र क्षेत्रीय सैन्य प्रभावलाई समाप्त पार्ने रहेको बताइएको छ। तर अन्ततः इरानको राजनीतिक भविष्य कस्तो हुनेछ भन्ने निर्णय भने इरानी जनताकै हातमा रहने देखिन्छ।