चीनको राजधानी बेइजिङस्थित ‘ग्रेट हल अफ द पिपुल’ बाहिर रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन लाई दिइएको स्वागत समारोह अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प लाई केही दिनअघि गरिएको भव्य स्वागतसँग लगभग उस्तै देखिन्थ्यो। बालबालिकाको उत्साहपूर्ण स्वागत, सैनिक सम्मान गार्ड, तोप सलामी र सांगीतिक प्रस्तुति—सबै दृश्यले चीनले विश्वमञ्चमा आफ्नो शक्ति प्रदर्शन गरिरहेको स्पष्ट सन्देश दिएका थिए।

केवल केही दिनको अन्तरमा दुई शक्तिशाली राष्ट्रका राष्ट्रपतिहरूको भ्रमण हुनु चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ का लागि एउटा प्रतीकात्मक कूटनीतिक उपलब्धि मानिएको छ। यसले चीनले आफूलाई अब विश्व राजनीतिका केन्द्रमा उभ्याउन खोजिरहेको संकेत दिएको विश्लेषण गरिएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार चीन अहिले यस्तो शक्ति बन्दै गएको छ, जसतर्फ विश्वका ठूला राष्ट्रहरू आकर्षित भइरहेका छन्। किङ्स कलेज लन्डनका विश्लेषक समिर पुरीका अनुसार विश्व राजनीति अब पश्चिम केन्द्रित मात्रै छैन, बरु चीनजस्ता शक्तिशाली राष्ट्रहरूले नयाँ शक्ति सन्तुलन निर्माण गरिरहेका छन्।

राष्ट्रपति पुटिन र राष्ट्रपति सीबीचको सम्बन्ध लामो समयदेखिको निकट सम्बन्धका रूपमा हेरिन्छ। सन् २००० मा राष्ट्रपति बनेपछि पुटिनको यो चीन भ्रमण २५ औँ पटक हो। तर युक्रेन युद्ध र पश्चिमी प्रतिबन्धका कारण रुस अहिले चीनमाथि आर्थिक रूपमा अत्यधिक निर्भर बन्दै गएको देखिन्छ। चीन अहिले रुसको सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक साझेदार र तेल–ग्यासको प्रमुख खरिदकर्ता बनेको छ।

भ्रमणका क्रममा व्यापार, प्रविधि र सहकार्यसँग सम्बन्धित २० भन्दा बढी सम्झौतामा हस्ताक्षर भए पनि रुसले लामो समयदेखि अघि बढाउन खोजेको ग्यास पाइपलाइन परियोजनामा भने कुनै ठोस प्रगति हुन सकेन। यसले चीन–रुस सम्बन्धमा चीनको प्रभाव बढी रहेको सन्देश दिएको विश्लेषण गरिएको छ।

उता अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पसँगको भेटमा पनि राष्ट्रपति सी निकै आत्मविश्वासी देखिएका थिए। दुर्लभ खनिज पदार्थ, उन्नत उत्पादन क्षमता र विश्वव्यापी व्यापारिक प्रभावका कारण चीन अहिले अमेरिकासँग बराबरीको कूटनीतिक हैसियतमा पुगेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

राष्ट्रपति ट्रम्प र राष्ट्रपति पुटिन दुवै आफ्ना-आफ्ना युद्ध संकटले दबाबमा रहेका बेला चीनले आफूलाई स्थिर शक्ति र वैकल्पिक नेतृत्वका रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजेको देखिएको छ। ट्रम्पका लागि मध्यपूर्व युद्धले घरेलु लोकप्रियतामा असर पुर्‍याएको छ भने पुटिनका लागि पाँच वर्ष लामो युक्रेन युद्धले रुसलाई अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा अलग बनाएको छ।

केही वर्षअघिसम्म कोरोना महामारी, मानवअधिकार विवाद, हङकङमाथिको नियन्त्रण र ‘वल्फ वारियर’ कूटनीतिका कारण अन्तर्राष्ट्रिय आलोचनामा परेको चीन अहिले फेरि विश्व कूटनीतिको केन्द्रमा फर्किएको देखिन्छ। अमेरिकाले ट्रम्पको कार्यकालमा चीनमाथि चर्को दबाब सिर्जना गरेपछि चीनले अस्ट्रेलिया, क्यानडा र बेलायतजस्ता पश्चिमी मुलुकसँग सम्बन्ध सुधार गर्न थालेको थियो। अहिले जर्मनीदेखि बेलायतसम्मका नेताहरू बेइजिङ पुगेर चीनसँग सहकार्य खोजिरहेका छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार राष्ट्रपति सीले लामो समयदेखि ‘चिनियाँ राष्ट्रको महान पुनर्जागरण’ को सपना देखाउँदै आएका छन्, र पछिल्लो एक साताका घटनाक्रमले घरेलु रूपमा उनलाई विश्वका प्रमुख नेताहरूलाई आकर्षित गर्ने शक्तिशाली नेताको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।

तर चीनको कूटनीतिक प्रभावसँगै प्रश्नहरू पनि उठिरहेका छन्। राष्ट्रपति सीले इरान युद्ध तत्काल अन्त्य हुनुपर्ने बताएका थिए, तर युक्रेनमाथिको रुसी आक्रमणबारे भने कुनै टिप्पणी गरेनन्। चीन र रुसले संयुक्त वक्तव्यमा अन्य देशमाथि गरिएका ‘विश्वासघाती सैन्य आक्रमण’ र ‘शासन परिवर्तनको प्रयास’ को आलोचना गरे पनि युक्रेन युद्धबारे मौन रहनु युरोपेली मुलुकका लागि चासोको विषय बनेको छ।

अमेरिका र युरोपले चीनलाई रुसलाई दिइरहेको आर्थिक सहयोग रोक्न आग्रह गर्दै आएका छन्। तर चीन रुसलाई कमजोर बनाउन चाहँदैन, किनकि रुस उसको रणनीतिक साझेदार हो।

विश्लेषक समिर पुरीका अनुसार चीनले युक्रेन युद्धबारे स्पष्ट धारणा नराख्नु भनेको अप्रत्यक्ष रूपमा रुसको कदमलाई सहनुजस्तै देखिन्छ।

यता इरान संकटले भने चीनका आर्थिक हितमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ। होर्मुज जलडमरू क्षेत्र अवरुद्ध हुँदा चीनको ऊर्जा आपूर्तिमा दबाब परेको छ। त्यसैले चीनले इरान युद्ध रोक्न सक्रिय चासो देखाएको विश्लेषण गरिएको छ।

विश्व राजनीतिमा प्रभाव विस्तार गरिरहेको चीनका लागि अझै ठूलो चुनौती भनेको उसको अधिनायकवादी शासन प्रणालीप्रतिको अन्तर्राष्ट्रिय अविश्वास हो। राष्ट्रपति सीको नेतृत्वमा चीन विश्वको केन्द्र बन्न खोजिरहेको भए पनि धेरै मुलुकहरू अझै चीनलाई सावधानीपूर्वक हेर्ने अवस्थामा रहेको विश्लेषकहरूको निष्कर्ष छ।