साउदी अरेबियामा वैदेशिक रोजगारीका लागि गएका ७ सय ४८ जना नेपाली विभिन्न मुद्दामा जेल जीवन बिताइरहेका छन्। राम्रो भविष्यको आशामा साउदी पुगेका नेपालीहरू स्थानीय कानुनविपरीत गतिविधिमा संलग्न हुँदा जेलमा परेका हुन्। अधिकांश नेपाली मदिरा उत्पादन, सेवन तथा बिक्री–वितरणसम्बन्धी अभियोगमा पक्राउ परेका बताइएको छ।

साउदीस्थित नेपाली दूतावासका श्रम काउन्सिलर कबिराज उप्रेतीले उपलब्ध गराएको विवरणअनुसार ३ सय ४५ जना नेपाली मदिरा उत्पादन, सेवन र ओसारपसारको आरोपमा जेलमा छन्। यस्तै ४३ जना लागुऔषध ओसारपसार, १२ जना चोरी, १६ जना वेश्यावृत्ति, १५ जना तोडफोड, ४ जना घुसखोरी, ७ जना हत्या, ५ जना नियम उल्लङ्घन तथा अन्य विभिन्न गतिविधिमा संलग्न रहेको आरोपमा २ सय ९८ जना जेलमा रहेको बताए।

उनका अनुसार हाल जेलमा रहेका नेपालीमध्ये ३ सय ४१ जनालाई अदालतबाट फैसला भइसकेर सजाय भोगिरहेका छन् भने ४ सय ७ जनाको मुद्दाको फैसला आउन बाँकी छ। यस्तै विभिन्न कारणले ७ जना नेपाली कोमाको अवस्थामा उपचाररत रहेका छन् भने अन्य कारणले ज्यान गुमाएका ८ जना नेपालीको शव स्वदेश पठाउने प्रक्रिया अगाडि बढाइएको उनले बताए।

नेपाली कार्यवाहक राजदूत सिर्जना अधिकारीले साउदी अरेबियामा कार्यरत नेपाली श्रमिक सयौँको सङ्ख्यामा जेल पर्नु दुःखद र चिन्ताजनक भएको बताइन्। उनले घरेलु मदिरा उत्पादन, बिक्री–वितरण तथा ओसारपसारजस्ता गतिविधि साउदीमा गम्भीर अपराध हुने भन्दै यस्ता कार्यबाट टाढा रहन नेपाली श्रमिकलाई आग्रह गरिन्। साउदीको कानुन उल्लङ्घन गर्दा भोग्नुपर्ने कडा सजायबारे सबै नेपाली सचेत हुनुपर्ने उनले बताइन्।

दूतावासले श्रमिकलाई कानुनी प्रक्रिया र स्थानीय नियमबारे जानकारी दिँदै समस्या परेमा तत्काल दूतावास वा सम्बन्धित निकायमा सम्पर्क गर्न आग्रह गर्दै आएको जनाएको छ। साथै कानुनको पालना गर्न, मर्यादा र शिष्टाचारमा रही काम गर्न र कुनै पनि अवैध गतिविधिमा संलग्न नहुन बारम्बार सचेत गराउँदै आएको दूतावासले जनाएको छ।

दूतावासका अनुसार विभिन्न कारणले समस्यामा परेका नेपालीलाई स्वदेश फर्काउने क्रममा हालसम्म ६ हजार ५ सयभन्दा बढी एक्जिट भिसा प्राप्त गरी स्वदेश फिर्ता भइसकेका छन् भने केहीको प्रक्रिया अझै जारी छ। विभिन्न समस्या भोगेर अलपत्र परेका २३ जना नेपाली हाल दूतावासको सेल्टरमा रहेका छन् र उनीहरूको स्वदेश फिर्ताका लागि आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाइएको छ।

साउदीमा मदिरा सेवन र बिक्री–वितरण पूर्ण रूपमा गैरकानुनी र दण्डनीय हुँदाहुँदै पनि नेपालीहरूले यसलाई बेवास्ता गर्दा ठूलो समस्यामा परेको दूतावासको भनाइ छ। पछिल्लो समय अवैध रूपमा काम गर्ने नेपालीको संख्या पनि दिनानुदिन बढ्दै गएको जनाइएको छ।

साउदी अरेबियामा करिब चार लाख नेपाली कार्यरत रहेको अनुमान गरिएको छ। तीमध्ये ३ लाख २० हजारभन्दा बढी नेपाली वैधानिक रूपमा कार्यरत छन् भने बाँकी अवैध रूपमा काम गरिरहेको पाइएको छ। रोजगारीका लागि आउने नेपालीको संख्या बढ्दै जाँदा श्रम सम्झौताभन्दा बढी कमाइको लोभमा परेर कानुनविपरीत काम गर्ने र समस्या आएपछि कम्पनी छोडेर भाग्ने प्रवृत्ति बढेको बताइएको छ।

साउदी अरबको मानव संसाधन तथा सामाजिक विकास मन्त्रालयबाट अनौपचारिक रूपमा प्राप्त जानकारीअनुसार करिब ११ हजार नेपाली कामदार अवैध रूपमा कार्यरत छन् भने सयौँ नेपालीको यकिन तथ्याङ्क अझै प्राप्त हुन सकेको छैन। पछिल्लो समय दुई देशबीच भएको श्रम सम्झौतापछि अवैध रूपमा कार्यरत नेपालीको उद्धार र स्वदेश फिर्ताका लागि समन्वय हुने विश्वास लिइएको छ।

यसैबीच, साउदीस्थित नेपाली दूतावासले श्रम स्वीकृतिको वैधानिकीकरण (नवीकरण) सेवा पनि सुरु गरेको छ। अब श्रम नवीकरणका लागि नेपाल फर्किनुपर्ने बाध्यता हटाएर साउदीबाटै अनलाइन माध्यममार्फत श्रम स्वीकृति नवीकरण गर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ। हालसम्म पाँच हजारभन्दा बढी नेपालीले श्रम नवीकरण गरिसकेको दूतावासले जनाएको छ।

श्रमिकको आवेदन प्रक्रिया सहज र पारदर्शी बनाउन दूतावासले स्पष्ट कार्यविधि तोकेको छ। श्रम नवीकरणका लागि राहदानी, साउदीको वैध आवासीय अनुमति पत्र (अकामा), नेपालमा गरिएको म्यादी जीवन बीमा, सामाजिक सुरक्षा कोष र वैदेशिक रोजगार कल्याणकारी कोषमा रकम जम्मा गरेको प्रमाण तथा हाल कार्यरत कम्पनीसँगको करार सम्झौता अनलाइनमा अपलोड गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ।

पछिल्लो समय दूतावासले साउदीमा कार्यरत नेपाली श्रमिकलाई लक्षित गर्दै सचेतनामूलक हाते पुस्तिका पनि वितरण गर्दै आएको छ। उक्त पुस्तिकामा साउदी आउँदा जान्नुपर्ने कुरा, पालना गर्नुपर्ने नियम, श्रमिकका कर्तव्य, दूतावासले दिने सेवा र यहाँको कानुनबारे विस्तृत जानकारी समेटिएको छ। साथै दूतावासमा राखिएको सूचना पेटिकामा सयौँ नेपालीले गुनासो पत्र दर्ता गराएको र ती गुनासोका आधारमा उद्धार तथा सहायताका प्रक्रिया अघि बढाइएको दूतावासले जनाएको छ।