रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले युक्रेन युद्धका कारण पश्चिमी मुलुकहरूसँग बढ्दो तनावबीच रुसको भूभाग, विशेषगरी बाल्टिक क्षेत्रमा रहेको रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण कालिनिनग्रादमाथि प्रत्यक्ष आक्रमण भए मस्कोले आफ्नो शस्त्रागारमा रहेका “सबै प्रकारका हतियार” प्रयोग गर्ने विषय विचारमा आउने चेतावनी दिएका छन्। उनले परमाणु हतियारसमेत त्यसमा पर्न सक्ने संकेत गरेका छन्।

अक्टोबर १ मा मस्कोमा आयोजित Valdai Discussion Club को कार्यक्रममा बोल्दै पुटिनले रुसको कुनै युरोपेली मुलुकमाथि आक्रमण गर्ने योजना नरहेको दाबी गरे। तर रुसविरुद्ध प्रत्यक्ष सैन्य आक्रमण भए मस्कोले आफ्नो सुरक्षाका लागि उपलब्ध सबै साधन प्रयोग गर्न सक्ने उनले बताए। विशेषगरी पोल्यान्ड र लिथुआनियाको बीचमा रहेको रुसी भूभाग कालिनिनग्रादको नाम उल्लेख गर्दै उनले त्यहाँको सुरक्षा चुनौतीलाई अत्यन्त गम्भीर विषयका रूपमा प्रस्तुत गरे।

कालिनिनग्राद भौगोलिक रूपमा मुख्य रुसी भूभागबाट अलग भए पनि सैन्य तथा रणनीतिक दृष्टिले निकै संवेदनशील क्षेत्र मानिन्छ। उक्त भूभाग NATO सदस्य पोल्यान्ड र लिथुआनियाको बीचमा पर्दछ र बाल्टिक सागरमा रुसको महत्वपूर्ण सैन्य उपस्थितिसँग जोडिएको छ। पछिल्ला दिनमा NATO ले त्यस क्षेत्र आसपास गरेको सैन्य अभ्यासलाई प्रतिरक्षा र प्रतिरोध क्षमता मजबुत बनाउने अभ्यासका रूपमा व्याख्या गर्दै आएको छ। रुसले भने ती गतिविधिलाई आफ्नो सुरक्षामाथिको दबाबका रूपमा हेर्दै आएको छ।

पुटिनले बाल्टिक सागरमा लगातार भइरहेका सैन्य अभ्यास, रुसी पानीजहाज रोक्ने वा नियन्त्रणमा लिने प्रयाससम्बन्धी घटनाक्रम र कालिनिनग्रादलाई अलग पार्न सकिने विषयमा आएका बहसलाई तनाव बढाउने गतिविधिका रूपमा चित्रित गरे। सेप्टेम्बरको अन्त्यमा रुसले NATO ले कालिनिनग्रादलाई हवाई वा समुद्री मार्गबाट अलग पार्ने प्रयास गरे गम्भीर प्रतिकार गर्न सकिने चेतावनी दिएको थियो। NATO ले भने आफ्ना अभ्यास र गतिविधि प्रतिरक्षात्मक प्रकृतिका रहेको र कालिनिनग्रादमाथि आक्रमण वा नाकाबन्दी गर्ने योजना नरहेको बताउँदै आएको छ।

पुटिनको पछिल्लो अभिव्यक्ति युक्रेन युद्ध पाँचौँ वर्षमा प्रवेश गरिरहँदा आएको हो। फेब्रुअरी २०२२ मा रुसले युक्रेनमाथि पूर्णस्तरको आक्रमण सुरु गरेको थियो। मस्कोले त्यसलाई आफ्नो सुरक्षासँग जोडेर “विशेष सैन्य अभियान” भन्दै आएको छ भने युक्रेन र उसका पश्चिमी साझेदारहरूले यसलाई सार्वभौम मुलुकमाथिको आक्रमणका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

यसबीच रुस र युक्रेन दुवैले एकअर्काको सैन्य तथा ऊर्जा पूर्वाधारमा लामो दूरीका आक्रमण तीव्र बनाएका छन्। युक्रेनले पछिल्ला महिनामा रुसी तेल प्रशोधन केन्द्र, ऊर्जा प्रणाली र अन्य रणनीतिक संरचनामाथि ड्रोन हमला बढाएको छ। ती आक्रमणले रुसको प्रशोधन क्षमता, इन्धन आपूर्ति र आर्थिक गतिविधिमा असर पारेको बताइन्छ। पुटिनले पनि युक्रेनी हमलाका कारण रुसी अर्थतन्त्रमा असर परेको स्वीकार गरेका छन्।

उनले युक्रेनी आक्रमणले रुसको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा करिब एक प्रतिशत बराबरको प्रभाव पारेको दाबी गर्दै मस्कोले त्यसको “प्रतिरूपी जवाफ” दिएको बताए। यद्यपि स्वतन्त्र रूपमा उक्त आर्थिक क्षतिको सम्पूर्ण परिमाण पुष्टि गर्न कठिन छ। युद्धका कारण रुसमा ऊर्जा पूर्वाधार, उत्पादन लागत, बजेट र सरकारी सैन्य खर्चमाथि बढ्दो दबाब देखिएको छ।

रुसले सन् २०२७ का लागि रक्षा खर्च उल्लेखनीय रूपमा बढाउने तयारी गरेको छ। उपलब्ध बजेट विवरणअनुसार रक्षा खर्च करिब १७.१ ट्रिलियन रुबल पुर्‍याउने प्रस्ताव गरिएको छ, जुन प्रारम्भिक योजनाभन्दा करिब २७ प्रतिशत बढी हो र युक्रेन युद्ध सुरु भएयताकै उच्च स्तर हुने देखिन्छ।

युद्ध लम्बिँदै जाँदा रुसी जनमतमा पनि शान्ति वार्ताको माग उल्लेखनीय रहेको देखिन्छ। स्वतन्त्र Levada Center ले अगस्ट २०२६ मा गरेको सर्वेक्षणमा ५९ प्रतिशत सहभागीले शान्ति वार्तातर्फ जान समर्थन गरेका थिए भने ३१ प्रतिशतले सैन्य कारबाही जारी राख्न समर्थन गरेका थिए। यो सर्वेक्षणको नमुना र सीमालाई ध्यानमा राख्नुपर्ने भए पनि यसले युद्धबारे रुसी समाजभित्र मिश्रित धारणा रहेको संकेत गर्छ।

यसैबीच युरोपेली देशहरूले रुसमाथि साइबर आक्रमण, तोडफोड, जासुसी र अन्य “हाइब्रिड” गतिविधि सञ्चालन गरेको आरोप लगाउँदै आएका छन्। मस्कोले ती आरोप अस्वीकार गर्दै आएको छ। युरोपेली नेताहरूले पछिल्ला महिनामा रुसबाट यस्ता गतिविधिको जोखिम बढिरहेको दाबी गरेका छन्।

NATO नेतृत्वले भने रुसबाट NATO भूभागमाथि तत्काल प्रत्यक्ष आक्रमणको खतरा देखिएको छैन भन्दै गठबन्धनको रणनीति प्रतिरक्षात्मक रहेको बताउँदै आएको छ। NATO ले परमाणु धम्कीलाई गम्भीर रूपमा लिइए पनि त्यसका कारण युक्रेन समर्थन वा आफ्नो सुरक्षा नीति परिवर्तन नहुने संकेत दिएको छ।

पुटिनले आफ्नो सम्बोधनमा विश्व अत्यन्त संवेदनशील र खतरनाक चरणबाट गुज्रिरहेको बताएका छन्। उनले व्यापक विनाशका हतियार कहिल्यै प्रयोग नहोला भनेर पूर्ण रूपमा सुनिश्चित हुन नसकिने भन्दै सैन्य तनाव नियन्त्रण गर्नुपर्ने पनि उल्लेख गरे। एकातिर उनले रुस युद्ध विस्तार गर्न नचाहेको दाबी गरेका छन् भने अर्कोतिर कालिनिनग्राद वा अन्य रुसी भूभागमाथि प्रत्यक्ष हमला भए परमाणु हतियारसहित सबै सैन्य विकल्प खुला रहने चेतावनी दिएका छन्।