वासिङ्टन, सेप्टेम्बर १६, २०२६। अमेरिकी केन्द्रीय बैंक फेडरल रिजर्भले महँगी नियन्त्रणलाई पुनः प्राथमिकतामा राख्दै तीन वर्षभन्दा बढी समयपछि पहिलोपटक ब्याजदर बढाएको छ। बुधबार बसेको फेडरल ओपन मार्केट कमिटीको बैठकले सर्वसम्मत रूपमा नीतिगत ब्याजदर ०.२५ प्रतिशत बिन्दुले बढाएर ३.७५ प्रतिशतदेखि ४.०० प्रतिशतको दायरामा पुर्‍याएको हो। यो जुलाई २०२३ पछि फेडले गरेको पहिलो ब्याजदर वृद्धि हो।

यो निर्णय एउटा सामान्य ०.२५ प्रतिशतको वृद्धि मात्र होइन। यसले अमेरिकी अर्थतन्त्र, वाल स्ट्रिट, घरजग्गा बजार, बैंकिङ, व्यवसायिक लगानी, उपभोक्ता ऋण तथा विश्व वित्तीय प्रणालीलाई अब फेरि केही समय “higher for longer” अर्थात् अपेक्षाभन्दा लामो समय उच्च ब्याजदर को वातावरणमा बस्नुपर्ने संकेत दिएको छ।

फेडका पछिल्ला आर्थिक प्रक्षेपणअनुसार यस वर्षभित्र अर्को एकपटक दर बढ्न सक्ने सम्भावना देखिएको छ। १८ जना नीति निर्मातामध्ये १६ जनाले वर्षको अन्त्यसम्म अहिलेभन्दा उच्च दर आवश्यक हुन सक्ने संकेत दिएका छन्। फेडको मध्य प्रक्षेपणअनुसार २०२६ अन्त्यमा नीतिगत दर करिब ४.१ प्रतिशत रहन सक्छ।

फेडलाई सबैभन्दा ठूलो चिन्ता महँगी हो। अमेरिकी श्रम तथ्यांक विभागका अनुसार अगस्टमा उपभोक्ता मूल्य सूचकांक महिनागत रूपमा ०.४ प्रतिशत र वार्षिक रूपमा ३.४ प्रतिशत बढेको थियो। पेट्रोलको मूल्य मात्र अगस्टमा ३.९ प्रतिशत बढेको र यसले महिनाको समग्र महँगी वृद्धिको एकतिहाइभन्दा बढी हिस्सा ओगटेको थियो।

त्यसमाथि मध्यपूर्वको तनाव, उच्च ऊर्जा मूल्य, यातायात लागत, आयातित वस्तुको मूल्य र बलियो उपभोक्ता खर्चले फेडमाथि थप दबाब सिर्जना गरेको छ। अगस्टमा अमेरिकी खुद्रा बिक्री १.२ प्रतिशत बढेको छ, जसले उच्च मूल्य र महँगो कर्जाका बाबजुद अमेरिकी उपभोक्ता खर्च तत्काल कमजोर नभएको देखाउँछ।

फेडको समस्या भने जटिल छ। ब्याजदर बढाएर मानिसलाई कम खर्च गर्न र व्यवसायलाई कम ऋण लिन प्रेरित गर्न सकिन्छ, तर फेडले ब्याजदर बढाएर तेल उत्पादन बढाउन, युद्ध रोक्न वा विश्व आपूर्ति प्रणालीको समस्या तत्काल समाधान गर्न सक्दैन। त्यसैले धेरै दर बढाउँदा महँगी केही नियन्त्रणमा आउन सक्ने भए पनि अर्थतन्त्र, रोजगारी र लगानी अत्यधिक कमजोर हुने जोखिम पनि रहन्छ।

अमेरिकी शेयर बजारमा कस्तो असर ?

फेडको निर्णयपछि वाल स्ट्रिटमा प्रारम्भिक प्रतिक्रिया आशंकाभन्दा शान्त देखियो। निर्णयपछि एक चरणमा S&P 500 करिब ०.२८ प्रतिशत र Nasdaq करिब ०.६६ प्रतिशत माथि थिए भने Dow सामान्य रूपमा तल थियो। बजारले ब्याजदर वृद्धि पहिल्यै धेरै हदसम्म मूल्यमा समेटिसकेको कारण तत्काल ठूलो बिक्री नदेखिएको विश्लेषण गरिएको छ।

तर शेयर बजारका लागि बुधबारको ०.२५ प्रतिशत वृद्धि भन्दा फेडले अब के गर्छ भन्ने प्रश्न बढी महत्त्वपूर्ण छ। यदि अर्को एक वा दुई वृद्धि हुँदै जाने, Treasury yield उच्च रहने र फेडले २०२७ सम्म दर घटाउन नहतारिने संकेत दियो भने शेयरको मूल्यांकनमा दबाब आउन सक्छ।

विशेषगरी टेक्नोलोजी, AI र उच्च-growth कम्पनीहरू उच्च ब्याजदरप्रति संवेदनशील हुन्छन्। यस्ता कम्पनीको ठूलो मूल्य भविष्यमा कमाइने आम्दानीको अपेक्षामा आधारित हुन्छ। ब्याजदर तथा bond yield बढेपछि भविष्यको त्यो आम्दानीको वर्तमान मूल्य घट्ने भएकाले महँगो valuation भएका टेक शेयर दबाबमा पर्न सक्छन्। तर AI, semiconductor वा cloud क्षेत्रमा वास्तविक आम्दानी तीव्र गतिमा बढिरहेमा बलियो कम्पनीहरू उच्च ब्याजदरका बाबजुद पनि टिक्न सक्छन्। पछिल्ला दिनमा उच्च Treasury yield का बाबजुद अमेरिकी शेयर बजार तुलनात्मक रूपमा लचिलो रहनुमा AI सम्बन्धित नाफा वृद्धिको अपेक्षा पनि एउटा कारण देखिएको छ।

बैंक र वित्तीय कम्पनीहरूका लागि प्रभाव मिश्रित हुन्छ। उच्च ब्याजदरले बैंकले ऋणमा लिने ब्याज बढाउन सक्छ, जसले केही अवस्थामा आम्दानी बढाउँछ। तर अत्यधिक उच्च दर लामो समय रह्यो भने मानिस र व्यवसायले ऋण कम लिन सक्छन्, खराब कर्जा बढ्न सक्छ र बैंकको bond portfolio मा घाटाको दबाब पर्न सक्छ। त्यसैले “Fed hike = bank stocks automatically rise” भन्ने समीकरण सही हुँदैन।

घरजग्गा, homebuilder र REIT कम्पनीहरू बढी दबाबमा पर्न सक्छन्। अमेरिकी mortgage rate सिधै Fed rate सँग बराबर चल्दैन; यसलाई विशेषगरी दीर्घकालीन Treasury yield ले प्रभावित गर्छ। तर Fed tightening ले समग्र borrowing cost माथि राख्न मद्दत गर्छ। अगस्टमा अमेरिकी existing-home sales १४ महिनाकै न्यून स्तरमा झरेको र उच्च mortgage rate ले माग दबाएको Reuters ले जनाएको छ।

Consumer discretionary अर्थात् कार, फर्निचर, यात्रा, रेस्टुरेन्ट, महँगा सामान र गैर-अत्यावश्यक खर्चमा निर्भर कम्पनीहरूमा जोखिम बढी हुन्छ। Credit card, auto loan र personal loan महँगिँदै जाँदा परिवारले गैर-अत्यावश्यक खर्च घटाउन सक्छन्।

तर consumer staples, healthcare र अन्य defensive sector तुलनात्मक रूपमा स्थिर रहन सक्छन्, किनभने खाद्यान्न, औषधि र दैनिक आवश्यकतामा आर्थिक चक्र कमजोर हुँदा पनि उपभोक्ताले खर्च गर्नैपर्छ।

Small-cap कम्पनीहरू पनि उच्च ब्याजदरप्रति ठूला multinational कम्पनीभन्दा बढी संवेदनशील हुन सक्छन्। उनीहरूको ऋण लागत तुलनात्मक रूपमा बढी हुने, refinancing आवश्यक पर्ने र capital market access सीमित हुन सक्ने भएकाले अर्को चरणको rate hike उनीहरूका लागि महत्वपूर्ण हुनेछ।

Utilities र telecom कम्पनीहरू सामान्यतया ठूलो ऋण बोकेका capital-intensive व्यवसाय हुन्। नयाँ ऋण महँगो हुँदा उनीहरूको लागत बढ्छ। अर्कोतर्फ Treasury bond ले ५ प्रतिशत हाराहारी वा त्यसभन्दा आकर्षक yield दिन थालेमा income खोज्ने लगानीकर्ताले utility dividend stock भन्दा bond रोज्न सक्छन्।

Energy sector को कथा भने केही फरक छ। फेडको ब्याजदरभन्दा तेल र ग्यासको अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य यसको शेयर मूल्यका लागि बढी निर्णायक हुन्छ। बुधबार तेल मूल्य केही घटेपछि energy stocks मा दबाब देखिएको थियो। यदि मध्यपूर्वको तनावले तेल पुनः धेरै माथि पुर्‍यायो भने उच्च Fed rate का बाबजुद energy producers लाभान्वित हुन सक्छन्, तर airlines, trucking, manufacturing र transportation कम्पनीहरूलाई लागत दबाब बढ्न सक्छ।

घर, कार र क्रेडिट कार्ड भएका अमेरिकीका लागि के अर्थ ?

फेडले दर बढाएको प्रभाव सर्वसाधारणको दैनिक जीवनमा विस्तारै देखिन थाल्छ। Credit card का variable interest rate बढ्न सक्छन्। Auto loan र personal loan महँगो हुन सक्छन्। Adjustable-rate mortgage भएकाहरूले भविष्यमा बढी किस्ता तिर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। नयाँ घर किन्न खोज्नेहरूका लागि mortgage affordability अझै कठिन रहन सक्छ।

Fixed-rate mortgage लिइसकेका घरधनीको पुरानो ब्याजदर भने फेडले दर बढाउँदैमा परिवर्तन हुँदैन।

यसको अर्को पक्ष पनि छ। बचतकर्ताले high-yield savings account, CD र Treasury bill बाट पहिलेभन्दा बढी ब्याज पाउन सक्छन्। Reuters का अनुसार बैंकहरूले बचतकर्तालाई बढेको सम्पूर्ण दर तुरुन्तै नदिए पनि नयाँ rate environment ले deposit र short-term government securities को प्रतिफल बढाउन सक्छ।

अमेरिकी डलर बलियो हुन सक्छ

उच्च अमेरिकी ब्याजदरले सामान्यतया अमेरिकी asset लाई विदेशी लगानीकर्ताका लागि आकर्षक बनाउँछ। त्यसैले अन्य अवस्था समान रहेमा dollar बलियो हुन सक्छ। फेडको निर्णयपछि dollar मा केही मजबुती र short-term Treasury yield मा वृद्धि देखिएको थियो।

बलियो dollar ले अमेरिकाका लागि केही आयातित सामान सस्तो बनाउन मद्दत गर्न सक्छ, तर अमेरिकी multinational कम्पनीहरूको विदेशबाट भएको आम्दानी dollar मा रूपान्तरण गर्दा कम देखिन सक्छ। यसले S&P 500 मा रहेका ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय कारोबार गर्ने कम्पनीहरूको earnings मा पनि प्रभाव पार्न सक्छ।

Bond बजारमा दोहोरो प्रभाव

ब्याजदर बढ्दा नयाँ Treasury र corporate bond ले बढी yield दिन सक्छन्। तर पहिले कम coupon मा जारी भएका पुराना bond को बजार मूल्य सामान्यतया घट्छ।

अमेरिकी १० वर्षे Treasury yield हालै ५ प्रतिशत नजिक पुगेको थियो। यदि लामो अवधिको yield फेरि ५ प्रतिशत वा माथि टिक्यो भने शेयरमा लगानी गर्नुपर्ने जोखिमको सट्टा सुरक्षित सरकारी bond बाटै आकर्षक प्रतिफल पाइने भएकाले शेयर बजारको valuation माथि थप दबाब आउन सक्छ।

सुन र क्रिप्टोमा कस्तो असर ?

उच्च ब्याजदर र बलियो dollar सामान्य अवस्थामा सुनका लागि नकारात्मक हुन सक्छन्, किनभने सुनले ब्याज दिँदैन र Treasury bond ले उच्च yield दिन्छ। तर युद्ध, वित्तीय अस्थिरता, सरकारी ऋण, महँगी र geopolitical जोखिम बढेको अवस्थामा सुरक्षित सम्पत्तिको मागका कारण सुन उल्टै बढ्न पनि सक्छ।

Bitcoin तथा crypto asset मा पनि दुई विपरीत शक्ति देखिन्छन्। उच्च ब्याजदरले बजारबाट liquidity घटाउने र speculative investment कम गर्ने भएकाले crypto मा दबाब पर्न सक्छ। तर dollar, fiscal deficit वा परम्परागत वित्तीय प्रणालीबारे चिन्ता बढेमा केही लगानीकर्ता वैकल्पिक asset तर्फ पनि जान सक्छन्। त्यसैले Fed hike मात्रबाट Bitcoin को दिशा निश्चित गर्न सकिँदैन।

विश्व अर्थतन्त्रमा किन ठूलो असर पर्छ ?

फेड अमेरिकाको केन्द्रीय बैंक भए पनि अमेरिकी dollar विश्व व्यापार र वित्तीय प्रणालीको मुख्य मुद्रा भएकाले यसको निर्णय विश्वभर फैलिन्छ।

अमेरिकी ब्याजदर बढेपछि विदेशी लगानीकर्ता आफ्नो पैसा emerging markets बाट निकालेर बढी सुरक्षित र बढी yield दिने अमेरिकी Treasury वा dollar assets मा लैजान सक्छन्। त्यसले विकासशील देशका currency कमजोर पार्न, bond yield बढाउन र dollar मा लिएको ऋण तिर्न महँगो बनाउन सक्छ।

IMF को अध्ययनले अमेरिकी मौद्रिक नीति अपेक्षाभन्दा कडा हुँदा emerging economies मा long-term interest rate बढ्न र capital flow तथा exchange rate मा दबाब पर्न सक्ने देखाएको छ। कमजोर credit rating भएका मुलुकमा यस्तो असर अझ बढी हुन सक्छ।

Federal Reserve कै अनुसन्धानले पनि synchronized global tightening ले dollar को विश्वव्यापी भूमिकाका कारण व्यापार, वित्तीय अवस्था र आर्थिक गतिविधिमा अन्तर्राष्ट्रिय spillover पैदा गर्न सक्ने उल्लेख गरेको छ।

यसले युरोपेली केन्द्रीय बैंक, Bank of England, Bank of Japan तथा emerging-market central banks माथि पनि जटिल दबाब सिर्जना गर्छ। आफ्नो currency धेरै कमजोर हुन नदिन उनीहरूले दर उच्च राख्नुपर्ने हुन सक्छ, तर अर्थतन्त्र कमजोर भइसकेको अवस्थामा थप rate hike ले growth झन् दबाउन सक्छ।

युरोपमा पनि bond yields धेरै वर्षयताकै उच्च स्तर नजिक पुगेका छन् र ऊर्जा मूल्य तथा मुद्रास्फीतिका कारण ECB ले थप tightening गर्नुपर्ने हो कि होइन भन्ने बहस तीव्र छ।

चीन, भारत र अन्य विकासशील अर्थतन्त्र

अमेरिकी dollar बलियो भयो भने चीन, भारत तथा धेरै emerging economy को मुद्रा दबाबमा पर्न सक्छ। भारतमा Fed को निर्णयअघि नै rupee छ सातायताकै कमजोर स्तर आसपास पुगेको थियो र उच्च तेल मूल्य तथा dollar demand ले थप दबाब दिएको थियो।

तेल आयातमा निर्भर देशका लागि अवस्था झन् कठिन हुन्छ—एकातिर dollar महँगो, अर्कोतिर crude oil महँगो। त्यसले fuel bill, transportation cost, food price र trade deficit सबैमा दबाब दिन सक्छ।

नेपालमा अप्रत्यक्ष प्रभाव

नेपालमा Fed ले ब्याजदर बढाउँदैमा नेपाल राष्ट्र बैंकले तुरुन्त त्यही अनुपातमा दर बढाउनुपर्ने हुँदैन। तर असर अप्रत्यक्ष रूपमा आउन सक्छ।

Dollar बलियो हुँदा नेपाली रुपैयाँमा petrol, machinery, electronics, औषधि तथा dollar मा मूल्य निर्धारण हुने विभिन्न आयातको लागत बढ्न सक्छ। नेपाल रुपैयाँ भारतीय रुपैयाँसँग स्थिर विनिमय व्यवस्थामा भएकाले Fed को प्रभाव धेरै हदसम्म dollar–Indian rupee सम्बन्ध र भारतीय मौद्रिक नीतिमार्फत पनि सर्छ।

अर्कोतर्फ विदेशबाट dollar मा आउने remittance नेपाली रुपैयाँमा रूपान्तरण गर्दा बलियो dollar ले परिवारले पाउने रुपैयाँ रकम बढाउन सक्छ। तर आयातित वस्तु र ऊर्जा महँगिँदा त्यसको फाइदा केही हदसम्म महँगीले खाइदिन सक्छ।

अब बजारले के हेर्छ ?

अब विश्व बजारको ध्यान फेडले बुधबार दर बढायो कि बढाएन भन्नेमा मात्र छैन। सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा आगामी महिनाका CPI, PCE inflation, jobs report, wage growth, oil price, consumer spending र Fed अधिकारीहरूको भाषण हुनेछ।

यदि महँगी छिटो घट्यो भने फेडले थप वृद्धि रोक्न सक्छ। तर inflation ३ प्रतिशतभन्दा माथि अड्कियो, तेल पुनः महँगियो र अमेरिकी अर्थतन्त्र तथा रोजगार बजार बलियो रहिरहे भने अर्को ०.२५ प्रतिशत वृद्धि सम्भावनाबाट बाहिर छैन। फेडका पछिल्ला प्रक्षेपणले पनि कम्तीमा अर्को वृद्धि सम्भव रहेको संकेत गरेका छन्।

सबैभन्दा ठूलो जोखिम भनेको महँगी नियन्त्रण गर्न ब्याजदर उच्च राख्दा अर्थतन्त्र आवश्यकता भन्दा बढी सुस्त हुने अवस्था हो। अर्कोतर्फ दर चाँडै घटाइयो भने महँगी फेरि बलियो भएर फर्किने जोखिम रहन्छ।

त्यसैले अहिलेको अमेरिकी अर्थतन्त्रलाई एउटा जटिल दोबाटोमा उभिएको मान्न सकिन्छ—महँगी नियन्त्रण गर्न कडा नीति आवश्यक छ, तर त्यही कडा नीतिले घरजग्गा, कर्जा, लगानी, रोजगारी र शेयर बजारलाई कमजोर पार्न सक्छ।

नजिकको अवधिमा वाल स्ट्रिटमा उतारचढाव बढ्न सक्छ। तर शेयर बजारको दीर्घकालीन दिशा केवल Fed rate ले मात्र निर्धारण गर्दैन। कम्पनीहरूको वास्तविक नाफा, AI र productivity growth, तेल मूल्य, रोजगारी, उपभोक्ता खर्च, सरकारी ऋण तथा geopolitical परिस्थितिले पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछन्।

त्यसैले बुधबारको निर्णयलाई “शेयर बजार अब अवश्य घट्छ” वा “अब अवश्य बढ्छ” भनेर हेर्नुभन्दा अमेरिकी अर्थतन्त्र फेरि कडा मौद्रिक नीतिको नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको संकेत का रूपमा बुझ्नु बढी उपयुक्त हुन्छ।