पानामा, अक्टोबर ९ । मध्य अमेरिकी मुलुक पानामामा शुक्रबार गएको ७.७ म्याग्निच्युडको शक्तिशाली भूकम्पले व्यापक भौतिक क्षति पुर्‍याएको छ। भूकम्पका कारण विभिन्न स्थानमा आवासीय भवन, होटल, चर्च, सरकारी कार्यालय, सडक तथा व्यापारिक प्रतिष्ठानमा क्षति पुगेको छ भने केही मानिस घाइते भएका छन्। प्रारम्भिक विवरणअनुसार अहिलेसम्म मानवीय मृत्यु वा बेपत्ता भएको पुष्टि भएको छैन। तर उद्धार तथा क्षतिको विवरण संकलन जारी रहेकाले वास्तविक क्षतिको अवस्था अझै स्पष्ट हुन बाँकी छ।

अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षण संस्था (यूएसजीएस) का अनुसार स्थानीय समयअनुसार शुक्रबार दिउँसो करिब १२ बजेर ५६ मिनेटमा गएको भूकम्पको केन्द्रबिन्दु पानामाको हेरेरा प्रान्तस्थित पिटालोजा अरिबानजिक थियो। भूकम्प पृथ्वीको सतहबाट करिब १२.६ किलोमिटर गहिराइमा गएको थियो। सुरुमा यसको तीव्रता ८.० म्याग्निच्युडसम्म अनुमान गरिएको भए पनि पछिल्लो प्राविधिक मूल्यांकनमा ७.७ म्याग्निच्युड कायम गरिएको हो।

भूकम्पको धक्का राजधानी पानामा सिटीसहित देशका विभिन्न भाग तथा छिमेकी कोस्टारिकासम्म महसुस गरिएको थियो। अचानक जमिन हल्लिन थालेपछि घर, कार्यालय, विद्यालय, अस्पताल तथा व्यापारिक भवनमा रहेका मानिसहरू ज्यान जोगाउन खुला स्थानतर्फ भागेका थिए। विभिन्न स्थानमा मानिसहरू सडकमा निस्किएको र भवनका पर्खाल तथा अन्य संरचना भत्किएको दृश्य सार्वजनिक भएका छन्।

विशेषगरी पेनोनोमे क्षेत्रमा ऐतिहासिक चर्च, होटल र सरकारी कार्यालयमा उल्लेखनीय क्षति पुगेको छ। केही धार्मिक संरचनाका भाग भत्किएका छन् भने भवनका बाहिरी पर्खाल खसेका छन्। चर्चको संरचना भत्किँदा आसपासका क्षेत्रमा त्रास फैलिएको थियो। स्थानीय अधिकारीहरूका अनुसार हेररा, लस सान्तोस र भेरागुआस प्रान्तका विभिन्न बस्तीमा भूकम्पले क्षति पुर्‍याएको छ।

पर्यटकीय क्षेत्र प्लाया भेनाओमा एउटा बहुमञ्जिला भवन भत्किँदा त्यसको भग्नावशेषमुनि पार्किङ गरिएका सवारीसाधन पुरिएका छन्। भूकम्पका कारण केही सडकमा चिरा परेका छन् भने आवासीय भवन र व्यावसायिक संरचनामा पनि क्षति पुगेको छ। क्षतिग्रस्त भवनहरू थप भत्किन सक्ने जोखिमलाई ध्यानमा राखेर प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दालाई सावधानी अपनाउन आग्रह गरिएको छ।

विश्व व्यापारका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिने पानामा नहर क्षेत्रमा समेत भूकम्पको शक्तिशाली धक्का महसुस गरिएको थियो। नहरमाथिको सेन्टेनियल पुलका तारहरू हल्लिएको दृश्य सार्वजनिक भए पनि नहरको सञ्चालन भने सामान्य रहेको पानामा नहर प्राधिकरणले जनाएको छ। सम्भावित क्षतिको मूल्यांकन गर्न प्राविधिक टोलीले संरचनाहरूको निरीक्षण गरिरहेको छ।

भूकम्पपछि राजधानीको सार्वजनिक यातायात प्रणालीसमेत प्रभावित भएको थियो। सुरक्षाका कारण मेट्रो रेलका दुईवटा लाइनको सेवा अस्थायी रूपमा बन्द गरेर केही स्टेशनबाट यात्रुलाई बाहिर निकालिएको थियो। शिक्षा मन्त्रालयले देशभरका विद्यालयको पठनपाठन बाँकी दिनका लागि स्थगित गरेको थियो। प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको सेवा पनि केही समय रोकिँदा उडानहरू अन्य विमानस्थलतर्फ मोडिएका थिए। पछि सुरक्षा परीक्षणपछि हवाई सेवा पुनः सञ्चालन गरिएको थियो।

विद्युत् आपूर्तिमा अवरोध आएपछि केही क्षेत्रमा खानेपानी प्रशोधन केन्द्रहरूको सञ्चालन प्रभावित भएको छ। यसबाट प्रभावित बस्तीमा खानेपानी आपूर्तिसमेत अवरुद्ध भएको अधिकारीहरूले जनाएका छन्।

भूकम्पका कारण स्वास्थ्य संस्थाहरूमा समेत समस्या उत्पन्न भएको छ। राष्ट्रपति होसे राउल मुलिनोले पेनोनोमेको प्रभावित अस्पतालको निरीक्षण गरेका छन्। अस्पतालका बिरामीलाई सुरक्षाका लागि बाहिर निकालेर खुला स्थानमै उपचार गर्नुपरेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

राष्ट्रपति मुलिनोले नागरिकलाई संयमित रहन र अनावश्यक अफवाह नफैलाउन आग्रह गरेका छन्। उनले सम्बन्धित सरकारी निकायलाई तत्काल क्षतिको विवरण संकलन, उद्धार, राहत तथा अत्यावश्यक सेवाको व्यवस्थापन गर्न निर्देशन दिएका छन्। प्रभावित क्षेत्रमा सुरक्षा निकाय र आपत्कालीन उद्धार टोली परिचालन गरिएको छ।

मुख्य भूकम्पपछि ४० भन्दा बढी परकम्प महसुस गरिएका छन्। तीमध्ये एउटा शक्तिशाली परकम्पको प्रारम्भिक तीव्रता ६.६ म्याग्निच्युडसम्म रिपोर्ट गरिएको छ। लगातारका परकम्पका कारण प्रभावित क्षेत्रका नागरिकहरू थप त्रसित भएका छन्।

भूकम्पलगत्तै प्रशान्त महासागर आसपासका तटीय क्षेत्रमा सुनामी आउन सक्ने चेतावनी जारी गरिएको थियो। पानामासहित कोस्टारिका, कोलम्बिया, इक्वेडर, पेरु र चिलीलगायत देशका समुद्री तटीय क्षेत्रलाई सम्भावित जोखिमबारे सतर्क गराइएको थियो। तर पछिल्लो मूल्यांकनपछि अमेरिकी सुनामी चेतावनी प्रणालीले सुनामीको तत्काल खतरा नरहेको जनाउँदै चेतावनी हटाएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय विपद् निगरानी प्रणाली जीडीएसीएसले यस भूकम्पबाट उल्लेखनीय मानवीय तथा भौतिक प्रभाव पर्न सक्ने प्रारम्भिक मूल्यांकन गरेको छ। प्रभावित जनसंख्या, भूकम्पको तीव्रता र स्थानीय संरचनाको जोखिमका आधारमा उद्धार तथा राहतको आवश्यकता बढ्न सक्ने जनाइएको छ।

पानामा प्रशान्त महासागर आसपासको भूकम्पीय रूपमा सक्रिय क्षेत्रमा अवस्थित छ। यस क्षेत्रमा पृथ्वीका विभिन्न टेक्टोनिक प्लेटहरूको गतिविधिका कारण शक्तिशाली भूकम्प जाने जोखिम रहन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा मध्य तथा दक्षिण अमेरिकी क्षेत्रमा आएका भूकम्पहरूले कमजोर संरचना, अव्यवस्थित सहरी विकास र विपद् पूर्वतयारीका चुनौतीलाई उजागर गर्दै आएका छन्।

यसैबीच अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले पानामाको अवस्थाप्रति चासो व्यक्त गर्दै आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता जनाएको छ। अधिकारीहरूले क्षतिको पूर्ण विवरण आउन समय लाग्ने बताएका छन्। तत्कालका लागि प्रभावित भवनमा प्रवेश नगर्न, परकम्पबाट सावधान रहन र सरकारी निकायका सुरक्षा निर्देशन पालना गर्न सर्वसाधारणलाई आग्रह गरिएको छ।

शक्तिशाली भूकम्पबाट ठूलो भौतिक क्षति भए पनि प्रारम्भिक विवरणमा ठूलो मानवीय क्षति नदेखिनु राहतको विषय बनेको छ। यद्यपि लगातारका परकम्प, क्षतिग्रस्त भवन र अवरुद्ध पूर्वाधारका कारण पानामामा अझै उच्च सतर्कता अपनाइएको छ।