वासिङ्टन/न्यूयोर्क । अमेरिकाले शुक्रबार, सेप्टेम्बर ११, २०२६ मा आफ्नो आधुनिक इतिहासकै सबैभन्दा दर्दनाक आतंकवादी हमलामध्ये एक—सेप्टेम्बर ११, २००१ को आक्रमण—को २५औँ वार्षिकोत्सव देशव्यापी श्रद्धाञ्जली, मौनधारण, पीडितका नाम वाचन र राष्ट्रिय नेतृत्वको उपस्थितिसहित मनाएको छ। न्यूयोर्कको ग्राउन्ड जिरो, भर्जिनियास्थित पेन्टागन र पेन्सिलभेनियाको शाङ्क्सभिलस्थित Flight 93 National Memorial मा मुख्य समारोहहरू आयोजना गरिए।

राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प प्रथम महिला मेलानिया ट्रम्पसँग पेन्टागनमा आयोजित मुख्य समारोहमा सहभागी भए भने उपराष्ट्रपति जेडी भान्स न्यूयोर्कको ग्राउन्ड जिरोमा पुगे। त्यहाँ अमेरिकाका चार जीवित पूर्वराष्ट्रपति बिल क्लिन्टन, जर्ज डब्ल्यू. बुश, बाराक ओबामा र जो बाइडेन पनि एकै ठाउँमा उपस्थित भएर पीडित परिवारसँग श्रद्धाञ्जली कार्यक्रममा सहभागी भए। राजनीतिक रूपमा विभाजित अमेरिकामा ९/११ स्मरण समारोहले वर्तमान र पूर्व राष्ट्रिय नेतृत्वलाई दुर्लभ रूपमा एउटै स्थानमा उभ्याएको दृश्य देखायो।

पेन्टागनमा ट्रम्प : “हामी कहिल्यै बिर्सने छैनौँ”

पेन्टागनमा राष्ट्रपति ट्रम्प र प्रथम महिला मेलानिया ट्रम्पले त्यहाँ मारिएका १८४ जनाको नाम वाचन सुने। प्रत्येक नामसँगै घण्टी बजाइएको थियो। त्यसअघि विशाल अमेरिकी झण्डा पेन्टागन भवनमा फहराइएको थियो। राष्ट्रपति ट्रम्पले पीडित र उनीहरूका परिवारको सम्झना गर्दै भने, “We will never, ever forget.” — “हामी कहिल्यै, कहिल्यै बिर्सने छैनौँ।”

ट्रम्पले ९/११ पछि अमेरिकी समाजमा देखिएको संकल्प, सुरक्षाबोध र आतंकवादविरोधी अभियानलाई स्मरण गर्दै वर्तमान अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा नीतिसँग पनि आफ्नो सम्बोधन जोडे। उनले आतंकवादविरुद्ध लडिरहेका अमेरिकी सैनिकको प्रशंसा गर्नुका साथै इरानलाई परमाणु हतियार प्राप्त गर्न नदिने आफ्नो प्रशासनको प्रतिबद्धता दोहोर्‍याए। अमेरिकी सैन्य नेतृत्वका पिट हेगसेथले पनि वर्तमान इरान द्वन्द्वलाई व्यापक आतंकवादविरोधी सुरक्षाको सन्दर्भमा प्रस्तुत गरे।

तर ऐतिहासिक रूपमा सेप्टेम्बर ११ को आक्रमण अल–कायदाका १९ जना अपहरणकारीले गरेका थिए। राष्ट्रपति ट्रम्पको इरानसम्बन्धी चर्चा २००१ को आक्रमणको जिम्मेवारी इरानमाथि लगाउने दाबी नभई वर्तमान आतंकवाद तथा राष्ट्रिय सुरक्षा नीतिलाई ९/११ पछिको अमेरिकी सुरक्षा अवधारणासँग जोडेर प्रस्तुत गरिएको थियो।

ट्रम्पले सेप्टेम्बर ९ मै जारी गरेको राष्ट्रपतीय घोषणामा सेप्टेम्बर ११, २०२६ लाई “Patriot Day” घोषणा गर्दै संघीय निकायलाई २,९७७ पीडितको सम्मानमा अमेरिकी झण्डा आधा झुकाउन निर्देशन दिएका थिए। घोषणामा उनले २५ वर्ष बितिसके पनि ९/११ को स्मृति नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण गरिरहनुपर्ने बताएका थिए।

न्यूयोर्कमा चार पूर्वराष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति भान्स

न्यूयोर्कको ग्राउन्ड जिरोमा बिहानैदेखि पीडित परिवार भेला भएका थिए। बिहान ८:४६ बजे, American Airlines Flight 11 ले World Trade Center को North Tower मा ठक्कर दिएको वास्तविक समयमै पहिलो मौनधारण गरिएको थियो। त्यसपछि South Tower मा विमान ठोक्किएको समय, Pentagon मा भएको आक्रमण, South Tower ढलेको समय, Flight 93 दुर्घटनाको समय र North Tower ढलेको समय सम्झँदै मौनधारण गरिएको थियो।

यस वर्ष पहिलोपटक थप गरिएको सातौँ मौनधारण भने ९/११ पछि Ground Zero को विषाक्त धूलो, धुवाँ र उद्धार कार्यसँग सम्बन्धित रोग तथा स्वास्थ्य समस्याका कारण पछिल्ला वर्षहरूमा ज्यान गुमाएकाहरूका लागि थियो।

समारोहमा उपराष्ट्रपति जेडी भान्ससँगै पूर्वराष्ट्रपतिहरू बिल क्लिन्टन, जर्ज डब्ल्यू. बुश, बाराक ओबामा र जो बाइडेन उपस्थित थिए। न्यूयोर्कका मेयर जोहरान ममदानी तथा ९/११ को समयमा मेयर रहेका रुडी जुलियानी लगायत पनि कार्यक्रममा सहभागी भए।

पीडितका परिवारले २००१ को आक्रमण र १९९३ को World Trade Center bombing का गरी २,९८३ जनाको नाम पढेका थिए। यहाँ दुई संख्या छुट्याएर बुझ्नुपर्ने हुन्छ—सन् २००१ को ९/११ आक्रमणमा मृत्यु हुनेको आधिकारिक संख्या २,९७७ हो, जबकि न्यूयोर्कको वार्षिक समारोहमा १९९३ को World Trade Center bombing का छ जना पीडितसमेत समावेश गरेर २,९८३ नाम वाचन गरिन्छ।

२५ वर्षपछि पनि जारी स्वास्थ्य संकट

९/११ को त्रासदी सेप्टेम्बर ११, २००१ मै समाप्त भएन। World Trade Center ध्वस्त भएपछि फैलिएको विषाक्त धूलो र भग्नावशेषमा महिनौँ काम गरेका दमकलकर्मी, प्रहरी, निर्माण कामदार, स्वयंसेवक तथा स्थानीय बासिन्दामा क्यान्सर र अन्य गम्भीर रोग देखिने क्रम जारी छ।

न्यूयोर्क FDNY का अनुसार घटनाकै दिन ३४३ दमकलकर्मी मारिएका थिए भने त्यसपछिका वर्षमा ६०० भन्दा बढी FDNY सदस्य ९/११ सम्बन्धित रोगका कारण मृत्यु भइसकेका छन्। NYPD ले पनि आक्रमणकै दिन आफ्ना २३ अधिकारी गुमाएको थियो र पछिल्ला वर्षमा ४६९ भन्दा बढी सदस्यको ९/११ सम्बन्धित रोगबाट मृत्यु भएको जनाएको छ।

यसै कारण यसपालिको सातौँ मौनधारणलाई निकै अर्थपूर्ण मानिएको छ—यो केवल २००१ मा मृत्यु भएकाहरूका लागि होइन, आक्रमणको शारीरिक परिणाम २५ वर्षपछि पनि भोगिरहेका हजारौँ मानिसको सम्मानमा समेत थियो।

जर्ज डब्ल्यू. बुश : विदेशमा हुने घटनाले अमेरिकाको सुरक्षा प्रभावित गर्छ

९/११ हुँदा राष्ट्रपति रहेका जर्ज डब्ल्यू. बुश ले २५औँ वार्षिकोत्सवको पूर्वसन्ध्यामा अमेरिकाले ९/११ बाट सिकेको पाठ बिर्सन नहुने बताएका थिए। उनका अनुसार विश्वका अन्य भागमा हुने घटनाहरू अमेरिकाको राष्ट्रिय सुरक्षासँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित हुन सक्छन्।

बुशले भनेका थिए, “What happens overseas matters to our national security at home.” अर्थात् विदेशमा के हुन्छ भन्ने कुरा अमेरिकाको घरेलु राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

उनले ९/११ पछिको अमेरिकी विदेश तथा सुरक्षा नीतिबारे अहिले पनि बहस हुनु स्वाभाविक भए पनि बाह्य खतरालाई बेवास्ता गर्नु जोखिमपूर्ण हुने धारणा व्यक्त गरेका छन्।

Condoleezza Rice बाट असामान्य स्वीकारोक्ति

सन् २००१ मा राष्ट्रपति बुशकी राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार रहेकी कोन्डोलिजा राइस पेन्टागन समारोहमा सहभागी भइन्। उनले २५ वर्षपछि पनि अमेरिकी नेतृत्वले समयमै खतराको स्वरूप बुझ्न नसकेकोमा आफूलाई पीडा र पश्चात्ताप हुने बताइन्।

राइसले पीडित परिवारप्रति आफूले “deep personal remorse” अर्थात् गहिरो व्यक्तिगत पश्चात्ताप महसुस गर्ने बताउँदै तत्कालीन अधिकारीहरूले आक्रमण रोक्न सक्ने गरी खतरा चिन्न नसकेको स्वीकार गरिन्।

CIA ले सार्वजनिक गर्‍यो ७१ गुप्त राष्ट्रपति ब्रिफ

यस वर्षको २५औँ वार्षिकोत्सवमा सबैभन्दा ऐतिहासिक घटनामध्ये एउटा CIA को अभिलेख सार्वजनिक गर्ने निर्णय पनि रह्यो।

CIA निर्देशक John Ratcliffe ले सेप्टेम्बर ११, २०२६ मै ९/११ सँग सम्बन्धित ७१ वटा President’s Daily Brief अर्थात् राष्ट्रपतिलाई दिइने अति गोप्य दैनिक गुप्तचर सामग्री declassify गरी सार्वजनिक गरेको घोषणा गरे। CIA का अनुसार ९/११ सम्बन्धी PDB हरू एकैपटक सार्वजनिक गरिएको यो अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ठूलो संग्रह हो।

सार्वजनिक दस्तावेजमा सन् १९९८ देखि नै अमेरिकी गुप्तचर अधिकारीहरूले ओसामा बिन लादेन र अल–कायदाबाट अमेरिकी हित तथा अमेरिकाभित्र आक्रमण हुन सक्ने जोखिमबारे विभिन्न चेतावनी दिएको देखिन्छ।

उदाहरणका लागि सार्वजनिक सूचीमा “Reports That Bin Ladin is Planning Attacks Inside the US,” “Bin Ladin Preparing To Hijack US Aircraft and Other Attacks,” “Potential Targets for Anti-US Attacks by Bin Ladin” जस्ता शीर्षक भएका ब्रिफहरू छन्।

सन् २००१ अगस्ट ६ को पहिले नै चर्चित PDB मा पनि “Bin Ladin Determined to Strike in US” भन्ने चेतावनी रहेको थियो। नयाँ दस्तावेजहरूले ९/११ अघि अमेरिकी गुप्तचर प्रणालीसँग जोखिमबारे विभिन्न संकेत भए पनि तिनलाई जोडेर निश्चित आक्रमण योजना, समय र स्थान पहिचान गर्न नसकेको ऐतिहासिक बहसलाई पुनः केन्द्रमा ल्याएको छ।

National Archives अन्तर्गतको Interagency Security Classification Appeals Panel ले पनि ९/११ Commission का थप कागजात र तत्कालीन वरिष्ठ अधिकारीहरूसँग गरिएका अन्तर्वार्तासम्बन्धी अभिलेख सार्वजनिक गरेको छ।

हाउस स्पिकर माइक जोन्सन : अन्धकारमा पनि एकताको उज्यालो

अमेरिकी प्रतिनिधिसभाका सभामुख माइक जोन्सन ले लुइजियानामा आयोजित स्मरण कार्यक्रममा बोल्दै ९/११ ले अमेरिकाको चरित्र देखाएको बताए।

उनले भने, “the darkness of 9/11 revealed the light of unity” अर्थात् ९/११ को अन्धकारले अमेरिकी एकताको उज्यालो प्रकट गरेको थियो। जोन्सनका अनुसार सो दिनको असह्य क्षतिसँगै अमेरिकी समाजमा देखिएको सहयोग, उदारता र दृढता पनि सम्झनुपर्ने कुरा हो।

सिनेट डेमोक्रेटिक नेता चक शुमरको सन्देश

न्यूयोर्कबाट प्रतिनिधित्व गर्ने सिनेट डेमोक्रेटिक नेता चक शुमर ले २५औँ वार्षिकोत्सवको पूर्वसन्ध्यामा दिएको सम्बोधनमा प्रत्येक वर्ष ९/११ मा मृतक, उनीहरूका परिवार र त्यस दिनको अथाह क्षतिलाई स्मरण गरिने भन्दै २५ वर्षमा न्यूयोर्कले पुनर्निर्माण र पुनरुत्थानमा पार गरेको लामो यात्रालाई पनि सम्झनुपर्ने बताए।

त्यसैगरी भर्जिनियाका अमेरिकी सिनेटर टिम केन ले पेन्टागन आक्रमणका कारण यो वार्षिकोत्सव भर्जिनियाका लागि विशेष रूपमा व्यक्तिगत र पीडादायी भएको बताएका छन्। उनले पीडित परिवार, पहिलो उद्धारकर्ता, ९/११ पछि युद्धमा गएका सैनिक र स्वास्थ्य समस्या भोगिरहेका उद्धारकर्मीलाई स्मरण गरेका छन्।

न्यूयोर्कमा ‘Day of Remembrance and Service’

न्यूयोर्कका मेयर जोहरान ममदानीले सेप्टेम्बर ११ लाई शहरमा आधिकारिक “Day of Remembrance and Service” बनाउने कार्यकारी आदेशसमेत जारी गरेका छन्। यसको उद्देश्य प्रत्येक वर्ष केवल दुःख सम्झने मात्र नभई स्वयंसेवा, छिमेकी सहयोग र सामुदायिक सेवामार्फत ९/११ पछि देखिएको न्यूयोर्कको एकतालाई जीवित राख्नु हो।

उनको प्रशासनले ९/११ पछिको वायु गुणस्तर, स्वास्थ्य प्रभाव र सरकारी प्रतिक्रियासम्बन्धी करिब १ लाख ७० हजार पृष्ठ अभिलेख सर्वसाधारणका लागि सार्वजनिक गर्ने पोर्टल पनि सुरु गरेको छ।

पीडित परिवारबाट साउदी अरबबारे फेरि प्रश्न

ग्राउन्ड जिरोको समारोहमा ९/११ मा पति Tom Strada गुमाएकी Terry Strada ले अमेरिकी सरकारसँग साउदी अरबको सम्भावित सम्बन्धबारे थप जवाफदेहिता खोज्न आग्रह गरिन्।

पीडित परिवारका केही सदस्यले वर्षौंदेखि साउदी अधिकारी वा व्यक्तिहरूले केही अपहरणकारीलाई सहयोग गरेको आरोप लगाउँदै आएका छन् र यससम्बन्धी मुद्दा अमेरिकी अदालतमा चलिरहेको छ। साउदी अरबले ९/११ आक्रमणमा सरकारको संलग्नता रहेको आरोप अस्वीकार गर्दै आएको छ। त्यसैले यस विषयलाई प्रमाणित तथ्यभन्दा जारी कानुनी विवाद र आरोप–प्रत्यारोपका रूपमा बुझ्नुपर्छ।

वास्तवमा सेप्टेम्बर ११, २००१ मा के भएको थियो?

२५ वर्षअघि, मंगलबार सेप्टेम्बर ११, २००१ को बिहान अल–कायदाका १९ आतंककारीले चारवटा अमेरिकी यात्रुवाहक विमान अपहरण गरेका थिए।

बिहान ८:४६ मा American Airlines Flight 11 न्यूयोर्कको World Trade Center North Tower मा ठोक्कियो। १७ मिनेटपछि United Airlines Flight 175 South Tower मा ठोक्कियो।

American Airlines Flight 77 ले पेन्टागनमा प्रहार गर्‍यो। United Airlines Flight 93 का यात्रुले अन्य आक्रमणको खबर पाएपछि अपहरणकारीविरुद्ध प्रतिरोध गरे र विमान पेन्सिलभेनियाको Shanksville नजिक मैदानमा दुर्घटनाग्रस्त भयो। विमानको सम्भावित लक्ष्य वासिङ्टनस्थित अमेरिकी सत्ता केन्द्रमध्ये कुनै एक रहेको व्यापक निष्कर्ष छ। Flight 93 मा रहेका यात्रु तथा चालकदलका ४० जना मारिए।

चार विमानका आक्रमणमा कुल २,९७७ निर्दोष व्यक्तिको मृत्यु भयो। घटनाले अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा प्रणाली, विमानस्थल सुरक्षा, गुप्तचर संयन्त्र र विदेश नीतिलाई आधारभूत रूपमा परिवर्तन गरिदियो। त्यसपछि अमेरिका अफगानिस्तान युद्धमा प्रवेश गर्‍यो, विश्वव्यापी “War on Terror” सुरु भयो र Department of Homeland Security लगायत नयाँ सुरक्षा संरचना गठन गरिए।

२५ वर्षपछि अमेरिकासामु प्रश्न—स्मरण मात्र कि इतिहासबाट सिकाइ पनि?

सेप्टेम्बर ११, २०२६ को स्मरण समारोह केवल बितेको त्रासदी सम्झने दिनमा सीमित रहेन। CIA का नयाँ कागजात, पूर्वअधिकारीहरूको आत्मसमीक्षा, ९/११ सम्बन्धित रोगबाट अझै भइरहेको मृत्यु, पीडित परिवारको न्यायको माग र वर्तमान अमेरिकी विदेश तथा सुरक्षा नीतिमाथिको बहसले २५ वर्षपछि पनि यस घटनाको अध्याय पूर्ण रूपमा बन्द नभएको देखाएको छ।

एकातिर राष्ट्रपति ट्रम्पले “Never Forget” को प्रतिबद्धता दोहोर्‍याउँदै शक्तिशाली राष्ट्रिय सुरक्षा र आतंकवादविरोधी नीतिलाई जोड दिए। अर्कोतर्फ तत्कालीन राष्ट्रिय सुरक्षा नेतृत्वका सदस्यले आक्रमणअघि आएका चेतावनी समयमै बुझ्न नसकिएको स्वीकार गरे। पीडित परिवारले अझै पारदर्शिता र जवाफदेहिता मागिरहेका छन्।

र, शायद २५औँ वार्षिकोत्सवको सबैभन्दा ठूलो सन्देश यही रह्यो—२,९७७ मानिसको मृत्यु भएको दिनलाई केवल इतिहासको एउटा मिति बनाएर छोड्नु हुँदैन; त्यस दिनको साहस, असफलता, एकता, सुरक्षा सम्बन्धी पाठ र त्यसपछि भएका निर्णयहरूको परिणाम पनि नयाँ पुस्ताले बुझ्नुपर्छ।

किनकि सन् २००१ को त्यो बिहान प्रत्यक्ष सम्झन सक्ने उमेर नै नभएका अमेरिकीहरूको संख्या अहिले करिब १० करोड पुगिसकेको छ। त्यसैले 9/11 Memorial & Museum ले २५औँ वार्षिकोत्सवलाई “स्मरण, शिक्षा र सेवा” को नयाँ पुस्तासँग जोड्ने अभियानका रूपमा अघि सारेको छ।