रसुवाको भोटेकोशीमा महाविपद् : ९५ जनाको मृत्यु, सयौँ सम्पर्कविहीन, त्रिशूली-नारायणी तटमा अझै उच्च जोखिम

Updated ….हिम चट्टान खसेर लेन्दे खोला थुनिएको र त्यसपछि एकैचोटि पानी फुटेको प्रारम्भिक अनुमान; ८५ सुरक्षाकर्मी, सयौँ पर्यटक र जलविद्युत् कर्मचारी सम्पर्कविहीन, १९ पुल र करिब ४० किलोमिटर सडकमा गम्भीर क्षति; सेना रातभर खोज तथा उद्धारमा

काठमाडौं, भदौ १०, २०८३ / अगस्ट २६, २०२६ / रसुवाको भोटेकोशी नदीमा बुधबार बिहान अचानक आएको विनाशकारी बाढीले नेपालमा पछिल्ला वर्षकै ठूलो प्राकृतिक विपद्को रूप लिएको छ। साँझसम्म कम्तीमा ९५ जनाको शव फेला परेको नेपाल प्रहरीले पुष्टि गरेको छ। मृतकमध्ये २७ महिला, ३७ पुरुष, ६ बालिका र पाँच बालक रहेका छन् भने २० जनाको पहिचान खुल्न बाँकी छ। शवहरू रसुवादेखि नुवाकोट, धादिङ, गोरखा, चितवन, तनहुँ र नवलपरासी पूर्वसम्म नदी किनारमा फेला परेका छन्।

प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयका अनुसार बाढीले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखासहित त्रिशूली नदी करिडोरमा ठूलो मानवीय र भौतिक क्षति पुर्‍याएको छ। प्रारम्भिक सरकारी विवरणमा नेपाली सेनाका ४४, नेपाल प्रहरीका २८ र सशस्त्र प्रहरीका १३ गरी ८५ सुरक्षाकर्मी सम्पर्कविहीन रहेको उल्लेख छ। विभिन्न जलविद्युत् आयोजनाका कम्तीमा ६० कर्मचारी तथा भन्सार र अध्यागमन कार्यालयका केही कर्मचारीसमेत सम्पर्कमा आउन सकेका छैनन्।

पर्यटक र तीर्थयात्रीको संख्या भने अझै यकिन हुन सकेको छैन। नेपाल पर्यटन बोर्डको प्रारम्भिक विवरणमा २९१ विदेशी र ९३ नेपाली गरी ३८४ जना पर्यटक सम्पर्कविहीन भनिएको थियो। तर साँझतिर अद्यावधिक भएका केही विवरणमा यो संख्या ४८४ सम्म पुगेको उल्लेख छ। अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सले प्रधानमन्त्री कार्यालयलाई उद्धृत गर्दै ३९१ विदेशी र ९३ नेपाली गरी ४८४ यात्रु बेपत्ता रहेको जनाएको छ। त्यसैले सम्पर्कविहीनको वास्तविक संख्या अझै परिवर्तन हुन सक्ने देखिन्छ।

बाढीको कारणबारे अन्तिम वैज्ञानिक निष्कर्ष सार्वजनिक भइसकेको छैन। तर प्रारम्भिक स्याटेलाइट अध्ययन र नेपाली अधिकारीहरूको सूचनाअनुसार नेपाल–तिब्बत सीमाक्षेत्रको लेन्दे खोला आसपास ठूलो परिमाणमा हिम, चट्टान र माटो खसेर नदी थुनिएको र त्यसपछि जम्मा भएको पानी अचानक फुट्दा विनाशकारी बाढी आएको हुनसक्ने देखिएको छ। घटनाभन्दा केही मिनेटअघि क्षेत्रमा ४.४ म्याग्निच्युडको भूकम्पसमेत रेकर्ड भएको थियो। उक्त कम्पनले हिम वा चट्टानी संरचना भत्काउन भूमिका खेलेको हो कि होइन भन्ने विषय अनुसन्धानकै क्रममा छ।

अझै चिन्ताको विषय के छ भने लेन्दे खोला माथिल्लो क्षेत्रमा अर्को अवरोध बाँकी रहेको र त्यसबाट पुनः ठूलो पानीको बहाव आउन सक्ने जोखिम रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्। यही कारण भोटेकोशीबाट त्रिशूली हुँदै नारायणीसम्मका तटीय क्षेत्रमा अर्को सूचना नआएसम्म उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरिएको छ। चितवन प्रशासनले समेत त्रिशूली र नारायणी आसपासका जोखिमयुक्त बस्ती खाली गराउन थालेको छ।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण र गृह मन्त्रालयले पृथ्वी राजमार्ग, गल्छी–नुवाकोट–रसुवा–स्याफ्रुबेँसी सडक तथा मुग्लिङ–नारायणगढ सडकमा यात्रा नगर्न सर्वसाधारणलाई आग्रह गरेका छन्। नदी किनार, पुल, बगर तथा होचा क्षेत्रमा नजान र रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा, चितवनलगायत जिल्लाका तटीय बासिन्दालाई सुरक्षित स्थानमा बस्न भनिएको छ।

बाढीले पूर्वाधारमा समेत ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। प्रधानमन्त्री कार्यालयबाट सार्वजनिक प्रारम्भिक तथ्याङ्कअनुसार १९ वटा मोटरेबल पुल र करिब ४० किलोमिटर पक्की सडक पूर्ण वा गम्भीर रूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन्। घर, बजार, विद्युत् संरचना, जलविद्युत् आयोजना, सवारीसाधन तथा सीमावर्ती व्यापार पूर्वाधारसमेत बगेका वा पुरिएका छन्। क्षतिको पूर्ण आर्थिक मूल्याङ्कन हुन भने अझै समय लाग्ने सरकारले जनाएको छ।

खोज तथा उद्धारका लागि नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, सरकारी तथा निजी हेलिकप्टर र स्वास्थ्य टोली परिचालन गरिएका छन्। नेपाली सेनाले बुधबार दिनभर १,६९७ सैनिक परिचालन गरेको र थप ६५६ जनालाई तयारी अवस्थामा राखेको जनाएको छ। सैनिक तथा गैरसैनिक हेलिकप्टर र स्थलगत टोलीमार्फत सयौँ मानिसको उद्धार गरिएको छ भने कठिन भूगोल, बगेका सडक र पुल तथा नदीको उच्च बहावका कारण केही स्थानमा उद्धार टोली पुग्न कठिन भएको छ। सेनाले रातभर खोज तथा उद्धार जारी राख्ने बताएको छ।

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले उद्धार, उपचार, राहत र पुनःस्थापनाको जिम्मेवारी सरकारले लिने बताएका छन्। उनका अनुसार प्रभावित क्षेत्रमा खाना, स्वच्छ पिउने पानी, औषधि र अस्थायी आवास पुर्‍याउने काम भइरहेको छ तथा घाइतेको उपचारका लागि काठमाडौंका अस्पतालमा अतिरिक्त शय्यासमेत व्यवस्था गरिएको छ।

सरकारले प्रभावितको तत्काल राहत तथा दीर्घकालीन पुनर्स्थापनाका लागि प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोष र प्रधानमन्त्री राहत कोषमा आर्थिक सहयोग गर्न देश–विदेशमा रहेका नेपाली तथा सहयोगी निकायलाई अपिल गरेको छ। प्रधानमन्त्री कार्यालयले बुधबार बिहान ८:४० बजे बाढी आएको र त्यसलगत्तै खोज, उद्धार तथा राहत कार्य तीव्र पारिएको जनाएको छ।

यससँगै विपद्को नाममा व्यक्तिगत वा संस्थागत रूपमा आफूखुसी रकम सङ्कलन नगर्न र आधिकारिक सरकारी तथा मान्यताप्राप्त संयन्त्रमार्फत मात्र सहयोग गर्न आग्रह गरिएको छ।

यो समाचार तयार पार्दासम्म उद्धार र खोज जारी रहेकाले मृतक, बेपत्ता, घाइते तथा भौतिक क्षतिको संख्या थप परिवर्तन हुन सक्ने अवस्था छ।

आज मिति २०८३ भदौ १० गते, बुधबार बिहान ८ः४० बजे रुसुवाको भोटेकोशी नदीमा बाढी आइ ठूलो जनधनको क्षति भएको छ।
उक्त बाढीका कारण रसुवा, नुवाकोट, धादिङ र गोरखालगायत जिल्लाका तटीय क्षेत्रहरु प्रभावित बनेका छन्।
बाढी गएलगत्तै सरकारले प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार, खोज र राहतका कार्यहरुलाई तीव्रता दिएको छ।
बाढीका कारण पुगेको मानवीय तथा भौतिक क्षतिको विवरण संकलन कार्य जारी छ।
यस् विपद्बाट प्रभावितहरुलाई तत्कालै सुरक्षित स्थानमा व्यवस्थापन गर्नुपर्ने छ भने अर्कोतिर उहाँहरुलाई दीर्घकालिनरुपमा पुनःस्थार्पना गर्न उत्तिकै जरुरी छ।
त्यसका लागि प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा रहेको प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोष र प्रधानमन्त्री राहत कोषमा आर्थिक सहयोग गरिदिनु हुन सबैमा हार्दिक अपिल गर्दछौं। तल उल्लेखित बैंक खाताहरुमा सक्दो सहयोग गरिदिनुहुन अनुरोध छ।