बालेनदेखि भ्रष्टाचार र राजनीतिक बेथितिसम्म तीखो प्रहार; आफ्नै युट्युब च्यानलबाट दुई विशेष प्रस्तुति सार्वजनिक गर्ने तयारी, अस्ट्रेलियाबाट रुपेश रेग्मी पनि प्रवासी नेपालीको दृष्टिकोणसहित सहभागी

काठमाडौं / भदौ २०८३ / नेपाली हास्य–व्यङ्ग्यको क्षेत्रमा चार दशकभन्दा लामो समयदेखि सक्रिय चर्चित व्यङ्ग्यकार शैलेन्द्र सिम्खडा यस वर्ष पनि गाईजात्राको अवसरमा समसामयिक राजनीति, सत्ता सञ्चालन, भ्रष्टाचार, राजनीतिक संरक्षण र सामाजिक विसङ्गतिमाथि तीखो व्यङ्ग्यसहित दर्शकमाझ आउने भएका छन्।

२०३७ सालदेखि गाईजात्रे प्रस्तुतिमा निरन्तर सक्रिय रहँदै आएका सिम्खडाका लागि २०८३ सालको गाईजात्रा उनको ४७औँ वर्षको प्रस्तुति हो। सिम्खडाले यसअघि सार्वजनिक कार्यक्रममा समेत आफू २०३७ सालदेखि गाईजात्रामा सहभागी हुँदै आएको बताएका थिए। उनका अनुसार नेपाली गाईजात्रालाई परम्परागत डबलीबाट आधुनिक रंगमञ्चसम्म पुर्‍याउने प्रक्रियामा संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीको महत्वपूर्ण भूमिका थियो, र उनी स्वयं त्यसको केही वर्षपछि यस विधामा जोडिएका थिए। मञ्चीय कार्यक्रम कठिन बनेका समयमा पनि उनले डिजिटल माध्यमबाट आफ्ना गाईजात्रे प्रस्तुति निरन्तरता दिएका थिए।

यस वर्ष सिम्खडाले आफ्नो आधिकारिक युट्युब च्यानलमार्फत दुईवटा विशेष गाईजात्रे सामग्री सार्वजनिक गर्ने तयारी गरेका छन्। त्यससँगै विभिन्न मञ्चमा आयोजना हुने गाईजात्रा कार्यक्रममा पनि उनको प्रस्तुति रहने जनाइएको छ। सार्वजनिक विवरणअनुसार २०८३ को गाईजात्रा पर्व भदौ १३ अर्थात् अगस्ट २९, २०२६ मा परेको छ।

यसैबीच काठमाडौंको नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानमा भदौ १२ देखि १४ गतेसम्म आयोजना हुने ‘८३ सालको गाईजात्रा’ कार्यक्रममा पनि सिम्खडा सहभागी हुने भएका छन्। उक्त कार्यक्रममा राजनीतिक, सामाजिक, आर्थिक विषयदेखि दैनिक जनजीवनका विकृति र विसङ्गतिसम्मलाई हास्य, व्यङ्ग्य, प्यारोडी र विभिन्न प्रस्तुतिमार्फत उठाइने आयोजकले जनाएको छ। मनोज गजुरेल, लक्ष्मण गाम्नागे, चक्र दवाडी, सुमन कार्कीलगायत कलाकारसँगै सिम्खडाको प्रस्तुति रहने कार्यक्रम सार्वजनिक भइसकेको छ।

यसपालिको सिम्खडाको गाईजात्रे झटारोमा सरकारको कार्यशैली, राजनीतिक नेतृत्वको व्यवहार, भ्रष्टाचार र भ्रष्टाचारमा राजनीतिक संरक्षण मुख्य विषय बन्ने देखिएको छ। राजनीतिक पात्रलाई केवल व्यक्तिगत रूपमा कटाक्ष गर्नेभन्दा पनि नेतृत्वले बोकेको नैतिक जिम्मेवारी र व्यवहारबीच देखिने विरोधाभासलाई उनले व्यङ्ग्यको केन्द्रमा राखेका छन्।

काठमाडौं महानगरपालिकाको नेतृत्वबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा पुगेका बालेन शाहलाई लक्षित गर्दै सिम्खडाको एउटा व्यङ्ग्य यस्तो छ—

“सबैले भन्छन् बालेनले भ्रष्टाचार गर्दैन,
म पनि भन्छु बालेनले भ्रष्टाचार गर्दैन, भ्रष्टाचारीको कम्बल ओढ्दैन;
तर अफसोच, आफू भ्रष्टाचार गर्दैन, भ्रष्टाचारीलाई अँगालो मार्न पनि छोड्दैन।”

यो व्यङ्ग्यमार्फत सिम्खडाले व्यक्तिगत रूपमा भ्रष्टाचार नगर्नु मात्र सुशासनको पर्याप्त आधार नहुने र भ्रष्टाचारमा संलग्न व्यक्ति वा प्रवृत्तिमाथि राजनीतिक नेतृत्वले कस्तो व्यवहार गर्छ भन्ने प्रश्नसमेत उठाएका छन्। उनको व्यङ्ग्यले सत्तामा पुगेपछि गरिने सम्झौता, राजनीतिक निकटता र भ्रष्टाचारविरुद्ध सार्वजनिक रूपमा व्यक्त प्रतिबद्धताबीचको दूरीलाई कटाक्ष गरेको देखिन्छ।

नेपाली गाईजात्रा केवल हास्य–मनोरञ्जनको पर्वमा सीमित नरही लामो समयदेखि सत्ता र समाजका विसङ्गतिमाथि प्रश्न उठाउने सांस्कृतिक मञ्चका रूपमा विकसित भएको छ। राजनीतिक नेतृत्व, प्रशासन, भ्रष्टाचार, सामाजिक विभेद, महँगीदेखि जनजीवनमा देखिएका विकृतिसम्मलाई कलाकारहरूले गाईजात्रामार्फत व्यङ्ग्य गर्दै आएका छन्। सिम्खडा पनि यही परम्पराका प्रभावशाली प्रतिनिधिमध्ये एक हुन्। उनका प्रस्तुति सरल शब्द, कविता, लय र तीखो राजनीतिक कटाक्षका कारण चर्चामा रहने गरेका छन्।

यस वर्षको अर्को आकर्षण रुपेश रेग्मीको सहभागिता हुने भएको छ। सिम्खडाका विद्यार्थीसमेत रहेका रेग्मी नेपालमा लेखक तथा निर्देशकका रूपमा काम गरिसकेपछि हाल अस्ट्रेलियामा बस्दै आएका छन्। विदेशमा रहे पनि नेपाली समाज, राजनीति र कला–संस्कृतिसँग निरन्तर जोडिइरहेका रेग्मीले यसपालि प्रवासी नेपालीको अनुभूति र नेपालप्रतिको दृष्टिकोणलाई हास्य–व्यङ्ग्यमा उतार्ने तयारी गरेका छन्।

रेग्मीको प्रस्तुतिमा शरीर विदेशमा भए पनि मन नेपालमै रहने प्रवासी नेपालीको मनोविज्ञान, विदेशबाट दैनिक नेपालको राजनीतिक घटनाक्रम नियाल्ने प्रवृत्ति, देशप्रतिको चिन्ता, आशा, निराशा र राजनीतिक नेतृत्वप्रतिको प्रतिक्रिया समेटिने बताइएको छ। यसले गाईजात्राको परम्परागत मञ्चलाई नेपालभित्र मात्र सीमित नराखी विश्वभर फैलिएको नेपाली समुदायको अनुभवसँग समेत जोड्ने अपेक्षा गरिएको छ।

रेग्मी यसअघि पनि राजनीतिक र सामाजिक विकृतिमाथि केन्द्रित गाईजात्रे सामग्रीमा सक्रिय देखिएका छन्। उनका अघिल्ला प्रस्तुतिहरूमा भ्रष्टाचार, शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रको अवस्था, राजनीतिक भागबन्डा तथा युवामा बढ्दो निराशाजस्ता विषय समेटिएका थिए।

चार दशकभन्दा बढी समयदेखि गाईजात्रे व्यङ्ग्यमा सक्रिय शैलेन्द्र सिम्खडाको अनुभवी पुस्ता र विदेशमा बसेर नेपाली समाज तथा राजनीतिलाई नियालिरहेका रुपेश रेग्मीको नयाँ पुस्ता तथा प्रवासी दृष्टिकोण एउटै गाईजात्रे परिवेशमा जोडिनु यस वर्षको विशेष पक्ष बनेको छ।

रंगमञ्चदेखि युट्युबसम्म फैलिएको नयाँ माध्यम, देशभित्रदेखि प्रवाससम्म विस्तारित विषयवस्तु र सत्ता–राजनीतिमाथिको निर्भीक व्यङ्ग्यका कारण गाईजात्रा–२०८३ मा शैलेन्द्र सिम्खडा र रुपेश रेग्मीका प्रस्तुति दर्शकका लागि मुख्य आकर्षणमध्ये पर्ने अपेक्षा गरिएको छ।