Updated……

काठमाडौं, भदौ १०, २०८३ / अगस्ट २६, २०२६ / रसुवाको भोटेकोशीबाट बुधबार बिहान सुरु भएको विनाशकारी बाढीले रातिसम्म आइपुग्दा नेपालको पछिल्लो समयकै सबैभन्दा ठूलो प्राकृतिक विपद्मध्ये एकको रूप लिएको छ। राति ११:०५ बजेसम्मको नेपाल प्रहरीको अद्यावधिक विवरणअनुसार विभिन्न सात जिल्लामा गरी १५७ जनाको शव फेला परेको छ। नदीले बगाएका मानिसको शव घटनास्थलभन्दा सयौँ किलोमिटर तलसम्म फेला पर्न थालेकाले मानवीय क्षतिको वास्तविक आकार अझै यकिन हुन सकेको छैन।

पछिल्लो प्रहरी विवरणअनुसार रसुवामा ३, नुवाकोटमा १३, धादिङमा ६४, गोरखामा १९, तनहुँमा ९ र नवलपरासी पूर्वमा २२ जनाको शव भेटिएको छ। कुल संख्या १५७ पुग्न चितवनमा फेला परेका शवसमेत समावेश छन्। यसअघि साँझका प्रहरी विवरणहरूमा मृतक संख्या क्रमशः ७२, ९५ हुँदै बढ्दै गएको थियो, जसले खोजी कार्य जारी रहँदा तथ्यांक तीव्र रूपमा परिवर्तन भइरहेको देखाउँछ। साँझको विवरणमा मात्रै विभिन्न जिल्लामा ९५ शव फेला परेको प्रहरीले जनाएको थियो।

नेपाल प्रहरीले आफ्ना २८ कर्मचारी अझै सम्पर्कमा नआएको जनाएको छ। नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी, जलविद्युत् आयोजना, भन्सार, बैंक, पर्यटन व्यवसाय तथा अन्य क्षेत्रमा कार्यरत ठूलो संख्याका मानिसको पनि अवस्था स्पष्ट हुन बाँकी छ।

बाढीमा घाइते भएका कम्तीमा ४१ जनाको विभिन्न अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ। तीमध्ये २० जना त्रिवि शिक्षण अस्पताल महाराजगञ्ज, चार जना राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टर, तीन जना वीर अस्पताल, एक जना वीरेन्द्र सैनिक अस्पताल, तीन जना नर्भिक अस्पताल र नौ जना त्रिशूली अस्पतालमा उपचाररत छन्। यसअघि प्रहरीले पनि ४१ घाइतेको विभिन्न अस्पतालमा उपचार भइरहेको पुष्टि गरेको थियो।

४०३ पर्यटक सम्पर्कविहीन, भारतीय र अमेरिकीको संख्या ठूलो

नेपाल पर्यटन बोर्डको पछिल्लो विवरणअनुसार बाढी प्रभावित क्षेत्र तथा कैलाश–मानसरोवर र गोसाइँकुण्ड यात्रासँग सम्बन्धित ४०३ आन्तरिक तथा विदेशी पर्यटक सम्पर्कविहीन छन्। तीमध्ये ३४१ विदेशी र ६२ नेपाली नागरिक छन्। २०३ पुरुष र २०० महिला सम्पर्कमा आउन नसकेको बोर्डले जनाएको छ।

सबैभन्दा धेरै १३३ भारतीय नागरिक सम्पर्कविहीन छन्। अमेरिकाका ४७, अस्ट्रेलियाका ३४, बेलायतका ३३, क्यानडाका २४, मलेसियाका १९, युक्रेनका सात तथा दक्षिण अफ्रिका र सिङ्गापुरका छ–छ जना सम्पर्कविहीन सूचीमा छन्। जापान र न्युजिल्यान्डका पाँच–पाँच जनासहित २५ भन्दा बढी मुलुकका नागरिक प्रभावित सूचीमा रहेको पर्यटन बोर्डको विवरण छ।

तर सरकारी निकायका विवरणमा केही फरक संख्या पनि आएका छन्। प्रधानमन्त्री कार्यालयको साँझको एउटा विवरणमा ४८४ पर्यटक तथा तीर्थयात्री सम्पर्कविहीन भनिएको थियो। यस्तो अन्तर सञ्चार सम्पर्क विच्छेद, विभिन्न ट्राभल कम्पनीका अलग–अलग सूची र केही मानिस पछि सम्पर्कमा आउनुका कारण हुनसक्ने भएकाले अन्तिम प्रमाणीकरणपछि मात्रै वास्तविक संख्या स्पष्ट हुनेछ।

पूर्वाधारमा मात्रै २ खर्बभन्दा बढी क्षतिको प्रारम्भिक अनुमान

मानवीय क्षतिसँगै बाढीले नेपालको अर्थतन्त्रमा ठूलो धक्का दिएको छ। भौतिक पूर्वाधारमन्त्री सुनिल लम्सालले पूर्वाधार क्षेत्रमा मात्रै २ खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी क्षति भएको प्रारम्भिक अनुमान सार्वजनिक गरेका छन्। विस्तृत प्राविधिक मूल्यांकन हुन बाँकी रहेकाले वास्तविक क्षति अझै बढ्न सक्ने अवस्था छ।

सडक विभागको प्रारम्भिक विवरणअनुसार रसुवागढीदेखि गल्छीसम्म करिब दुई दर्जन पुल बगेका छन् भने बेत्रावतीदेखि रसुवागढीसम्म करिब ४० किलोमिटर सडक गम्भीर रूपमा क्षतिग्रस्त वा पूर्ण रूपमा बगेको छ।

यसले चीनसँगको मुख्य स्थल व्यापार नाका जोड्ने यातायात सञ्जाललाई लगभग विच्छेद गरेको छ। सडक र पुल पुनर्निर्माण तत्काल सुरु गरिए पनि रसुवागढी नाकालाई पुरानै अवस्थामा फर्काउन ठूलो बजेट र समय लाग्ने देखिन्छ।

रसुवागढी भन्सार ध्वस्त, सयौँ गाडी र कन्टेनर बगे

रसुवागढी भन्सारको भौतिक संरचनामा अत्यन्त ठूलो क्षति पुगेको छ। भन्सार यार्डमा रहेका आयातित मालसामान, ट्रक, कन्टेनर र विद्युतीय सवारीसाधन बाढीले बगाएको व्यवसायीहरूले बताएका छन्।

प्रारम्भिक व्यवसायिक अनुमानअनुसार यार्डमा करिब २०० कन्टेनर सामान रहेको हुनसक्ने र सयौँ सवारीसाधनसमेत प्रभावित भएको बताइएको छ। चाडपर्वका लागि चीनबाट आयात भएका विद्युतीय गाडी तथा अन्य व्यापारिक सामानसमेत बगेकाले व्यापार तथा राजस्वमा दीर्घकालीन असर पर्न सक्ने देखिएको छ।

ऊर्जा क्षेत्रमा अर्को ठूलो संकट

बाढीले नेपालको जलविद्युत् क्षेत्रलाई समेत गम्भीर धक्का दिएको छ। पछिल्लो ऊर्जा क्षेत्रको विवरणअनुसार ४३१.१ मेगावाट क्षमताका १२ सञ्चालनमा रहेका विद्युत् केन्द्र उत्पादन प्रणालीबाट बाहिरिएका छन् भने करिब ४७० मेगावाट क्षमताका १५ निर्माणाधीन आयोजनामा क्षति पुगेको छ। यसरी करिब ९०१ मेगावाट बराबरका २७ ऊर्जा आयोजना तथा संरचना प्रभावित भएका छन्।

प्रभावित आयोजनामा रसुवागढी, चिलिमे, सान्जेन, माथिल्लो सान्जेन, लाङटाङ खोला, माथिल्लो त्रिशूली–३ ए, मैलुङ, देवीघाट, त्रिशूलीलगायत आयोजना छन्। प्रसारण लाइन, सबस्टेसन, टावर तथा वितरण संरचनामा पनि क्षति पुगेको छ।

ऊर्जा क्षेत्रका कर्मचारी तथा कामदारसमेत ठूलो संख्यामा सम्पर्कविहीन रहेको विवरण आएको छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले उत्पादन र प्रसारण प्रणाली पुनः सञ्चालन गर्न प्राविधिक टोली परिचालन गरेको छ।

बैंकिङ क्षेत्रमा पनि ठूलो क्षति

टिमुरे–रसुवागढी क्षेत्रमा रहेका नौ वाणिज्य बैंकका शाखा गम्भीर रूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन्। पछिल्लो बैंकिङ क्षेत्रको विवरणमा विभिन्न बैंकका कम्तीमा २६ कर्मचारी सम्पर्कविहीन रहेको उल्लेख छ।

सञ्चार टावर, विद्युत् र सडकसमेत नष्ट भएकाले कर्मचारीको वास्तविक अवस्था बुझ्न कठिन भएको नेपाल बैंकर्स एसोसिएसनले जनाएको छ।

बाढी कसरी आयो ? हिम–चट्टानको विशाल पहिरो मुख्य कारण हुनसक्ने

बाढीको वैज्ञानिक कारणबारे अध्ययन जारी छ। पछिल्ला स्याटेलाइट तस्बिर तथा विज्ञहरूको प्रारम्भिक विश्लेषणले उच्च हिमाली क्षेत्रमा विशाल हिम–चट्टानी भाग भत्केर तल खस्दा नदीको प्रवाह अवरुद्ध भएको र त्यसपछि अचानक पानी, हिउँ, चट्टान र लेदोको विशाल मात्रा तलतिर आएको संकेत गरेको छ।

रोयटर्सले उद्धृत गरेका विज्ञहरूको विश्लेषणअनुसार करिब ५,२०० मिटर उचाइ आसपासको हिम क्षेत्रको एउटा ठूलो भाग भत्किएको देखिएको छ। यसलाई सामान्य वर्षाजन्य बाढीभन्दा ice-rock avalanche तथा त्यसपछि उत्पन्न आकस्मिक बहावसँग जोडेर हेरिएको छ। घटनाअघि सीमाक्षेत्र नजिक ४.४ म्याग्निच्युडको भूकम्प पनि रेकर्ड भएको थियो, तर भूकम्प नै प्रत्यक्ष कारण थियो वा संयोग मात्रै भन्ने विषयमा अन्तिम निष्कर्ष आएको छैन।

कृषि, खाद्य सुरक्षा र पशु स्वास्थ्यमा अर्को चुनौती

बाढीले नदी किनारका खेतबारी, पशुपालन क्षेत्र, गोठ र खाद्यान्न भण्डारणमा समेत ठूलो असर पुर्‍याएको छ। सरकारले प्रभावित क्षेत्रमा तत्काल खाद्यान्न, स्वच्छ पानी र अत्यावश्यक सामग्री उपलब्ध गराउन सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थालाई परिचालन गर्न थालेको छ।

पशुचौपाया बग्ने, विस्थापित पशु एकै स्थानमा जम्मा हुने र दूषित पानीका कारण संक्रामक रोग फैलिन सक्ने जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै पशु स्वास्थ्य टोली परिचालनको तयारी गरिएको छ।

विपद्को फाइदा उठाएर कालोबजारी गरे कडा कारबाही

बाढीपछि सडक सम्पर्क टुट्दा खाद्यान्न, औषधि, इन्धन र दैनिक उपभोग्य सामानको आपूर्तिमा दबाब पर्न सक्ने भन्दै सरकारले व्यापारी तथा उद्योगीलाई आपूर्ति सहज राख्न आग्रह गरेको छ।

कृत्रिम अभाव सिर्जना गर्ने, अनावश्यक मूल्यवृद्धि गर्ने वा कालोबजारी गर्ने व्यवसायीलाई कडा कारबाही गरिने वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागले चेतावनी दिएको छ। प्रभावित क्षेत्रमा खाद्यान्न र औषधिलाई पहिलो प्राथमिकतामा राख्न निर्देशन दिइएको छ।

रसुवा, नुवाकोट, धादिङदेखि त्रिशूली र नारायणी नदीको तल्लो तटीय क्षेत्रसम्म बाढीले पुर्‍याएको क्षतिको पूर्ण विवरण अझै संकलन भइसकेको छैन। सडक, पुल, विद्युत्, भन्सार, पर्यटन, बैंकिङ, कृषि, निजी घर तथा व्यापारिक प्रतिष्ठानको क्षति जोड्दा राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा पर्ने वास्तविक भार प्रारम्भिक २ खर्बको अनुमानभन्दा निकै माथि जान सक्ने सम्भावना देखिएको छ।

सबैभन्दा ठूलो चिन्ता भने अझै सम्पर्कमा नआएका सयौँ नागरिक, सुरक्षाकर्मी, पर्यटक, कर्मचारी तथा कामदारको अवस्था हो। खोजी र उद्धार जारी रहेकाले मृतक, घाइते र सम्पर्कविहीनको संख्या फेरि परिवर्तन हुन सक्छ। त्यसैले आगामी आधिकारिक बुलेटिनलाई नै अन्तिम आधार मान्नुपर्नेछ।

त्रिशूली नदीमा आएको बाढीले रसुवा, नुवाकोट र धादिङका विभिन्न स्थानमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ।

सडक विभागको प्रारम्भिक विवरणअनुसार त्रिशूली नदी र आसपासका खोलामा रहेका ३५ वटा पुल बाढीबाट बगेका वा क्षतिग्रस्त भएका छन्।

सडक विभागले तयार पारेको विवरणअनुसार रसुवामा मात्रै १३ वटा पुल बाढीले बगाएको छ। रसुवागढीको मितेरी पुल, टिमुरेका दुईवटा पुल, चिलिमेका दुई पुल, स्याफ्रुबेसी पुल, हाइड्रोपावरका विभिन्न बेली पुल तथा मेलुङ र त्रिशूली–३ ए आयोजना नजिकका पुलहरू बाढीले बगाएको विभागको विवरणमा उल्लेख छ।

नुवाकोटमा पनि बाढीले ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। खाल्टे, बेत्रावतीका पुराना र नयाँ पुल, टुप्चेको त्रिशूली पुल, त्रिशूली बजारका पुराना तथा नयाँ पुल, सिमचौर, देवीघाट, मिडहिल राजमार्गतर्फको त्रिशूली पुललगायतका पुल बाढीले बगाएको विभागले जनाएको छ।

नुवाकोटकै खड्गभञ्ज्याङ, बुद्धसिंहघाट, रातमाटे, केउरिनी–फोस्रेटार र अन्य स्थानका त्रिशूली नदीमाथिका पुलसमेत बाढीले बगाएको विवरणमा उल्लेख छ। धादिङतर्फ पनि बाढीले पुलहरूमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। बैरेनी–स्याल्टार सडकको त्रिशूली पुल, जरेबगैँचा, घाटबेँसी र फुर्केखोलाका पुल बाढीले बगाएको विभागले जनाएको छ।

यस्तै, मस्तार तथा कोल्फुखोलाका पुराना र नयाँ पुलमा क्षति पुगेको छ। धादिङकै बेनीघाट र फिस्लिङका त्रिशूली पुल भने जोगिएको विवरणमा उल्लेख छ। चुम्लिङटारको जलविद्युत् आयोजनासँग जोडिएको बेली पुल तथा मुग्लिनका आर्च र पुरानो झोलुंगे पुलसमेत जोगिएको सडक विभागको विवरणमा छ।