लन्डन/किभ/मस्को। युक्रेनले रुसभित्रै गहिरो दूरीमा गरिरहेका पछिल्ला आक्रमणमा बेलायतमा निर्मित ड्रोन प्रयोग भएको विवरण सार्वजनिक भएपछि बेलायत र रुसबीच तनाव थप चर्किएको छ। मस्कोले लन्डनलाई आफ्नो संलग्नता बढाउँदै लगे त्यसको “परिणाम भोग्नुपर्ने” चेतावनी दिएको छ भने बेलायती प्रधानमन्त्री एन्डी बर्नहमले युक्रेनप्रतिको बेलायतको समर्थन कुनै पनि रुसी धम्कीका कारण नबदलिने स्पष्ट पारेका छन्।

२० जुलाई २०२६ मा बेलायतको प्रधानमन्त्री बनेका बर्नहमले मंगलबार पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै बेलायत युक्रेनको कठिन समयमा पछि नहट्ने बताए। उनले बेलायतको नीति युक्रेनलाई आफ्नो रक्षा गर्न सक्ने अवस्थामा राख्नु रहेको र अघिल्ला बेलायती सरकारहरूले अपनाएको समर्थनको नीति आफ्नो नेतृत्वमा पनि निरन्तर रहने बताए। प्रधानमन्त्री बनेलगत्तै बर्नहमले युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीसँगको कुराकानीमा पनि युक्रेनप्रतिको बेलायतको प्रतिबद्धतामा कुनै परिवर्तन नहुने बताएका थिए।

रुसी दूतावासको कडा चेतावनी

लन्डनस्थित रुसी दूतावासले बेलायतमाथि युक्रेन युद्धलाई जानाजान चर्काउने बाटो रोजेको आरोप लगाएको छ। दूतावासले युक्रेनको सैन्य क्षमतामा बेलायती सहयोग जति गहिरो हुँदै जान्छ, त्यसको मूल्य पनि बेलायतले त्यति नै बढी चुकाउनुपर्ने चेतावनी दिएको छ। यद्यपि मस्कोले उसले संकेत गरेको “परिणाम” कस्तो प्रकृतिको हुने हो भन्ने खुलाएको छैन।

रुसको प्रतिक्रिया बेलायतमा निर्मित ड्रोन युक्रेनी सेनाले रुसभित्रका लक्ष्यमा प्रयोग गरेको समाचार सार्वजनिक भएपछि आएको हो। बेलायती रक्षा मन्त्रालयले यस्ता ड्रोन प्रयोग भएको विषयलाई औपचारिक रूपमा पुष्टि गरेको छैन। तर ब्रिटिस सञ्चारमाध्यमका रिपोर्ट तथा सैन्य स्रोतहरूले कम्तीमा दुई बेलायती कम्पनीले निर्माण गरेका ड्रोन युक्रेनलाई उपलब्ध गराइएको र तीमध्ये केही रुसभित्रका “डीप स्ट्राइक” अर्थात् लामो दूरीका आक्रमणमा प्रयोग भएको दाबी गरेका छन्।

१ लाख ५० हजार ड्रोन उपलब्ध गराउँदै बेलायत

बेलायतले युक्रेनलाई ड्रोन सहयोगमा ठूलो लगानी गरिरहेको तथ्य भने आधिकारिक रूपमा पुष्टि भएको छ। बेलायती सरकारले गत जुनमा २०२६ को अन्त्यसम्म युक्रेनलाई १ लाख ५० हजार ड्रोन उपलब्ध गराउने घोषणा गरेको थियो। त्यसका लागि £७५२ मिलियनको प्याकेज छुट्याइएको छ। बेलायतका अनुसार उक्त सहयोग युक्रेनको रक्षा क्षमता, हवाई प्रतिरक्षा तथा रुसी सैन्य आक्रमणको सामना गर्ने क्षमतासँग सम्बन्धित छ।

यसअघि पनि बेलायतले युक्रेनलाई लामो दूरीमा प्रहार गर्न सक्ने Storm Shadow क्रुज मिसाइलसहित विभिन्न अत्याधुनिक हतियार उपलब्ध गराउँदै आएको छ। मार्च २०२६ मा युक्रेनले रुसको ब्रायन्स्कस्थित मिसाइलका पार्टपुर्जा उत्पादन गर्ने एउटा महत्त्वपूर्ण कारखानामाथि Storm Shadow प्रयोग गरेको जनाएको थियो। त्यसबेला पनि क्रेमलिनले बेलायतको भूमिकाप्रति आपत्ति जनाएको थियो।

बेलायतले यस वर्ष लामो दूरीका कम लागतका प्रहार प्रणाली विकास गर्ने Project Brakestopलाई पनि तीव्र बनाएको छ। बेलायती रक्षा मन्त्रालयका अनुसार परियोजनाअन्तर्गत ५०० किलोमिटरभन्दा टाढाको लक्ष्यमा २२५ किलोसम्मको वारहेड पुर्‍याउन सक्ने प्रणाली विकासमा काम भइरहेको छ।

मस्को र रुसी पूर्वाधारमाथि युक्रेनी ड्रोनको दबाब

युक्रेनले पछिल्ला महिनामा अग्रपंक्तिको युद्धसँगै रुसको भित्री भूभागमा रहेका तेल प्रशोधन केन्द्र, सैन्य उद्योग, यातायात तथा लजिस्टिक्स केन्द्रलाई लक्षित गर्ने रणनीति तीव्र बनाएको छ। मस्को क्षेत्रमा मात्रै अगस्ट १८ मा सयौँ ड्रोन पठाइएको रुसी अधिकारीहरूको दाबी छ। रुसले तीमध्ये ठूलो संख्यामा ड्रोन खसालेको जनाएको छ, तर केही ड्रोन मस्को वरपरका संरचनासम्म पुगेका छन्।

त्यसअघि अगस्ट १६ मा भएको ठूलो आक्रमणका क्रममा रुसको रक्षा मन्त्रालयले देशभर ८२२ युक्रेनी ड्रोन खसालेको दाबी गरेको थियो। मस्को क्षेत्रको पोडोल्स्कस्थित रुसको सबैभन्दा ठूलो अनलाइन खुद्रा कम्पनीमध्ये एक Wildberriesको गोदाममा समेत क्षति पुगेको थियो। उक्त घटनामा एक ८३ वर्षीय व्यक्तिको मृत्यु भएको क्षेत्रीय अधिकारीहरूले बताएका थिए।

युक्रेनले Wildberries लगायतका केही व्यावसायिक तथा लजिस्टिक्स केन्द्रहरू रुसी सैन्य आपूर्ति प्रणालीसँग जोडिएको आरोप लगाउँदै आएको छ। रुसले भने यस्ता आक्रमणलाई नागरिक पूर्वाधारमाथिको प्रहार भन्दै आलोचना गर्दै आएको छ। दुवै पक्षका दाबीहरू युद्धको परिस्थितिका कारण स्वतन्त्र रूपमा तत्काल पुष्टि गर्न कठिन हुने गरेका छन्।

ब्रिटिस अखबार द टाइम्सले युक्रेनको लामो दूरीको आक्रमण अभियानबाट रुसी ऊर्जा, उद्योग, नौसैनिक तथा लजिस्टिक्स संरचनामा £३५ अर्बभन्दा बढी क्षति पुगेको अनुमान प्रकाशित गरेको छ। तर यो आँकडा स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएको आधिकारिक मूल्यांकन होइन, त्यसैले यसलाई सञ्चारमाध्यममा आएको अनुमानका रूपमा लिनुपर्छ।

उता युक्रेनमा पनि भीषण रुसी हमला, पेचेनीहीमा १० जनाको मृत्यु

रुस र बेलायतबीच वाकयुद्ध भइरहेका बेला युक्रेनभित्र रुसी मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमण पनि तीव्र बनेका छन्। मंगलबार उत्तरपूर्वी खार्किभ क्षेत्रको पेचेनीही गाउँमा भएको रुसी मिसाइल आक्रमणमा कम्तीमा १० जनाको मृत्यु र १८ जना घाइते भएका छन्। स्थानीय अधिकारीका अनुसार हुलाक कार्यालय, क्याफे, पसल, निजी घर तथा सवारीसाधन क्षतिग्रस्त भएका छन्। युक्रेनी अभियोजन अधिकारीहरूले आक्रमणमा दुईवटा Banderol क्रुज मिसाइल प्रयोग भएको बताएका छन्।

युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले उक्त आक्रमणको जवाफ दिइने बताएका छन्। यससँगै सुमी, जापोरिझिया र खेरसनलगायत क्षेत्रमा पनि रुसी आक्रमणबाट हताहती भएका विवरण सार्वजनिक भएका छन्। पछिल्ला घटनाले युद्धको अग्रपंक्ति तुलनात्मक रूपमा स्थिर देखिए पनि दुई देशबीच लामो दूरीको मिसाइल र ड्रोन युद्ध झन् तीव्र बन्दै गएको देखाएको छ।

जुलाईमा नागरिक मृत्यु मे २०२२ यताकै उच्च

संयुक्त राष्ट्रसंघीय मानवअधिकार अनुगमन मिसनका अनुसार जुलाई २०२६ मा युक्रेनमा कम्तीमा ४३७ सर्वसाधारण मारिएका र २,६१० जना घाइते भएका छन्। जुन महिनाको तुलनामा नागरिक हताहती करिब ३० प्रतिशतले बढेको र मृत्यु संख्या मे २०२२ यताकै उच्च रहेको राष्ट्रसंघले जनाएको छ। बालबालिकामध्ये १७ जनाको मृत्यु र १६६ जना घाइते भएको तथ्यांक पनि जुलाईमा अभिलेख गरिएको छ।

रुसतर्फ पनि नागरिक हताहती बढेको मस्कोको दाबी छ। रुसी विदेश मन्त्रालयका विशेष दूत रोडियन मिरोशनिकले पछिल्लो एक सातामा युक्रेनी आक्रमणबाट करिब ७० जना, जसमा तीन बालबालिका पनि रहेको, मारिएको र ४०६ जना घाइते भएको बताएका छन्। उक्त तथ्यांक रुसी पक्षको दाबीमा आधारित भएकाले स्वतन्त्र स्रोतबाट पूर्ण रूपमा पुष्टि भएको छैन।

अग्रपंक्तिमा सीमित भूगोल, आकाशमा बढ्दो युद्ध

रुसले अहिले पनि युक्रेनको कुल भूभागको करिब एक-पाँचौँ हिस्सा नियन्त्रणमा राखेको छ। तर लामो अग्रपंक्तिमा रुसी सैन्य प्रगति पछिल्लो समय सुस्त रहेको विश्लेषणहरूमा उल्लेख छ। अगस्ट मध्यमा रुसले दक्षिणपूर्वी युक्रेनका १९ बस्ती कब्जा गरेको दाबी गरे पनि ती दाबी स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएका छैनन्। युक्रेनले पनि यस वर्ष केही भूभाग पुनः नियन्त्रणमा लिएको दाबी गरेको छ।

यही कारण युद्धको स्वरूप क्रमशः “फ्रन्टलाइन युद्ध”बाट ऊर्जा केन्द्र, तेल प्रशोधनशाला, सैन्य उद्योग, हवाई अड्डा र लजिस्टिक्स नेटवर्कविरुद्धको लामो दूरीको प्रविधिमुखी युद्धतर्फ सर्दै गएको देखिन्छ। बेलायतलगायत पश्चिमी मुलुकबाट प्राप्त प्रविधि र युक्रेनले आफैँ विकास गरेका लामो दूरीका ड्रोन तथा मिसाइलले रुसभित्र प्रहार गर्ने किभको क्षमता बढाएको छ।

युरोपमा ‘हाइब्रिड युद्ध’को चिन्ता

रुसले बेलायतलाई दिएको पछिल्लो चेतावनीलाई प्रत्यक्ष सैन्य प्रतिशोधभन्दा साइबर आक्रमण, तोडफोड, गुप्तचर गतिविधि, दुष्प्रचार वा संवेदनशील पूर्वाधारमाथिको अप्रत्यक्ष दबाबसँग जोडेर समेत हेरिएको छ। युरोपेली देशहरूले पछिल्ला वर्षहरूमा यस्ता गतिविधिलाई “हाइब्रिड थ्रेट”को रूपमा वर्णन गर्दै आएका छन्। तर हरेक घटनालाई स्वतः रुससँग जोड्न प्रमाण उपलब्ध छैन।

यसै महिनाको सुरुमा जर्मनीको Leipzig/Halle विमानस्थलको प्रतिबन्धित क्षेत्रमा विस्फोटक पदार्थ जडित ड्रोन भेटिएपछि जर्मन सरकारले घटनालाई गम्भीर “हाइब्रिड” सुरक्षा खतरा भनेको थियो। विमानस्थल युक्रेन र नेटोसम्बन्धी मालवाहक गतिविधिका लागि महत्त्वपूर्ण केन्द्र हो। जर्मन अनुसन्धानकर्ताले घटनाको अनुसन्धान जारी राखेका छन् र औपचारिक रूपमा दोषी पक्षबारे अन्तिम निष्कर्ष सार्वजनिक गरिएको छैन।

बेलायत–रुस सम्बन्धमा नयाँ तनाव

फेब्रुअरी २०२२ मा रुसले युक्रेनमाथि पूर्णस्तरीय आक्रमण सुरु गरेयता बेलायत किभको प्रमुख सैन्य तथा राजनीतिक समर्थकमध्ये एक रहँदै आएको छ। प्रधानमन्त्री बर्नहमको नयाँ सरकारले पनि पूर्ववर्ती सरकारको युक्रेन नीतिमा परिवर्तन नगर्ने स्पष्ट संकेत दिएको छ। जुलाई २७ मा जेलेन्स्कीलाई बेलायतमा आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय अतिथिका रूपमा स्वागत गर्दै बर्नहमले युक्रेनसँगको सम्बन्धलाई दीर्घकालीन बनाइने बताएका थिए।

त्यसैले ब्रिटिस निर्मित ड्रोनको रुसभित्र प्रयोगसम्बन्धी पछिल्लो विवाद केवल हतियार आपूर्तिको विषयमा सीमित नरही रुस–नेटो तनाव, युक्रेनको बढ्दो लामो दूरीको आक्रमण क्षमता र युरोपेली सुरक्षामा युद्धको प्रभावसँग जोडिएको नयाँ अध्याय बनेको छ। तत्काल प्रत्यक्ष बेलायत–रुस सैन्य भिडन्तको संकेत नदेखिए पनि मस्कोको चेतावनी र लन्डनको कडा जवाफले युद्धसँग जोडिएको रणनीतिक जोखिम अझ बढेको देखाउँछ।