विश्व ब्याडमिन्टनअघि दिल्लीमा ‘बाँदर–परेवा सुरक्षा’: जनवरीको बदनामी दोहोरिन नदिन भारतको विशेष तयारी

नयाँदिल्ली / विश्वका उत्कृष्ट ब्याडमिन्टन खेलाडीहरू दिल्लीमा उत्रिन थालेका बेला भारतीय आयोजकको चिन्ता कोर्टभित्रका खेलाडी र प्रतिस्पर्धामा मात्र सीमित छैन। बाँदर, परेवा, छाडा कुकुर, वर्षाको पानी, प्रकाश व्यवस्था र सरसफाइसम्मलाई नियन्त्रणमा राख्न आयोजकले विशेष तयारी गरेका छन्।

कारण हो—गत जनवरीमा यही इन्दिरा गान्धी इन्डोर स्टेडियम परिसरमा भएको India Open 2026 का क्रममा भारतले व्यहोरेको आलोचना। प्रतियोगिताका बेला कोर्टमा परेवाको विष्टा खसेर खेल दुई पटक रोकिएको थियो, अभ्यास क्षेत्रमा बाँदर देखिएको थियो र केही अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडीले दिल्लीको वायु प्रदूषण तथा सरसफाइबारे सार्वजनिक रूपमा असन्तुष्टि जनाएका थिए।

अब यही रंगशालामा अगस्ट १७ देखि २३ सम्म BWF World Championships 2026 आयोजना हुँदैछ। ब्याडमिन्टन विश्व महासंघका अनुसार यो विश्व च्याम्पियनसिपको ३०औँ संस्करण हो। भारतले १७ वर्षपछि फेरि विश्व ब्याडमिन्टन च्याम्पियनसिप आयोजना गर्न लागेको हो।

त्यसैले यसपटक आयोजकको लक्ष्य स्पष्ट छ—समाचारका शीर्षक खेलाडी, खेल र पदकका बनून्, बाँदर र परेवाका होइनन्।

परेवा रोक्न अमेरिकी जेलदेखि शिकारी चराको आवाजसम्म

इन्दिरा गान्धी इन्डोर स्टेडियमको छाना तथा चराहरू प्रवेश गर्नसक्ने खुला ठाउँमा उच्च गुणस्तरको जाली जडान गरिएको छ। परेवा बस्न सक्ने ठाउँमा चिप्लो प्रकृतिको विषरहित ‘बर्ड डिटरेन्ट जेल’ प्रयोग गरिएको छ। केही रिपोर्टअनुसार उक्त जेल अमेरिकाबाट ल्याइएको हो। शिकारी चराको आवाज निकाल्ने विशेष उपकरणसमेत जडान गरिएको छ, जसले परेवालगायत चरालाई स्टेडियम वरिपरि बस्न निरुत्साहित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

Badminton Association of India (BAI) का महासचिव सञ्जय मिश्राका अनुसार जनवरीको प्रतियोगिताबाट देखिएका कमजोरीलाई आधार बनाएर यसपटक बहुस्तरीय सुरक्षा र सरसफाइ व्यवस्था गरिएको छ। स्टेडियममा चौबीसै घण्टा सुरक्षा निगरानी रहने र विभिन्न प्रवेश बिन्दु नियन्त्रण गरिएको उनले बताएका छन्।

बाँदरका लागि स्वचालित ढोका, ‘लंगुरको आवाज’ पनि चर्चामा

दिल्लीका विभिन्न भागमा रेसस मकाक प्रजातिका बाँदर सामान्य रूपमा देखिन्छन्। India Open का क्रममा स्टेडियम परिसरमै बाँदर देखिएपछि यसपटक त्यसलाई रोक्न आयोजकले विशेष व्यवस्था गरेको हो।

कतिपय स्थानका पुराना काठे ढोका हटाएर आफैँ बन्द हुने डबल–डोर प्रणाली राखिएको छ। बाँदर वा अन्य जनावर प्रवेश गर्नसक्ने छानाका प्वाल, भेन्टिलेसन क्षेत्र र अन्य सम्भावित बाटोसमेत बन्द गरिएको छ।

तर सबैभन्दा बढी चर्चा भने लंगुरको आवाज नक्कल गर्ने मानिसहरू को भएको छ।

रेसस मकाक बाँदर ठूलो आकारका कालोमुखे लंगुरदेखि डराउने भएकाले दिल्लीमा वर्षौंदेखि लंगुरको आवाज नक्कल गरेर बाँदर भगाउने अभ्यास पाइन्छ। Reuters र केही भारतीय सञ्चारमाध्यमले विश्व च्याम्पियनसिपका लागि यस्ता व्यक्तिहरू परिचालन गरिएको जनाएका छन्। Business Standard ले चार जना लंगुरको आवाज नक्कल गर्न प्रशिक्षित व्यक्तिलाई कार्यक्रममा जोडिएको उल्लेख गरेको छ।

तर यस विषयमा केही विवरण फरक छन्। BAI महासचिव मिश्राले BBC सँगको कुराकानीमा संघले विश्व च्याम्पियनसिपकै लागि भनेर औपचारिक रूपमा कसैलाई विशेष नियुक्त नगरेको बताएका छन्। स्टेडियमको ठूलो परिसरमा यस्तो आवाज निकाल्न सक्ने एक व्यक्ति केही समय उत्तरी क्षेत्रमा देखिएको उनको भनाइ छ।

यसअघि दिल्लीले यस्तो उपाय प्रयोग गरिसकेको छ। सन् २०१० को Commonwealth Games का बेला वास्तविक लंगुर प्रयोग गरिएको थियो भने सन् २०२३ को G20 शिखर सम्मेलनका क्रममा विभिन्न स्थानमा लंगुरका वास्तविक आकारका तस्बिर तथा लंगुरको आवाज निकाल्ने मानिस प्रयोग गरिएको थियो।

जनवरीमा परेवाको विष्टाले दुई पटक रोकिएको थियो खेल

आयोजकलाई अहिले सबैभन्दा बढी सतर्क बनाएको घटना गत जनवरीमा भएको India Open हो।

सिंगापुरका पूर्व विश्व च्याम्पियन Loh Kean Yew र भारतका HS Prannoy बीचको पुरुष एकल खेल चलिरहेका बेला परेवाको विष्टा कोर्टमा खसेपछि खेल दुई पटक रोक्नुपरेको थियो। त्यसअघि अभ्यास क्षेत्रमा चराहरू उडिरहेको र ठाउँ–ठाउँमा विष्टा रहेको भन्दै डेनमार्ककी Mia Blichfeldt लगायत खेलाडीले सरसफाइको स्तरमाथि प्रश्न उठाएका थिए।

प्रदूषणसमेत ठूलो विवाद बनेको थियो। Loh ले दिल्लीमा सास फेर्न गाह्रो भएको र होटलको कोठाबाट बाहिर निस्कँदा मास्क लगाउनुपरेको बताएका थिए। Blichfeldt ले अवस्था ‘अस्वस्थकर’ भएको प्रतिक्रिया दिएकी थिइन्। डेनमार्ककै Anders Antonsen ले वायु प्रदूषणलाई कारण देखाउँदै प्रतियोगिता नखेल्ने निर्णय गरेका थिए।

विश्व च्याम्पियनसिप अगस्टमा अर्थात् दिल्लीको मनसुन अवधिमा हुने भएकाले जनवरीको तुलनामा वायुको गुणस्तर राम्रो रहने अपेक्षा गरिएको BWF महासचिव Thomas Lund ले बताएका छन्।

रंगशालाको करिब २० करोड रुपैयाँमा कायापलट

समस्या बाँदर र परेवामा मात्रै सीमित नभएकाले Sports Authority of India (SAI) ले स्टेडियमको व्यापक सुधार गरेको छ। Business Standard का अनुसार करिब २० करोड भारतीय रुपैयाँ खर्चेर रंगशाला पुनःसंरचना तथा स्तरोन्नति गरिएको छ। प्रतियोगिताका लागि थप २,५०० सिट थपेर दर्शक क्षमता करिब ७,५०० बनाइएको जनाइएको छ।

छानाबाट पानी चुहिने समस्या समाधान गरिएको छ, ड्रेनेज प्रणाली सुधारिएको छ, विभिन्न भाग पुनःरंगरोगन गरिएको छ, नयाँ ‘फल्स सिलिङ’ राखिएको छ र सिटहरू मर्मत वा परिवर्तन गरिएको छ।

खेलाडीहरूले India Open का क्रममा कोर्टमा छायाँ देखिने र प्रकाश समान नभएको गुनासो गरेपछि प्रकाश प्रणालीसमेत परिवर्तन गरिएको छ। नयाँ प्रकाश व्यवस्था करिब २,२०० देखि २,४०० लक्स सम्म समान उज्यालो दिने गरी तयार गरिएको छ। ‘कोर्ट ड्रिफ्ट’ अर्थात् हलभित्रको हावाले शटलको दिशा प्रभावित गर्ने समस्या पनि समाधान गरिएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

मनसुनमा भारी वर्षा हुनसक्ने भएकाले स्टेडियमको मर्मत गरिएको छानालाई पटक–पटक परीक्षणसमेत गरिएको छ।

मुख्य मैदान मात्रै होइन, खेलाडीको अभ्यासका लागि प्रयोग हुने KD Jadhav Stadium का कोर्ट, शौचालय तथा अन्य सुविधामा पनि सुधार गरिएको छ। Indian Express का अनुसार करिब ८० वटा शौचालय मर्मत तथा स्तरोन्नति गरिएको छ।

विश्वका चार सयभन्दा बढी खेलाडी दिल्लीमा

प्रतियोगितामा विश्वका चार सयभन्दा बढी खेलाडी सहभागी हुने अपेक्षा गरिएको छ। पुरुष र महिला एकल, पुरुष तथा महिला डबल्स र मिक्स्ड डबल्स गरी पाँच विधामा विश्व उपाधिका लागि प्रतिस्पर्धा हुनेछ।

चीनका Shi Yu Qi पुरुष एकलतर्फ साविक विश्व च्याम्पियनका रूपमा आउनेछन् भने जापानकी Akane Yamaguchi महिला एकलको उपाधि रक्षा गर्ने अभियानमा हुनेछिन्। भारतका लागि दुई पटककी ओलम्पिक पदक विजेता तथा सन् २०१९ की विश्व च्याम्पियन PV Sindhu महिला एकलतर्फ प्रमुख आशा हुन्।

Sindhu ले बाँदर नियन्त्रणका लागि भइरहेको असामान्य तयारीबारे सामाजिक सञ्जालमा प्रतिक्रिया दिँदै भारतीय समाधान कहिलेकाहीँ अनौठो देखिए पनि त्यसमा भारतीय आतिथ्य, भावना र प्रयास झल्कने आशय व्यक्त गरेकी छन्।

भारतको प्रतिष्ठासँग पनि जोडिएको प्रतियोगिता

यो विश्व च्याम्पियनसिप भारतका लागि केवल एउटा ब्याडमिन्टन प्रतियोगिता मात्रै होइन। भारत सन् २०३० को शतवार्षिकी Commonwealth Games आयोजना गर्ने देशका रूपमा औपचारिक रूपमा चयन भइसकेको छ। गुजरातको अहमदाबाद—अर्थात् ‘Amdavad’—ले उक्त प्रतियोगिता आयोजना गर्नेछ।

भारत सन् २०३६ को ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक आयोजना गर्ने लक्ष्यमा समेत अघि बढिरहेको छ। त्यसैले दिल्लीमा हुने विश्व ब्याडमिन्टन च्याम्पियनसिपलाई ठूला अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता व्यवस्थित रूपमा आयोजना गर्नसक्ने आफ्नो क्षमता देखाउने अर्को महत्वपूर्ण परीक्षाका रूपमा हेरिएको छ। IOC ले २०३६ ओलम्पिकको आयोजक सन् २०२९ मा चयन गर्ने समयरेखा तय गरेको छ।

जनवरीको India Open ले भारतलाई एउटा पाठ दिएको थियो—विश्वस्तरीय प्रतियोगिता आयोजना गर्नु भनेको केवल उत्कृष्ट कोर्ट र नाम चलेका खेलाडी ल्याउनु मात्र होइन; सरसफाइ, वातावरण, जनावर नियन्त्रण, सुरक्षा, प्रकाश, अभ्यास सुविधा र खेलाडीको समग्र अनुभव पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।

अब अगस्ट १७ बाट विश्व ब्याडमिन्टनका ठूला नामहरू दिल्लीको कोर्टमा उत्रिनेछन्। आयोजकको चाहना एउटै छ—यसपटक दिल्लीबाट संसारभर फैलिने समाचार बाँदर, परेवा र प्रदूषणका होइनन्; उत्कृष्ट खेल, रोमाञ्चक प्रतिस्पर्धा र विश्व च्याम्पियनका बनून्।