कालीका अस्पतालमा ‘रेड अलर्ट’, ३,८०० भन्दा बढी घाइते, ३७७ अझै बेपत्ता; १२ हजारभन्दा बढी घर ध्वस्त, १५० भन्दा बढी परकम्पले उद्धार थप जोखिमपूर्ण

बोगोटा/काली, कोलम्बिया — पश्चिमी कोलम्बियालाई तहसनहस बनाएको शक्तिशाली भूकम्पको चौथो दिनसम्म आइपुग्दा भग्नावशेषमुनि जीवित मानिस भेटिने सम्भावना क्रमशः कमजोर बन्दै गएको छ। तर काली, पेरेरा लगायतका प्रभावित क्षेत्रमा उद्धारकर्मी अझै पनि आशा मारेका छैनन्। कतै सानो आवाज सुनिन्छ कि भनेर उद्धारस्थलमा एकाएक सबैलाई मौन बस्न लगाइन्छ, त्यसपछि उपकरण, कुकुर र प्राविधिक टोलीमार्फत भग्नावशेषभित्र जीवनको संकेत खोजिन्छ।

अगस्ट १० सोमबार बिहान करिब साढे ७ बजे पश्चिमी कोलम्बियामा गएको ७.४ म्याग्निच्युडको भूकम्पबाट बिहीबारसम्म कम्तीमा २७३ जनाको मृत्यु भएको छ भने ३,८०० भन्दा बढी घाइते भएका छन्। सरकारी विवरणअनुसार अझै ३७७ जना बेपत्ता छन्। भूकम्पले पश्चिमी क्षेत्रमा १२ हजार ५ सयभन्दा बढी घर पूर्णरूपमा ध्वस्त बनाएको छ।

अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षणसम्बन्धी विवरणअनुसार भूकम्पको गहिराइ करिब १०७ किलोमिटर थियो। कोलम्बियाली अधिकारीहरूले यसलाई चालु शताब्दीमा मुलुकले भोगेको सबैभन्दा शक्तिशाली तथा विनाशकारी भूकम्पमध्ये एक मानेका छन्। काली, पेरेरा, मनिजालेस, क्विब्डो र आसपासका सहरमा घर, अपार्टमेन्ट, विद्यालय, अस्पताल तथा अन्य सार्वजनिक पूर्वाधारमा व्यापक क्षति पुगेको छ।

अस्पताल आफैं घाइते, चिकित्सकहरू भने सेवामै

भूकम्पबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित सहरमध्ये एक कालीस्थित युनिभर्सिटी हस्पिटल अफ द भाले ‘एभारिस्तो गार्सिया’ अहिले स्वयं उपचार आवश्यक पर्ने अवस्थामा पुगेको छ।

अस्पतालको पछाडिको ठूलो भाग आंशिक रूपमा भत्किएको छ। सेतो भवनका भित्तामा गहिरा चिरा परेका छन्, छतका भाग खसेका छन् र कतिपय कोठा प्रवेश गर्नै नसकिने अवस्थामा छन्।

अस्पतालका चिकित्सक कार्लोस नारान्जोका अनुसार स्वास्थ्य संस्थाको करिब ५० प्रतिशत भागमा क्षति पुगेको छ। केही भित्ता अस्थिर छन्, छत खसेका छन् र भवनभित्र हिँड्नसमेत जोखिम रहेको उनले बताएका छन्।

क्षतिका कारण अस्पतालका अधिकांश विभाग बन्द गरिएका छन्। सामान्य अवस्थामा दैनिक ठूलो संख्यामा बिरामी उपचार गर्ने यो सार्वजनिक अस्पतालले अहिले ज्यान जोगाउन तत्काल पुनर्जीवन उपचार आवश्यक पर्ने अत्यन्त गम्भीर बिरामीलाई मात्र प्राथमिकतामा राख्न बाध्य भएको छ।

भूकम्पका कारण कालीका प्रमुख स्वास्थ्य संस्थाहरूमा क्षति पुग्दा दुर्घटनालगत्तै उपचार प्रणालीमाथि असाधारण दबाब परेको थियो। संयुक्त राष्ट्रसंघीय मानवीय समन्वयसम्बन्धी अद्यावधिक विवरणले देशभर कम्तीमा सात अस्पताल खाली गराइएको र १८८ स्वास्थ्य संस्था कुनै न कुनै रूपमा प्रभावित भएको जनाएको छ। कालीमा अस्पतालहरूको क्षमतामाथि अत्यधिक दबाब परेपछि ‘रेड अलर्ट’ कायमै राखिएको छ।

अस्पताल भरिएपछि ‘एक्सपान्सन जोन’

भूकम्पपछिका प्रारम्भिक घण्टामा कालीका सार्वजनिक अस्पतालहरू शतप्रतिशत क्षमतामा पुगेका थिए। एकैपटक सयौँ घाइते अस्पताल पुग्दा उपचार कक्ष, आकस्मिक विभाग, शल्यक्रिया कक्ष र बेडको गम्भीर अभाव उत्पन्न भयो।

तर स्थानीय स्वास्थ्य अधिकारीहरूले कम क्षति भएका अस्पतालको क्षमता तत्काल विस्तार गर्ने रणनीति अपनाए।

कालीका जनस्वास्थ्य सचिव जर्मन एस्कोबारका अनुसार अस्पताल तथा वरपर ‘एक्सपान्सन जोन’ अर्थात् अतिरिक्त उपचार क्षेत्र सञ्चालनमा ल्याइएको छ। नियमित अवस्थामा प्रयोग नभएका शल्यक्रिया कक्ष पुनः सञ्चालनमा ल्याइएको छ भने शल्यक्रियापछिका बिरामी राखिने केही रिकभरी क्षेत्रलाई आकस्मिक उपचारका लागि प्रयोग गरिएको छ।

केही निजी अस्पतालले भवन असुरक्षित भएपछि बिरामीलाई बाहिर निकालेर अस्थायी फिल्ड क्लिनिकमार्फत उपचार सुरु गरेका छन्।

संयुक्त राष्ट्रसंघीय मानवीय समन्वय संयन्त्रको रिपोर्टमा नयाँ बिरामी भर्ना हुने संख्या घटेको र उपचारपछि धेरैलाई अस्पतालबाट घर पठाउन थालिएकाले प्रारम्भिक अराजक अवस्थाको तुलनामा स्वास्थ्य प्रणाली केही स्थिर भएको उल्लेख छ। तर रेड अलर्ट हटाइएको छैन।

अस्पताल प्रणाली तत्काल ध्वस्त हुनबाट जोगिए पनि दीर्घरोगीहरूका लागि अर्को समस्या देखा परेको छ। मधुमेह, उच्च रक्तचाप, मुटु, मिर्गौला तथा अन्य नियमित औषधि आवश्यक पर्ने मानिसले औषधि र नियमित स्वास्थ्य सेवा प्राप्त गर्न कठिनाइ भोगिरहेका छन्।

कालीमा मृत्यु र विनाश

कोलम्बियाको तेस्रो ठूलो सहर काली भूकम्पबाट सबैभन्दा गम्भीर क्षति पुगेका शहरी क्षेत्रमध्ये एक हो।

यहाँ दर्जनौँ भवन पूर्ण वा आंशिक रूपमा भत्किएका छन्। अस्पताल, आवासीय भवन र सार्वजनिक संरचना असुरक्षित बनेका छन्। हजारौँ मानिस घरबाहिर वा अस्थायी आश्रयस्थलमा बसिरहेका छन्।

राष्ट्रिय स्तरमा बिहीबारसम्म करिब १२ हजार ६ सय घर पूर्ण रूपमा नष्ट र ७४ हजार ८ सयभन्दा बढी घर क्षतिग्रस्त भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। राष्ट्रपति अबेलार्दो दे ला एस्प्रिएल्लाका अनुसार २५ हजार ८ सयभन्दा बढी परिवार प्रत्यक्ष प्रभावित भएका छन्।

७२ घण्टा कट्यो, अब चमत्कारको आशा

भूकम्पपछिको पहिलो ४८ देखि ७२ घण्टालाई भग्नावशेषमुनि पुरिएकालाई जीवित उद्धार गर्ने सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण समय मानिन्छ।

त्यो समयसीमा पार हुन थालेपछि कालीका धेरै स्थानमा उद्धार अभियान अब बिस्तारै ‘सर्च एन्ड रेस्क्यु’बाट भग्नावशेष हटाउने तथा शव निकाल्ने चरणतर्फ प्रवेश गर्न थालेको छ।

कालीका मेयर अलेजान्द्रो एदरले बुधबार बाँकी केही घण्टा अत्यन्त निर्णायक रहेको बताएका थिए। बिहीबार अधिकारीहरूले ७२ घण्टा कटे पनि जीवनको सम्भावना रहेका केही क्षेत्रमा खोजी जारी राखेका छन्।

कालीस्थित टोरेस डेल लिमोनार आवासीय भवन परिसरमा उद्धारकर्मीहरूले बिहीबार पनि क्रेन, बाल्टिन र विशेष उपकरण प्रयोग गरेर खोजी जारी राखेका थिए। त्यहाँबाट सात जनालाई जीवित निकालिएको र १३ जनाको शव भेटिएको छ भने अझै १५ जनाको खोजी भइरहेको Reuters ले जनाएको छ।

सास रोकेर आवाज सुन्दै उद्धार

उद्धारस्थलमा कहिलेकाहीँ अनौठो दृश्य देखिन्छ—दर्जनौँ उद्धारकर्ता, सैनिक, प्रहरी र स्वयंसेवक एकैपटक हात उठाएर पूर्ण मौन हुन्छन्।

कसैले भग्नावशेषभित्रबाट आवाज सुनेको संकेत गरेपछि जेनेरेटर, मेसिन, क्रेन र मानिसको हल्ला रोकाइन्छ। त्यसपछि अत्यन्त संवेदनशील उपकरण वा उद्धार कुकुरमार्फत आवाज आएको ठाउँ पत्ता लगाउने प्रयास गरिन्छ।

एपीसँग कुरा गरेकी २५ वर्षीया स्वयंसेवक दाइना रोजासले भग्नावशेषबाट आवाज आइरहेको र अझै मानिस जीवित हुनसक्ने आशा आफूहरूले नछाडेको बताएकी छन्। उनले आफ्नो आँखाअगाडि दुई जनालाई भग्नावशेषबाट जीवित निकालिएको देखेको बताइन्।

१५० भन्दा बढी परकम्प, उद्धारकर्तामाथि पनि खतरा

मुख्य भूकम्पपछि पश्चिमी कोलम्बियामा १५० भन्दा बढी परकम्प रेकर्ड भइसकेका छन्।

यसले पहिले नै चर्किएका भवन र कमजोर संरचना जुनसुकै बेला भत्किन सक्ने जोखिम बढाएको छ। उद्धारकर्मीहरूले भग्नावशेषमाथि काम गर्दा आफैं पुरिन सक्ने खतरा भएकाले इन्जिनियरहरूले भवनको संरचनात्मक अवस्था निरन्तर जाँच गरिरहेका छन्।

परकम्पका कारण घर गुमाएका मानिससमेत भत्किन बाँकी भवनभित्र फर्कन डराइरहेका छन्।

स्वयंसेवक बने विपत्तिका अर्का ‘हिरो’

सरकारी संयन्त्रसँगै हजारौँ सर्वसाधारण र स्वयंसेवकले राहत तथा उद्धार अभियानलाई धानेका छन्।

कुनै स्थानमा मानिसहरू लामो लाइन बनाएर एक जनाबाट अर्को जनासम्म बाल्टिनमा भग्नावशेष पास गरिरहेका छन्। कतै सेना, प्रहरी, अग्निनियन्त्रक र सर्वसाधारण मिलेर फलामका डन्डी काटिरहेका छन्।

कतिपय स्वास्थ्य स्वयंसेवकले घटनास्थलमै अस्थायी मेडिकल टेन्ट स्थापना गरेका छन्।

स्थानीय स्वास्थ्य संस्था तथा राहत समूहहरूले विपद्अघि नै तयार गरिएको Incident Command System जस्तो समन्वय प्रणाली प्रयोग गरेर सरकारी निकाय, स्वास्थ्य संस्था, उद्धार समूह तथा स्वयंसेवकबीच जिम्मेवारी बाँडफाँट गरेका छन्।

खाना व्यवसायी र सर्वसाधारणले समेत उद्धारकर्ता तथा स्वास्थ्यकर्मीलाई खाना पुर्‍याइरहेका छन्। कालीकी एक रेस्टुरेन्ट सञ्चालिकाले आफ्नो टोलीले दैनिक करिब एक हजार खाना उद्धारकर्ता, चिकित्सक र स्वयंसेवकलाई उपलब्ध गराइरहेको Reuters लाई बताएकी छन्।

ठूला सहरमा समन्वय राम्रो, दुर्गम क्षेत्रमा अझै समस्या

कालीजस्ता मुख्य सहरमा उद्धार, स्वास्थ्य उपचार र सुरक्षा संयन्त्र तीव्र रूपमा परिचालित भए पनि सबै क्षेत्रमा अवस्था समान छैन।

बुएनाभेन्तुरा आसपासका केही समुदायमा उद्धार टोली ढिलो पुगेको र स्थानीय बासिन्दाले प्रारम्भिक समयमा हातैले भग्नावशेष हटाएर मानिस खोज्नुपरेको अन्तर्राष्ट्रिय राहत संस्थाहरूले जनाएका छन्।

केही प्रभावित समुदायमा पानी र बिजुलीसमेत उपलब्ध छैन। कतिपय सडक पहिरो र भवन भत्किएर अवरुद्ध भएकाले राहत सामग्री पुर्‍याउन कठिन भएको छ।

नयाँ सरकारका लागि पहिलो ठूलो परीक्षा

भूकम्प नयाँ राष्ट्रपति अबेलार्दो दे ला एस्प्रिएल्लाले पदभार सम्हालेको केही दिनमै आएको हो।

सरकारले राष्ट्रिय विपद् व्यवस्थापन संयन्त्र परिचालन गर्नुका साथै आर्थिक आपत्काल घोषणा गर्ने र ध्वस्त अस्पताल, विद्यालय, घर तथा सार्वजनिक पूर्वाधार पुनर्निर्माणका लागि छुट्टै पुनर्निर्माण कोष स्थापना गर्ने घोषणा गरेको छ।

पेरु, मेक्सिको, ब्राजिल, एल साल्भाडोर र अमेरिकाबाट खोज तथा उद्धार सहयोग आएको वा प्रस्ताव गरिएको छ। लस एन्जलस काउन्टी फायर डिपार्टमेन्टको टोलीसमेत संरचनात्मक मूल्यांकन र खोजीमा सहयोग गर्न बिहीबार कोलम्बिया पुगेको एपीले जनाएको छ।

संयुक्त अरब इमिरेट्सले १० मिलियन अमेरिकी डलर सहयोग गर्ने घोषणा गरेको छ भने दक्षिण अमेरिकी फुटबल महासंघ र कोलम्बियाली फुटबल महासंघले संयुक्त रूपमा एक मिलियन डलर पुनर्निर्माण सहयोग घोषणा गरेका छन्।

भेनेजुएलासँग किन तुलना भइरहेको छ?

कोलम्बियाको विपत्ति आउनुभन्दा करिब डेढ महिनाअघि, जुन २४ मा छिमेकी भेनेजुएलामा ७.२ र ७.५ म्याग्निच्युडका दुई शक्तिशाली भूकम्प गएका थिए।

भेनेजुएलाको सरकारी अद्यावधिक विवरणअनुसार ती भूकम्पबाट मृत्यु हुने संख्या अगस्टको सुरुसम्म ६,१२५ पुगेको थियो।

भेनेजुएलाको प्रारम्भिक उद्धारमा सरकारी संयन्त्र परिचालन ढिलो भएको, आदेश र समन्वयमा अन्योल रहेको तथा कतिपय स्थानमा सर्वसाधारणले पर्याप्त उपकरणबिनै उद्धार गर्नुपरेको विवरण आएका थिए। Reuters को अनुसन्धानले सैन्य परिचालनमा आदेश ढिलो आउनु, नेतृत्व र जिम्मेवारी स्पष्ट नहुनु तथा उपकरणको अभावलाई प्रमुख समस्या औंल्याएको थियो।

त्यसको तुलनामा कोलम्बियामा केन्द्रीय सरकार, स्थानीय प्रशासन, अग्निनियन्त्रक, सेना, स्वास्थ्य संस्था र नागरिक समूहबीच प्रारम्भिक समन्वय तुलनात्मक रूपमा छिटो भएको देखिएको छ। यद्यपि दुर्गम र द्वन्द्व प्रभावित क्षेत्रसम्म राहत समयमै नपुगेको गुनासोले कोलम्बियाको प्रतिक्रिया पनि पूर्ण रूपमा समस्यामुक्त नरहेको देखाउँछ।

संकट अझै सकिएको छैन

भूकम्प गएको ७२ घण्टा कटिसकेको छ। धेरै स्थानमा भग्नावशेष हटाउने काम सुरु भएको छ। तर हरेक पटक कुनै ढुंगा, फलाम वा कङ्क्रिटको तहभित्रबाट सानो आवाज सुन्दा उद्धारकर्ता फेरि रोकिन्छन्।

किनकि त्यो आवाज एउटा अर्को जीवन हुन सक्छ।

मृतकको संख्या २७३ पुगेको छ, हजारौँ घाइते छन्, सयौँ अझै बेपत्ता छन् र दसौँ हजार परिवारको घर क्षतिग्रस्त भएको छ। अस्पताल प्रणाली तत्कालको अत्यधिक दबाबबाट केही सम्हालिएको भए पनि ठूलो भागमा स्वास्थ्य संस्था आफैं क्षतिग्रस्त छन्।

अब कोलम्बियाका लागि चुनौती केवल भग्नावशेषबाट मानिस निकाल्नुमा सीमित छैन। घाइतेको दीर्घकालीन उपचार, विस्थापितको आवास, पानी र सरसफाइ, मानसिक स्वास्थ्य, विद्यालय र अस्पताल पुनर्निर्माण तथा हजारौँ परिवारलाई पुनः सामान्य जीवनमा फर्काउनु अर्को ठूलो परीक्षा बन्नेछ।