अमेरिकी सिनेटर लिन्ड्से ग्राहमको ७१ वर्षको उमेरमा निधन, अमेरिकी राजनीतिमा प्रभावशाली ‘विदेश नीति हक’ को एउटा युग अन्त्य

वासिङ्टन डीसी। संयुक्त राज्य अमेरिकाका रिपब्लिकन पार्टीका वरिष्ठ सिनेटर तथा राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका निकट राजनीतिक सहयोगी लिन्ड्से ग्राहमको ७१ वर्षको उमेरमा आकस्मिक निधन भएको छ। उनको कार्यालयका अनुसार शनिबार साँझ छोटो तथा अचानक देखिएको स्वास्थ्य समस्यापछि उनको मृत्यु भएको हो। प्रारम्भिक चिकित्सकीय प्रतिवेदनले उनको मृत्युको कारण महाधमनी (Aorta) च्यातिनु (Aortic Dissection) भएको देखाएको छ, जुन हृदयसँग जोडिएको मुख्य धमनीमा हुने अत्यन्त घातक अवस्था मानिन्छ।

ग्राहमको निधनले अमेरिकी राजनीतिमा मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीति र सुरक्षा नीतिमा पनि गहिरो प्रभाव पार्ने विश्लेषण गरिएको छ। दुई दशकभन्दा बढी समयदेखि अमेरिकी सिनेटमा सक्रिय रहेका उनी रिपब्लिकन पार्टीभित्र विदेश नीति, रक्षा र राष्ट्रिय सुरक्षाका सबैभन्दा प्रभावशाली आवाजमध्ये एक थिए।

ट्रम्पको श्रद्धाञ्जली : “साँचो अमेरिकी देशभक्त गुमायौं”

राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ग्राहमको निधनप्रति गहिरो दुःख व्यक्त गर्दै उनलाई “साँचो अमेरिकी देशभक्त” र “अमेरिकाको हितका लागि अन्तिम क्षणसम्म संघर्ष गर्ने नेता”को संज्ञा दिएका छन्।

ट्रम्पका अनुसार मृत्यु हुनुभन्दा केही घण्टाअघि मात्र उनीसँग टेलिफोनमा कुराकानी भएको थियो।

उनले भने, “उहाँ केही थकित सुनिनुहुन्थ्यो, तर अवस्था सामान्य नै लागिरहेको थियो। उहाँ दृढ इच्छाशक्ति भएका, स्पष्ट विचार राख्ने र देशप्रति समर्पित नेता हुनुहुन्थ्यो।”

ट्रम्पका आलोचकदेखि सबैभन्दा विश्वासपात्र सहयोगीसम्म

लिन्ड्से ग्राहमको राजनीतिक यात्राको सबैभन्दा चर्चित पक्ष भनेको डोनाल्ड ट्रम्पसँगको सम्बन्ध थियो।

सन् २०१५–१६ को राष्ट्रपतीय चुनावताका ग्राहम ट्रम्पका सबैभन्दा कडा आलोचक थिए। उनले ट्रम्पलाई “जातीय विभाजन फैलाउने”, “विदेशीविरोधी” र “धार्मिक असहिष्णु” नेता भन्दै सार्वजनिक रूपमा आलोचना गरेका थिए। उनले त्यतिबेला रिपब्लिकन पार्टीले ट्रम्पलाई उम्मेदवार बनाए पराजय निश्चित हुने चेतावनीसमेत दिएका थिए।

तर ट्रम्प राष्ट्रपति बनेपछि उनीहरूबीचको सम्बन्ध क्रमशः निकट बन्दै गयो। विशेषगरी राष्ट्रिय सुरक्षा, आप्रवासन, न्यायिक नियुक्ति तथा विदेश नीतिका मुद्दामा ग्राहम ट्रम्पका प्रमुख समर्थकमध्ये एक बने।

सन् २०२१ को जनवरी ६ मा अमेरिकी संसद भवन (Capitol) मा भएको हिंसापछि केही समय दूरी बढे पनि उनले पछि ट्रम्पको महाभियोगमा दोषी ठहर गर्ने पक्षमा मतदान गरेनन् र २०२४ को निर्वाचनमा ट्रम्पलाई खुलेर समर्थन गरेका थिए।

विदेश नीतिका ‘हक’ नेता

दक्षिण क्यारोलिनाबाट सन् २००२ मा सिनेटमा निर्वाचित ग्राहम अमेरिकी विदेश नीतिमा आक्रामक धारका समर्थक मानिन्थे।

उनले इराक युद्ध, अफगानिस्तानमा अमेरिकी सैन्य उपस्थितिको निरन्तरता, युक्रेनलाई सैन्य सहायता, इजरायलको सुरक्षा तथा इरानविरुद्ध कडा अमेरिकी नीति निरन्तर समर्थन गरेका थिए। इरानले होर्मुज जलडमरूमध्यमा दबाब बढाए अमेरिकाले निर्णायक सैन्य कारबाही गर्नुपर्ने धारणा उनले सार्वजनिक रूपमा पटक–पटक राखेका थिए।

उनले अमेरिकी सैन्य शक्ति र विश्वव्यापी सुरक्षा गठबन्धनलाई अमेरिकी नेतृत्वको आधार मान्ने नीति अपनाएका थिए।

मृत्युअघि युक्रेन भ्रमण

निधन हुनुभन्दा एक दिनअघि मात्रै ग्राहम युक्रेनको राजधानी कीभ पुगेका थिए। त्यहाँ उनले राष्ट्रपति Volodymyr Zelenskyyसँग भेटवार्ता गर्दै युक्रेनलाई थप सैन्य सहयोग, हवाई सुरक्षा प्रणाली तथा रूसविरुद्ध थप प्रतिबन्धबारे छलफल गरेका थिए। उनको आकस्मिक निधनपछि जेलेन्स्कीले उनलाई “स्वतन्त्रता र लोकतन्त्रका दृढ समर्थक” भन्दै श्रद्धाञ्जली दिएका छन्।

इजरायलको विशेष श्रद्धाञ्जली

इजरायली प्रधानमन्त्री Benjamin Netanyahuले ग्राहमको निधनलाई इजरायलका लागि ठूलो क्षति बताएका छन्।

उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत भनेका छन्, “लिन्ड्से ग्राहमले अमेरिका र इजरायलको सुरक्षा एउटै भएको विश्वास गर्नुहुन्थ्यो। इजरायलले आफ्नो सबैभन्दा निकट मित्रहरूमध्ये एकलाई गुमाएको छ।”

कठिन बाल्यकालदेखि अमेरिकी सिनेटसम्म

सन् १९५५ मा दक्षिण क्यारोलिनामा जन्मिएका ग्राहमले किशोर अवस्थामै आफ्ना आमाबुबा गुमाएका थिए। त्यसपछि उनले आफ्नी कान्छी बहिनीको पालनपोषणको जिम्मेवारी आफैं उठाएका थिए।

कानुन अध्ययन पूरा गरेपछि उनी अमेरिकी वायुसेनामा सैनिक वकिलका रूपमा आबद्ध भए। त्यसपछि प्रतिनिधिसभा हुँदै सन् २००२ मा अमेरिकी सिनेटमा निर्वाचित भएका उनी लगातार चार कार्यकाल सिनेटर रहे र पाँचौं कार्यकालका लागि पुनः चुनावी प्रतिस्पर्धामा थिए।

अमेरिकी सिनेटको शक्ति सन्तुलनमा असर

ग्राहमको निधनसँगै रिपब्लिकन पार्टीले अमेरिकी सिनेटमा आफ्नो सबैभन्दा प्रभावशाली सदस्यमध्ये एकलाई गुमाएको छ। दक्षिण क्यारोलिनाका गभर्नर हेन्री म्याकमास्टरले अब अन्तरिम सिनेटर नियुक्त गर्नेछन् भने आगामी मध्यावधि निर्वाचनमार्फत स्थायी उत्तराधिकारी चयन हुनेछ। यस घटनाले आगामी नोभेम्बरमा हुने सिनेट निर्वाचनको राजनीतिक समीकरणलाई पनि नयाँ मोड दिने विश्लेषण गरिएको छ।

लिन्ड्से ग्राहमको निधनसँगै अमेरिकी राजनीतिले एउटा यस्तो व्यक्तित्व गुमाएको छ, जसले तीन दशकभन्दा बढी समयसम्म विदेश नीति, राष्ट्रिय सुरक्षा, रक्षा रणनीति र रिपब्लिकन राजनीतिमा निर्णायक प्रभाव छोडे। उनी विवादित पनि थिए, प्रशंसित पनि; तर अमेरिकी शक्ति, विश्वव्यापी गठबन्धन र सैन्य हस्तक्षेपको पक्षमा दृढ रहने नेताका रूपमा उनको राजनीतिक विरासत लामो समयसम्म स्मरण गरिनेछ।