काठमाडौं । नेपाल योग तथा प्राकृतिक चिकित्सा संघ, नेपालले प्राकृतिक चिकित्सक  डा. चेतना पौडेलको पक्राउपछि योग तथा प्राकृतिक चिकित्सा (BNYS) अध्ययन, प्राकृतिक चिकित्सकको कार्यक्षेत्र तथा “डा.” उपाधिको प्रयोगबारे विभिन्न सञ्चारमाध्यम, सामाजिक सञ्जाल र जनमानसमा उठेका प्रश्न तथा भ्रमप्रति स्पष्ट पार्न विस्तृत प्रेस विज्ञप्ति सार्वजनिक गरेको छ।

संघका उपाध्यक्ष डा. दिनेश राईद्वारा हस्ताक्षरित विज्ञप्तिमा डा. चेतन पौडेल एक दर्ताप्राप्त प्राकृतिक चिकित्सक (BNYS) तथा जनस्वास्थ्य विज्ञ (MPH) भएको उल्लेख गर्दै उनको तत्काल न्यायिक रिहाइको माग गरिएको छ। साथै प्राकृतिक चिकित्सा क्षेत्रलाई कानुनी तथा संस्थागत रूपमा थप स्पष्ट व्यवस्थापन गर्न सरकारसँग विभिन्न मागहरू अघि सारिएको छ।

BNYS अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त चिकित्सा शिक्षा भएको दाबी

संघका अनुसार BNYS (Bachelor of Naturopathy and Yogic Sciences) साढे पाँच वर्षे चिकित्सा शिक्षा (Medical Degree) हो, जसको अध्ययनका लागि विज्ञान संकायमा भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र तथा जीवविज्ञान विषयसहित कक्षा १२ उत्तीर्ण गरी चिकित्सा शिक्षा आयोगको प्रवेश परीक्षा पास गर्नुपर्ने व्यवस्था रहेको छ।

विज्ञप्तिमा भारतका ७० भन्दा बढी मेडिकल कलेजमा BNYS कार्यक्रम सञ्चालन भइरहेको तथा नेपालमा नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय र मनमोहन प्राविधिक विश्वविद्यालयले समेत उक्त कार्यक्रमको पाठ्यक्रम स्वीकृत गरिसकेको उल्लेख गरिएको छ। साथै नेपाल सरकारले राजपत्रमार्फत योग तथा प्राकृतिक चिकित्सा मेडिकल कलेज स्थापना तथा सञ्चालन सम्बन्धी मापदण्ड तयार गरिसकेको अवस्थामा BNYS अध्ययन गरेका चिकित्सकलाई गैरकानुनी भन्न नमिल्ने संघको तर्क छ।

संघले BNYS अध्ययन पूरा गरेपछि त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट समकक्षता प्राप्त गरी नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् (NHPC) को लाइसेन्स परीक्षा उत्तीर्ण गरेपछि मात्र अभ्यास गर्न पाइने व्यवस्था रहेको जनाएको छ।

“डा.” उपाधि प्रयोग गर्नु विश्वविद्यालयको अधिकार

प्रेस विज्ञप्तिमा BNYS, MBBS, BHMS तथा BAMS लगायतका स्वास्थ्य विज्ञानका स्नातकलाई सम्बन्धित विश्वविद्यालयहरूले दीक्षान्त समारोहमा “Dr.” उपाधिसहित प्रमाणपत्र प्रदान गर्ने गरेको उल्लेख गरिएको छ।

यस्तो अवस्थामा अन्य स्वास्थ्य विज्ञानका स्नातकले “डा.” उपाधि प्रयोग गर्न पाउने तर BNYS स्नातकलाई त्यसबाट वञ्चित गर्नु न्यायोचित नहुने संघको भनाइ छ। विश्वविद्यालय शैक्षिक उपाधि प्रदान गर्ने निकाय भएको र परिषद् (Council) नियमनकारी निकाय मात्र भएकाले “डा.” उपाधि प्रयोगलाई गैरकानुनी भन्न नमिल्ने संघको जिकिर छ।

NMC होइन, NHPC मा दर्ता हुने व्यवस्था

संघले नेपाल मेडिकल काउन्सिल (NMC) एलोपेथिक चिकित्सकको नियमनका लागि स्थापना भएको निकाय भएको उल्लेख गर्दै प्राकृतिक चिकित्सा तथा होमियोप्याथीका चिकित्सकहरू हालसम्म नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् (NHPC) मा दर्ता हुँदै आएको जनाएको छ।

विज्ञप्तिमा २०५३ सालको ऐनअनुसार प्राकृतिक चिकित्सक र होमियोप्याथिक चिकित्सक NHPC मा विधिसम्मत रूपमा दर्ता हुँदै आएको तथा राज्यले छुट्टै प्राकृतिक चिकित्सा परिषद् स्थापना गर्न ढिलाइ गरेको कारण चिकित्सकलाई अपराधीकरण गर्न नमिल्ने उल्लेख गरिएको छ।

संघले NHPC अन्तर्गत दर्ता भएका होमियोप्याथी चिकित्सकहरू सरकारी सेवामा समेत “डा.” का रूपमा कार्यरत रहेको उदाहरण प्रस्तुत गर्दै NHPC मा चिकित्सक दर्ता नहुने भन्ने धारणा गलत भएको दाबी गरेको छ।

रोग निदान गर्ने अधिकार रहेको दाबी

संघका अनुसार BNYS चिकित्सकले बिरामीको प्रारम्भिक स्वास्थ्य परीक्षण, ल्याब परीक्षण तथा रेडियोलोजिकल परीक्षणको नतिजा अध्ययन गरी रोगको निदान गर्न सक्ने कानुनी व्यवस्था रहेको छ।

यसका लागि नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद्ले जारी गरेको Code of Ethics for Naturopathy Professionals को Scope of Practice अन्तर्गत प्रयोगशाला तथा इमेजिङ रिपोर्टको व्याख्या गर्ने अधिकार उल्लेख गरिएको संघले जनाएको छ।

प्राकृतिक चिकित्सालाई नेपालको कानुनले मान्यता दिएको दाबी

संघले २०५९ सालमा नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्को निर्णय तथा नेपाल राजपत्रमार्फत प्राकृतिक चिकित्सालाई राष्ट्रिय स्वास्थ्य सेवा प्रणालीअन्तर्गत समावेश गरिएको स्मरण गराएको छ।

त्यसैगरी नेपालको संविधान २०७२ को धारा ५१(ज), राष्ट्रिय स्वास्थ्य नीति २०७६, नेपाल सरकारका वार्षिक नीति तथा कार्यक्रम तथा मन्त्रिपरिषद्को २०८२ चैत १३ गतेको १०० बुँदे शासकीय सुधार कार्यक्रमले समेत प्राकृतिक चिकित्साको संरक्षण, प्रवर्द्धन तथा एकीकृत विकासलाई प्राथमिकता दिएको विज्ञप्तिमा उल्लेख गरिएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास पनि प्रस्तुत

संघले विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) ले प्राकृतिक चिकित्सालाई Traditional, Complementary and Integrative Medicine अन्तर्गत महत्वपूर्ण स्वास्थ्य प्रणालीका रूपमा स्वीकार गरेको जनाएको छ।

त्यस्तै अमेरिका, क्यानडा, अष्ट्रेलिया, जर्मनी, स्विट्जरल्याण्ड, न्यूजिल्याण्ड, दक्षिण अफ्रिका, भारत लगायत १०० भन्दा बढी देशमा प्राकृतिक चिकित्सा अध्ययन, अनुसन्धान र अभ्यास भइरहेको दाबी गरिएको छ। World Naturopathic Federation (WNF) लाई यस क्षेत्रको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिनिधि संस्थाका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।

संघका अनुसार प्राकृतिक चिकित्सा केवल औषधिमा आधारित प्रणाली नभई रोग रोकथाम, स्वास्थ्य प्रवर्द्धन, जीवनशैली व्यवस्थापन, पुनर्स्थापना तथा समग्र (Holistic) स्वास्थ्य सेवामा केन्द्रित प्रमाणमा आधारित स्वास्थ्य प्रणाली हो।

सरकारसँग सात बुँदे माग

नेपाल योग तथा प्राकृतिक चिकित्सा संघले सरकारसमक्ष निम्न प्रमुख मागहरू अघि सारेको छ–

• BNYS चिकित्सकको दर्ता तथा नियमनका लागि यथाशीघ्र प्राकृतिक चिकित्सा परिषद् वा आयुष परिषद् गठन गरियोस्।
• योग तथा प्राकृतिक चिकित्सा सेवामाथि भ्रम फैलाउने गतिविधि रोकियोस्।
• प्राकृतिक चिकित्सालाई राष्ट्रिय स्वास्थ्य प्रणालीमा प्रभावकारी रूपमा एकीकृत गरियोस्।
• स्वास्थ्य मन्त्रालय तथा आयुर्वेद तथा वैकल्पिक चिकित्सा विभागले आधिकारिक धारणा सार्वजनिक गरी कानुनी अस्पष्टता अन्त्य गरियोस्।
• BNYS चिकित्सकको पेशागत सम्मान, सुरक्षा तथा अधिकार सुनिश्चित गरियोस्।
• प्राकृतिक चिकित्सा क्षेत्रमा दक्ष जनशक्तिको उचित व्यवस्थापन तथा रोजगारीको अवसर सिर्जना गरियोस्।
• दर्ताप्राप्त प्राकृतिक चिकित्सक डा. चेतन ए.एम. (पौडेल)को तत्काल न्यायिक रिहाइ गरियोस्।

संघले राज्यले स्पष्ट कानुनी संरचना निर्माण गरी प्राकृतिक चिकित्सा क्षेत्रलाई अन्य स्वास्थ्य प्रणालीसरह व्यवस्थित गर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ। साथै कानुनी अस्पष्टताका कारण पेशागत रूपमा कार्यरत चिकित्सकलाई अपराधीकरण गर्नु न्यायोचित नहुने निष्कर्ष विज्ञप्तिमा उल्लेख गरिएको छ।

डा. चेतना पौडेलको पक्राउप्रति नेपाल योग तथा प्राकृतिक चिकित्सक संघको आपत्ति, BNYS चिकित्साको वैधानिकताबारे स्पष्ट धारणा

प्राकृतिक चिकित्सक डा. चेतना पौडेललाई नक्कली शैक्षिक प्रमाणपत्रका आधारमा चिकित्सा अभ्यास गरिरहेको आरोपमा पक्राउ गरिएको घटनाप्रति नेपाल योग तथा प्राकृतिक चिकित्सक संघ, बाँसबारीले गम्भीर आपत्ति जनाउँदै आफ्नो आधिकारिक धारणा सार्वजनिक गरेको छ। संघले पक्राउ गरिएको चिकित्सक वैधानिक रूपमा अध्ययन पूरा गरी सम्बन्धित निकायबाट मान्यता प्राप्त चिकित्सक भएको दाबी गर्दै घटनाको निष्पक्ष छानबिन र कानुनी प्रक्रियाको सम्मान गर्न आग्रह गरेको छ।

संघले जारी गरेको विज्ञप्तिअनुसार डा. चेतना पौडेलले भारतको Rajiv Gandhi University of Health Sciences (RGUHS), Bengaluru अन्तर्गत रहेको SDM College of Naturopathy and Yogic Sciences बाट Bachelor of Naturopathy and Yogic Sciences (BNYS) उपाधि प्राप्त गरेका हुन्। उक्त कार्यक्रम कुनै छोटो अवधिको तालिम वा प्रमाणपत्र कार्यक्रम नभई विश्वविद्यालयस्तरको पूर्णकालीन स्वास्थ्य विज्ञानसम्बन्धी व्यावसायिक चिकित्सा शिक्षा भएको संघको भनाइ छ।

विज्ञप्तिमा BNYS कार्यक्रमको पाठ्यक्रम, अध्ययन अवधि, प्रयोगात्मक प्रशिक्षण तथा चिकित्सकीय अभ्यास सम्बन्धी सम्पूर्ण विवरण सम्बन्धित विश्वविद्यालयको आधिकारिक अभिलेखमा उपलब्ध रहेको उल्लेख गरिएको छ।

नेपालमा पनि कानुनी प्रक्रिया पूरा गरेको दाबी

संघका अनुसार डा. चेतना पौडेलले नेपाल फर्किएपछि आफ्नो शैक्षिक योग्यताको त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट समकक्षता (Equivalence) प्राप्त गरेका छन्। त्यसपछि उनी नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् (NHPC) मा विधिवत् दर्ता भई कानुनी रूपमा प्राकृतिक चिकित्सा अभ्यास गर्दै आएका छन्।

संघले उनको शैक्षिक योग्यता र व्यावसायिक दर्ता दुवै नेपालका सम्बन्धित निकायबाट स्वीकृत तथा मान्यताप्राप्त रहेको दाबी गर्दै यस्ता अवस्थालाई बेवास्ता गरेर गरिएको पक्राउले प्राकृतिक चिकित्सा क्षेत्रमै अन्योल र त्रास सिर्जना गरेको जनाएको छ।

“डा.” उपाधिबारे पनि संघको स्पष्ट धारणा

नेपाल योग तथा प्राकृतिक चिकित्सक संघले BNYS चिकित्सकले प्रयोग गर्ने “डा.” (Doctor) उपाधिबारे पनि स्पष्ट धारणा सार्वजनिक गरेको छ।

संघका अनुसार नेपालमा हालसम्म BNYS चिकित्सकका लागि छुट्टै परिषद् स्थापना नभएकाले उनीहरू नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् (NHPC) मा दर्ता भएर व्यावसायिक अभ्यास गरिरहेका छन्।

विज्ञप्तिमा NHPC को भूमिका चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीको दर्ता र नियमन गर्ने मात्र भएको उल्लेख गर्दै “डा.” उपाधि प्रदान गर्ने अधिकार विश्वविद्यालयको हुने स्पष्ट पारिएको छ।

संघले डा. चेतना पौडेलले आफू अध्ययन गरेको विश्वविद्यालयबाट नै “Doctor” उपाधि प्राप्त गरेको र सोही आधारमा उक्त उपाधि प्रयोग गरिरहेको जनाएको छ। त्यसैले विश्वविद्यालयबाट प्रदान गरिएको शैक्षिक उपाधिको प्रयोगलाई गैरकानुनी भन्न नमिल्ने संघको तर्क छ।

कानुनी स्पष्टता आवश्यक रहेको जोड

संघले नेपालमा BNYS चिकित्सकहरूको दर्ता, नियमन तथा कार्यक्षेत्रबारे अझै स्पष्ट कानुनी संरचना आवश्यक रहेको औँल्याएको छ। छुट्टै प्राकृतिक चिकित्सा परिषद् स्थापना हुन नसक्दा यस्ता विवाद दोहोरिने अवस्था सिर्जना भएको भन्दै सरकारले यथाशीघ्र स्पष्ट कानुनी व्यवस्था गर्नुपर्ने माग गरेको छ।

साथै संघले डा. चेतना पौडेलमाथि लागेको आरोपको निष्पक्ष अनुसन्धान हुनुपर्ने, तर वैधानिक रूपमा अध्ययन पूरा गरी सम्बन्धित निकायबाट दर्ता भएका चिकित्सकलाई बिना पर्याप्त कानुनी आधार अपराधीको रूपमा चित्रित गर्न नहुने धारणा व्यक्त गरेको छ।

संघले यस घटनाले प्राकृतिक चिकित्सा क्षेत्रमा कार्यरत हजारौँ चिकित्सकको पेशागत सम्मान र विश्वासमाथि असर पार्ने भएकाले सम्बन्धित निकायले तथ्य, कानुन र प्रमाणका आधारमा निष्पक्ष निर्णय गर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ।

 

“डा. चेतना पौडेल ‘फेक डाक्टर’ होइनन्, विश्वविद्यालयले दिएको उपाधि प्रयोग गर्नुभएको हो”

प्राकृतिक चिकित्सक डा. चेतना पौडेलको पक्राउ प्रकरणले देशभर बहस चर्किरहेका बेला नेपाल योग तथा प्राकृतिक चिकित्सक संघका अध्यक्ष डा. जनकबहादुर बस्नेतले डा. पौडेललाई “फेक डाक्टर” भनेर प्रचार गर्नु तथ्यहीन र अन्यायपूर्ण भएको बताएका छन्।

बिहीबार हेल्थआवाजसँग कुरा गर्दै अध्यक्ष डा. बस्नेतले डा. चेतना पौडेलले प्रयोग गरिरहेको “डा.” (Doctor) उपाधि आफूले अध्ययन गरेको विश्वविद्यालयबाट विधिवत् प्राप्त गरेको स्पष्ट पारे।

उनका अनुसार डा. पौडेलले भारतको Rajiv Gandhi University of Health Sciences (RGUHS) अन्तर्गत Bachelor of Naturopathy and Yogic Sciences (BNYS) अर्थात् साढे पाँच वर्षे प्राकृतिक चिकित्सा तथा योग विज्ञानको चिकित्सा शिक्षा पूरा गरेका हुन्।

“उहाँ फेक डाक्टर होइनन्। उहाँले प्रयोग गर्नुभएको ‘डा.’ उपाधि उहाँले अध्ययन गरेको विश्वविद्यालयले दिएको हो,” अध्यक्ष बस्नेतले बताएका छन्।

उनले कर्नाटक राज्यका सयौं स्वास्थ्य विज्ञान कलेजलाई सम्बन्धन दिएको राजीव गान्धी स्वास्थ्य विज्ञान विश्वविद्यालयले BNYS सहित विभिन्न स्वास्थ्य विज्ञानका स्नातकलाई “Doctor” उपाधिसहित शैक्षिक प्रमाणपत्र प्रदान गर्ने व्यवस्था रहेको उल्लेख गरे।

‘सामाजिक सञ्जालमा गरिएको प्रचारले दुःख लागेको छ’

डा. बस्नेतले अध्ययन, अनुसन्धान र चिकित्सा क्षेत्रमा लामो समय योगदान दिएका व्यक्तिलाई प्रमाणबिना “नक्कली डाक्टर” भनेर सामाजिक सञ्जालमा प्रचार गरिएकोप्रति दुःख व्यक्त गरे।

उनले तथ्य र कानुनी अवस्थाबारे नबुझी गरिने टिप्पणीले प्राकृतिक चिकित्सा क्षेत्रका सम्पूर्ण चिकित्सकको पेशागत सम्मानमा असर पुग्ने बताए।

‘छुट्टै परिषद् नभएकाले NHPC मा दर्ता भएका हौं’

अध्यक्ष बस्नेतका अनुसार नेपालमा हालसम्म प्राकृतिक चिकित्सा (Naturopathy) तथा BNYS चिकित्सकका लागि छुट्टै परिषद् गठन भएको छैन।

उनले भने, नेपाल मेडिकल काउन्सिलले एलोपेथिक चिकित्सकलाई र आयुर्वेद परिषद्ले आयुर्वेद चिकित्सकलाई नियमन गरेझैँ प्राकृतिक चिकित्साका लागि अलग परिषद् नभएकाले उनीहरू नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् (NHPC) मा दर्ता भएर अभ्यास गर्न बाध्य भएका छन्।

उनका अनुसार NHPC ले प्राकृतिक चिकित्सकका लागि आचारसंहिता (Code of Ethics) समेत तयार गरी सोही आधारमा सेवा सञ्चालन भइरहेको छ।

‘काउन्सिलले डाक्टर उपाधि दिने होइन’

डा. बस्नेतले नेपालको कानुनी व्यवस्थाअनुसार कुनै पनि व्यावसायिक परिषद्ले “डा.” उपाधि प्रदान नगर्ने स्पष्ट पारे।

उनले शैक्षिक उपाधि प्रदान गर्ने अधिकार विश्वविद्यालयको हुने र परिषद्को काम सम्बन्धित पेशाकर्मीको दर्ता तथा नियमन गर्ने मात्र भएको बताए।

सिआईबीले किन पक्राउ गर्‍यो ?

नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (सिआईबी) ले असार ९ गते डा. चेतना पौडेललाई पक्राउ गरेको थियो।

सिआईबीका अनुसार उनीमाथि:

• आफूलाई प्राप्त नभएको चिकित्सकीय योग्यता प्रयोग गरेको,
• नेपाल मेडिकल काउन्सिलमा दर्ता नभई आधुनिक चिकित्सा अभ्यास गरेको,
• बिरामीको रोग निदान तथा उपचारमा संलग्न भएको,
• आधुनिक औषधिको प्रेस्क्रिप्सन दिएको

जस्ता आरोप लगाइएको छ।

सिआईबीले नेपाल मेडिकल काउन्सिलबाट प्राप्त प्रतिवेदनका आधारमा अनुसन्धान अघि बढाइएको जनाएको छ।

‘रोग निदान गर्ने अधिकार आचारसंहिताले दिएको छ’

यद्यपि अध्यक्ष बस्नेतले NHPC ले प्राकृतिक चिकित्सकका लागि जारी गरेको आचारसंहिताअनुसार प्रयोगशाला परीक्षण (Laboratory Tests) तथा रेडियोलोजी परीक्षण (Radiology/Imaging) को नतिजा अध्ययन, विश्लेषण र व्याख्या गर्ने अधिकार प्राकृतिक चिकित्सकलाई रहेको दाबी गरे।

उनले रोगको निदान (Diagnosis) सबै चिकित्सा प्रणालीमा समान आधारभूत प्रक्रिया भए पनि उपचार (Treatment) भने सम्बन्धित चिकित्सा पद्धतिअनुसार फरक हुने बताए।

“निदान गर्ने प्रक्रिया सबैको साझा हो, फरक–फरक हुने कुरा उपचारको विधि हो,” उनले भने।

औषधि प्रेस्क्रिप्सनबारे थप अध्ययन आवश्यक

आधुनिक (एलोपेथिक) औषधिको प्रेस्क्रिप्सन दिने विषयमा भने अध्यक्ष बस्नेतले सम्बन्धित कानुनी व्यवस्था र तथ्यका आधारमा थप अध्ययन हुनुपर्ने धारणा व्यक्त गरे।

विवाद अझै कानुनी परीक्षणको चरणमा

डा. चेतना पौडेल पक्राउ प्रकरण अहिले अनुसन्धानको चरणमा रहेको छ। एकातिर नेपाल मेडिकल काउन्सिल र सिआईबीले प्रचलित कानुन उल्लङ्घन भएको दाबी गरिरहेका छन् भने अर्कोतर्फ नेपाल योग तथा प्राकृतिक चिकित्सक संघले BNYS अध्ययन, NHPC दर्ता तथा विश्वविद्यालयबाट प्राप्त “डा.” उपाधिका आधारमा उनी वैधानिक प्राकृतिक चिकित्सक भएको जिकिर गरेको छ।

“प्रश्न डा. चेतना पौडेलको मात्र होइन, प्रश्न स्वास्थ्य चेतनाको हो !”

• Basudev Paudel, Pokhara

आज एउटा नाम चर्चामा छ डा. चेतना पौडेल।

डा. चेतना पौडेललाई नक्कली प्रमाणपत्रका आधारमा प्राक्टिस गरिरहेको आरोपमा पक्राउ गरेको सम्बन्धमा

‘योग तथा प्राकृतिक चिकित्सक संघ, बासबारी, नेपालको विज्ञप्ति र गम्भीर बिरोध गरेको छ। त्यस सम्बन्धी विस्तृत कुरा तल उल्लेख गरिएको छ।

तर यो विषय केवल एउटा व्यक्तिको गिरफ्तारीको विषय होइन। यो विषय एउटा ठूलो बहसको विषय हो। यो विषय स्वास्थ्य, चेतना, प्राकृतिक चिकित्सा र वैकल्पिक स्वास्थ्य शिक्षाप्रति समाजको दृष्टिकोणसँग जोडिएको विषय हो।

सामाजिक सञ्जालमा धेरैले सुने, धेरैले प्रतिक्रिया दिए, धेरैले निष्कर्ष पनि निकालिदिए। तर सत्यलाई बुझ्नुभन्दा अगाडि केही तथ्यहरू बुझ्न आवश्यक छ।

डा. चेतना पौडेल कुनै छोटो तालिम लिएर आफूलाई चिकित्सक घोषणा गरेकी व्यक्ति होइनन्।

उहाँले भारतको प्रतिष्ठित Rajiv Gandhi University of Health Sciences अन्तर्गतको Bachelor of Naturopathy and Yogic Sciences (BNYS) अध्ययन पूरा गर्नुभएको छ। यो कुनै केही महिने तालिम वा सामान्य प्रमाणपत्र कार्यक्रम होइन।

BNYS विश्वविद्यालयस्तरको पूर्णकालीन स्वास्थ्य-विज्ञान सम्बन्धी अध्ययन हो, जसमा शरीर रचना विज्ञान (Anatomy), शरीर क्रिया विज्ञान (Physiology), रोग विज्ञान (Pathology), पोषण विज्ञान, योग विज्ञान, प्राकृतिक चिकित्सा तथा चिकित्सकीय प्रशिक्षणसमेत समावेश हुन्छ।

उहाँले आफ्नो अध्ययन SDM College of Naturopathy and Yogic Sciences बाट पूरा गर्नुभएको हो।

अर्को महत्वपूर्ण तथ्य के हो भने उहाँको शैक्षिक योग्यता नेपालमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट समकक्षता प्राप्त छ।

भारतको राज्यसभाबाट पनि डाक्टर लेख्न पाउने भने स्वीकृत गरेर प्रमाणित गरेको छ।

२०८२ साल जेठ २९ गते नेपाल सरकारले यो डिग्रीलाई नेपाल राजपत्रमा सूचना निकाली स्वीकृत दिएको देखिन्छ ।

अझै भनौँ भने नेपाल सरकारले पनि चिकित्सक भनेर आठौं तहमा दरबन्दी नै खुला गरिसकेको अवस्था छ।

त्यति मात्र होइन, उहाँ नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् (NHPC) मा विधिवत् दर्ता हुनुहुन्छ। Nepal Health Professional Council

यसको अर्थ उहाँको शैक्षिक योग्यता र व्यावसायिक दर्ता नेपालका सम्बन्धित निकायबाट मान्यता प्राप्त प्रक्रियाअन्तर्गत रहेको छ।

अब मुख्य विवाद “डा.” शब्दलाई लिएर उठाइएको देखिन्छ।

यहाँ एउटा कुरा स्पष्ट बुझ्नुपर्छ।

“डा.” उपाधि कुनै परिषद्ले बाँड्ने पदवी होइन। यो सम्बन्धित विश्वविद्यालयले आफ्नो निर्धारित अध्ययनक्रम पूरा गरेका स्नातकलाई प्रदान गर्ने शैक्षिक उपाधि हो।

डा. चेतना पौडेलले पनि आफू अध्ययन गरेको विश्वविद्यालयबाट प्राप्त गरेको शैक्षिक उपाधि प्रयोग गर्नुभएको हो।

नेपालमा BNYS चिकित्सकहरूका लागि छुट्टै परिषद् स्थापना नभएको सत्य हो। तर यही कारणले BNYS चिकित्सकहरू वर्षौंदेखि NHPC मा दर्ता भई आफ्नो पेशागत अभ्यास गरिरहेका छन्।

यस विषयमा कानुनी, प्रशासनिक वा नीतिगत बहस हुन सक्छ। तर बहस तथ्यमा आधारित हुनुपर्छ, भावनात्मक आरोपमा होइन।

यस घटनाले एउटा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ

के हामी रोग लागेपछि उपचार गर्ने प्रणालीलाई मात्र स्वास्थ्य मान्ने हो, कि रोग लाग्नै नदिने जीवनशैली, योग, ध्यान, पोषण र प्राकृतिक स्वास्थ्य शिक्षालाई पनि सम्मान गर्ने हो ?

प्राकृतिक चिकित्सा आधुनिक चिकित्साको शत्रु होइन। योग आधुनिक विज्ञानको विरोधी होइन। रोकथाम (Prevention) उपचार (Treatment) को प्रतिस्पर्धी होइन।

बरु यी सबै स्वास्थ्यका परस्पर पूरक पक्ष हुन्।

आज विश्वभर जीवनशैलीजन्य रोगहरू बढिरहेका छन्। तनाव बढिरहेको छ। अनिद्रा बढिरहेको छ। मधुमेह, रक्तचाप, मोटोपना बढिरहेका छन्।

यस्तो अवस्थामा स्वास्थ्यबारे चेतना फैलाउने, योग सिकाउने, प्राकृतिक जीवनशैलीको महत्व बुझाउने व्यक्तिहरूमाथि उठ्ने प्रश्नहरू तथ्य र न्यायका आधारमा समाधान हुनुपर्छ।

किनकि प्रश्न केवल एउटा व्यक्तिको होइन।

प्रश्न यो हो कि— हामी कस्तो समाज निर्माण गर्न चाहन्छौँ ?

औषधिमा मात्र निर्भर समाज ? कि स्वास्थ्यप्रति सचेत समाज ?

कसैलाई देवता बनाउनु हुँदैन। कसैलाई बिना प्रमाण अपराधी पनि बनाउनु हुँदैन।

सत्यको फैसला भीडले होइन, तथ्यले गर्नुपर्छ।

र अन्त्यमा,

यदि कुनै व्यक्ति कानुनी रूपमा प्राप्त गरेको योग्यता, समकक्षता र दर्ताका आधारमा सेवा गरिरहेको छ भने त्यसबारे उठेका प्रश्नहरूको उत्तर पनि कानुन, प्रमाण र तथ्यले दिनुपर्छ; हल्ला, पूर्वाग्रह र भीडको निर्णयले होइन।

स्वास्थ्यको क्षेत्रमा सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता द्वन्द्व होइन, संवाद हो।

सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता आरोप होइन, सत्यको निष्पक्ष खोज हो।

र सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता रोगको व्यापार बढाउनु होइन, स्वस्थ, सचेत र जागृत समाज निर्माण गर्नु हो।

“जब समाज स्वास्थ्यको जरा बुझ्न थाल्छ, तब उपचारभन्दा रोकथाम ठूलो देखिन थाल्छ। जब चेतना जाग्छ, तब मानिस केवल रोग निको पार्न होइन, रोग जन्मिनै नदिने जीवनशैली रोज्न थाल्छ।”

यी माथिका सबै कुरालाई लिएर हेर्दा प्राकृतिक चिकित्साको डाक्टरलाई के प्रमाण पुगेन हजुरहरुले नै अध्ययन गर्न सक्नुहुनेछ हजुरलाई कानुनी रुपमा प्रमाणपत्र चाहियो भने उपलब्ध हुनेछ।

डा. चेतना पौडेलको डिग्री Bachelor of Naturopathy and Yogic Sciences (BNYS) हो र उनी नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् ऐन, २०५३ (१९९७) अन्तर्गतको दर्ता तथा लाइसेन्स प्राप्त स्वास्थ्यकर्मी हुन्।

समस्त BNYS पेशावर्गको आवाज।- डा. उत्सव पोखरेल

हालै डा. चेतना पौडेलसँग सम्बन्धित घटनाले केवल एक व्यक्तिलाई मात्र होइन, सम्पूर्ण BNYS (Bachelor of Naturopathy and Yogic Sciences) समुदाय, योग तथा प्राकृतिक चिकित्सा प्रणाली तथा यस क्षेत्रमा कार्यरत चिकित्सकहरूको व्यावसायिक सम्मानमाथि नै प्रश्न उठाएको छ।

सबैभन्दा पहिले एउटा कुरा स्पष्ट हुनुपर्छ, कुनै पनि व्यक्तिलाई कानुनी रूपमा दोषी प्रमाणित नभएसम्म दोषी ठहर गर्नु न्यायको मूल सिद्धान्तविपरीत हो। त्यसैले उहाँको “डा.” उपाधि, शैक्षिक योग्यता वा सम्पूर्ण BNYS चिकित्सा प्रणालीलाई सार्वजनिक रूपमा बदनाम गर्नु न्यायोचित होइन। कुनै एक व्यक्तिसँग सम्बन्धित घटनालाई आधार बनाएर सम्पूर्ण चिकित्सा प्रणालीको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठाउनु झन् अनुचित हुन्छ।

डा. चेतना पौडेल “डा.” हुनु कुनै संस्थाको कृपा वा उपहार होइन। उहाँले +२ विज्ञान (PCB) पछि मान्यता प्राप्त विश्वविद्यालयबाट ५ वर्ष ६ महिनाको नियमित Medical degree : Bachelor of Naturopathy and Yogic Sciences (BNYS) अध्ययन पूरा गर्नुभएको हो। त्यसपछि नेपालमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट शैक्षिक समकक्षता (Equivalence) प्राप्त गरी, नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् ऐन, २०५३ (१९९७) अन्तर्गतको दर्ता तथा लाइसेन्स परीक्षा उत्तीर्ण गरेपछि मात्र आधिकारिक रूपमा दर्ता भई लाइसेन्स नम्बरका साथ स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्नुभएको हो। त्यसैले उहाँको शैक्षिक योग्यता र चिकित्सकीय पहिचानलाई हल्का रूपमा प्रस्तुत गर्नु तथ्य, नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् ऐन, २०५३ को दर्ता/इजाजतपत्र व्यवस्था, र व्यावसायिक मर्यादाविपरीत हुन्छ।

BNYS कुनै छोटो तालिम, वैकल्पिक कोर्स वा प्रमाणपत्र कार्यक्रम होइन। यो पूर्णकालीन चिकित्सा शिक्षा हो, जसमा Anatomy, Physiology, Biochemistry, Pathology, Microbiology, Pharmacology, Community Medicine (PSM), Clinical Medicine, Modern Diagnosis, Nutrition, Yoga Therapy, Naturopathy लगायतका विषयहरूको अध्ययन गराइन्छ। साथै आधुनिक चिकित्सा, आयुर्वेद तथा प्राकृतिक चिकित्सा विभागहरूमा १ वर्षको Rotatory Internship समेत अनिवार्य हुन्छ। त्यसैले BNYS स्नातकहरू नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् ऐन, २०५३ अन्तर्गत दर्ता हुने प्रशिक्षित स्वास्थ्य व्यवसायी मात्र होइन, आफ्नो चिकित्सा प्रणालीका चिकित्सक (Doctors of Naturopathy & Yoga) हुन्।

धेरैले सोध्ने प्रश्न छ, “यदि BNYS चिकित्सक हुन् भने नेपाल मेडिकल काउन्सिलमा किन दर्ता छैनन्?”

यसको उत्तर स्पष्ट छ। नेपाल मेडिकल काउन्सिल ऐन, २०२० (१९६४) ले मुख्यतः आधुनिक (Allopathic) चिकित्सा प्रणालीका चिकित्सकहरूको दर्ता, नियमन र आचारसंहिता व्यवस्थापन गर्छ। नेपालमा योग तथा प्राकृतिक चिकित्साका लागि आजसम्म छुट्टै नियामक परिषद् स्थापना भएको छैन। यही कारणले BNYS चिकित्सकहरू नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् ऐन, २०५३ अन्तर्गत दर्ता भई कानुनबमोजिम अभ्यास गरिरहेका छन्। त्यसैले नेपाल मेडिकल काउन्सिलमा दर्ता नभएको आधारमा उनीहरू चिकित्सक होइन भन्नु तथ्य र वर्तमान कानुनी व्यवस्थासँग मेल खाँदैन।

यदि ऐन र कानुनको कुरा गर्ने हो भने नेपाल मेडिकल काउन्सिल ऐन, २०२० (१९६४) मात्र होइन, नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् ऐन, २०५३ (१९९७), सोअन्तर्गतका नियमावली तथा नेपाल सरकारले मान्यता दिएका अन्य चिकित्सा प्रणालीहरूको कानुनी व्यवस्थाको पनि समान रूपमा अध्ययन हुनु आवश्यक छ। एउटा जिम्मेवार नियामक निकायबाट अपेक्षा गरिने कुरा भनेको आफ्नो क्षेत्रसँगै अन्य मान्यता प्राप्त चिकित्सा प्रणालीहरूको अधिकार, कार्यक्षेत्र र अस्तित्वप्रति पनि समान सम्मान देखाउनु हो।

चिकित्सा भनेको केवल एलोपेथी मात्र होइन। नेपालमा आयुर्वेद, होमियोप्याथी, योग तथा प्राकृतिक चिकित्सा लगायत विभिन्न चिकित्सा प्रणालीहरू कानुनी रूपमा मान्यता प्राप्त छन्। लामो समय देखी सरकारी अस्पतालहरूमा प्राकृतिक चिकित्सकको ८ औ तह (मेडिकल अधिकृत) को दरबन्दी खुलीरहेको पनी सर्वबिद्धितै छ। सबै प्रणालीहरूको आफ्नै कार्यक्षेत्र, वैज्ञानिक आधार र योगदान छ। विशेषगरी जीवनशैलीजन्य रोग, दीर्घरोग व्यवस्थापन, Rehabilitation, Nutrition, Mental Health तथा Health Promotion मा BNYS चिकित्सकहरूले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरिरहेका छन्।

आज विश्वका धेरै विकसित राष्ट्रहरू Integrative Medicine अर्थात् विभिन्न चिकित्सा प्रणालीबीच सहकार्य गरेर बिरामीलाई समग्र, सुरक्षित र गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्ने अवधारणातर्फ अघि बढिरहेका छन्। आजको चिकित्सा प्रतिस्पर्धाको होइन, सहकार्य, पारस्परिक सम्मान र एकीकरणको चिकित्सा हो।

सञ्चारमाध्यमहरूसँग पनि विनम्र अनुरोध छ, कुनै समाचार प्रकाशित गर्नुअघि तथ्य पुष्टि गर्नुहोस्, सम्बन्धित कानुनको अध्ययन गर्नुहोस् र दुवै पक्षको धारणा बुझ्नुहोस्। एउटा अपूर्ण वा एकपक्षीय समाचारले कुनै व्यक्तिको वर्षौँको मेहनत, प्रतिष्ठा र सम्पूर्ण चिकित्सा प्रणालीप्रतिको जनविश्वासमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ। सञ्चारको जिम्मेवारी केवल समाचार दिनु मात्र होइन, सत्य र सन्तुलित सूचना प्रवाह गर्नु पनि हो।

आजको विषय केवल डा. चेतना पौडेलको मात्र होइन। यो नेपालमा BNYS चिकित्सकहरूको पहिचान, योग तथा प्राकृतिक चिकित्सा प्रणालीको सम्मान तथा यस क्षेत्रमा अध्ययनरत र कार्यरत हजारौँ विद्यार्थी तथा चिकित्सकहरूको भविष्यसँग जोडिएको विषय हो।

हामी कसैलाई कानुनभन्दा माथि राख्न खोजिरहेका छैनौँ। यदि कसैले गल्ती गरेको छ भने निष्पक्ष अनुसन्धान होस्, प्रमाणका आधारमा कानुनी कारबाही होस्। तर अनुसन्धान पूरा नहुँदै व्यक्तिलाई दोषी ठहर गर्ने, शैक्षिक योग्यता अस्वीकार गर्ने वा सम्पूर्ण BNYS समुदायलाई अपमानित गर्ने प्रवृत्ति स्वीकार्य हुन सक्दैन।

अब समय आएको छ, नेपालमा योग तथा प्राकृतिक चिकित्सा, आयुर्वेद, होमियोप्याथी लगायतका मान्यता प्राप्त चिकित्सा प्रणालीहरूलाई एउटै छानामुनि समेट्ने छुट्टै परिषद् स्थापना गर्ने। यस्तो परिषद्ले चिकित्सकहरूको दर्ता, नियमन, आचारसंहिता, कार्यक्षेत्र, शैक्षिक मापदण्ड तथा जनविश्वासलाई अझ स्पष्ट, व्यवस्थित र समावेशी बनाउनेछ। यो केवल BNYS चिकित्सकहरूको माग मात्र होइन, नेपालको समग्र स्वास्थ्य प्रणालीलाई थप सुदृढ, समन्वित र आधुनिक बनाउने आवश्यकता पनि हो।

कानुनी अस्पष्टता कि प्रतिशोध? डा. चेतना पौडेलको गिरफ्तारीले उठाएका गम्भीर प्रश्न !

———————————————————————————-

चिकित्सकको उपाधि विना नै स्वास्थ्य परामर्श र बिरामी जाँचेको आरोपमा प्राकृतिक चिकित्सक डा. चेतना पौडेल पक्राउ परेपछि नेपालको स्वास्थ्य क्षेत्रमा एउटा नयाँ र गम्भीर बहस शुरू भएको छ। सामाजिक सञ्जाल र केही सञ्चारमाध्यमहरूमा उनलाई ‘नक्कली डाक्टर’ भन्दै सम्प्रेषण भएका समाचारप्रति योग तथा प्राकृतिक चिकित्सक संघले तीव्र आपत्ति जनाउँदै ती दाबीहरू अतिरन्जित, कपोल्कल्पित र भ्रामक रहेको बताएको छ। संघले बिना अनुसन्धान रातारात गरिएको यो गिरफ्तारीलाई कानुनी अस्पष्टता र नेपाल मेडिकल काउन्सिल (NMC) को क्षेत्राधिकार बाहिरको ठाडो हस्तक्षेपका रूपमा चित्रण गरेको छ।

उपलब्ध आधिकारिक तथ्यहरूका अनुसार डा. पौडेल भारतको बेंगलुरुस्थित प्रतिष्ठित राजीव गान्धी स्वास्थ्य विज्ञान विश्वविद्यालय (RGUHS) अन्तर्गतको ‘एसडीएम कलेज अफ नेचुरोप्याथी एन्ड योगिक साइन्सेज’ बाट ‘ब्याचलर्स अफ नेचुरोप्याथी एन्ड योगिक साइन्सेज’ (BNYS) उपाधि हासिल गरेकी आधिकारिक चिकित्सक हुन्। यो कुनै छोटो अवधिको तालिम नभएर साँढे ५ वर्षको विश्वविद्यालय स्तरीय पूर्णकालीन चिकित्सा पाठ्यक्रम हो, जसलाई त्रिभुवन विश्वविद्यालय (TU) ले समेत समकक्षता (Equivalence) प्रदान गरिसकेको छ।

बिगत २१ वर्षदेखि नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् (NHPC) मा विधिवत् दर्ता भई व्यावसायिक अभ्यासमा रहेकी डा. पौडेल अन्तर्राष्ट्रिय पहिचानसहित नेपालमै अभ्यास गर्ने पहिलो नेपाली महिला प्राकृतिक चिकित्सक समेत हुन्।

यो विवादको मुख्य जड नेपालको स्वास्थ्य कानुनमा रहेको अस्पष्टता र चिकित्सा काउन्सिलहरूबीचको क्षेत्राधिकारको द्वन्द्व हो। नेपाल मेडिकल काउन्सिल (NMC) ले केवल एलोप्याथिक (MBBS/BDS) चिकित्सकहरूलाई मात्र नियमन गर्ने भए तापनि प्राकृतिक, होमियोप्याथी लगायतका विधाका हजारौँ स्वास्थ्य व्यवसायी तथा चिकित्सकहरू हाल नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् (NHPC) मा दर्ता भएर कानुनी रूपमा सेवा दिइरहेका छन्।

प्राकृतिक चिकित्सा सरोकारवालाहरूका अनुसार ‘डाक्टर’ उपाधि कुनै काउन्सिलले दिने नभई सम्बन्धित विश्वविद्यालयले प्रदान गर्ने प्राज्ञिक उपाधि हो। नेपाल सरकारले पनि आफ्ना विभिन्न सरकारी दरबन्दी र दस्तावेजहरूमा प्राकृतिक चिकित्सकहरूलाई ‘चिकित्सक’ कै रूपमा स्वीकार गर्दै अस्पताल सञ्चालनको अनुमति समेत दिँदै आएको छ।

योग तथा प्राकृतिक चिकित्सक संघ र यस क्षेत्रका विज्ञहरूले कानुनको आवरणमा प्रतिशोध साँध्न एउटा स्थापित र प्रमाणित चिकित्सा विज्ञान (Natural Medicine) को उपेक्षा गरिएको भन्दै यो कदमको घोर निन्दा गरेका छन्। यदि कानुनमा केही अस्पष्टता छ भने आवश्यक ऐन परिमार्जन वा निर्माण गर्ने दायित्व राज्यको भएको उनीहरूको भनाइ छ।

बिगत दुई दशकभन्दा बढी समयदेखि विधिको शासनभित्र रहेर सेवा गरिरहेकी चिकित्सकलाई यसरी सामाजिक रूपमा बदनाम गराउने कार्य तत्काल रोक्न माग गर्दै हाल सामाजिक सञ्जालमा न्यायको पक्षमा आवाजहरू उठ्न थालेका छन्।

राज्यले समयमै एकीकृत स्वास्थ्य सेवा ऐन वा प्राकृतिक चिकित्साका लागि छुट्टै नियमनकारी बोर्ड गठन नगरेसम्म देशमै बसेर सेवा गर्न चाहने यस्ता दक्ष जनशक्तिहरू प्रशासनिक चपेटाको शिकार भइरहने देखिन्छ। यसर्थ यस संवेदनशील बिषयमा बर्तमान सरकारको शिघ्र ध्यानाकर्षण होस् ! – Deepshikha Sharma

डा. चेतना पौडेल पक्राउ प्रकरण : ‘नक्कली डाक्टर’ भन्ने आरोप भ्रामक रहेको योग तथा प्राकृतिक चिकित्सा क्षेत्रको दाबी, कानुनी आधारसहित प्रतिवाद

काठमाडौं । प्राकृतिक चिकित्सक डा. चेतना पौडेल पक्राउ परेपछि सामाजिक सञ्जाल, विभिन्न सञ्चारमाध्यम तथा स्वास्थ्य क्षेत्रमा तीव्र बहस सुरु भएको छ। नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (सीआईबी) ले उनलाई नेपाल मेडिकल काउन्सिल (NMC) को प्रतिवेदनका आधारमा पक्राउ गरेपछि एकातर्फ उनीमाथि गैरकानुनी रूपमा चिकित्सा अभ्यास गरेको आरोप लागेको छ भने अर्कोतर्फ योग तथा प्राकृतिक चिकित्सा क्षेत्रका राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले उनीविरुद्ध फैलाइएको “नक्कली डाक्टर” सम्बन्धी प्रचारलाई पूर्ण रूपमा भ्रामक, पूर्वाग्रही र चरित्रहत्याको प्रयास भएको दाबी गरेका छन्।

नेपाल योग तथा प्राकृतिक चिकित्सक संघ, भारतको Indian Naturopathy and Yoga Graduates Medical Association (INYGMA) लगायतका संस्थाहरूले जारी गरेका धारणा तथा सार्वजनिक गरिएका कागजातका आधारमा डा. पौडेलको शैक्षिक योग्यता, नेपालमा भएको दर्ता तथा पेशागत हैसियतबारे आफ्नो पक्ष सार्वजनिक गरेका छन्।

भारतको मान्यता प्राप्त विश्वविद्यालयबाट BNYS उपाधि

प्राकृतिक चिकित्सा क्षेत्रका संस्थाहरूका अनुसार डा. चेतना पौडेलले भारतको Rajiv Gandhi University of Health Sciences (RGUHS), Bengaluru अन्तर्गत रहेको SDM College of Naturopathy and Yogic Sciences बाट Bachelor of Naturopathy and Yogic Sciences (BNYS) उपाधि प्राप्त गरेकी हुन्।

उनीहरूले BNYS कुनै छोटो अवधिको तालिम वा प्रमाणपत्र कार्यक्रम नभई साढे पाँच वर्षे पूर्णकालीन स्वास्थ्य विज्ञानसम्बन्धी व्यावसायिक चिकित्सा शिक्षा भएको बताएका छन्। यसमा नियमित शैक्षिक अध्ययन, क्लिनिकल प्रशिक्षण तथा अनिवार्य इन्टर्नसिप समावेश हुने दाबी गरिएको छ।

त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट समकक्षता, NHPC मा दुई दशकअघि नै दर्ता

योग तथा प्राकृतिक चिकित्सा क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूका अनुसार डा. पौडेलको शैक्षिक योग्यतालाई त्रिभुवन विश्वविद्यालयले समकक्षता (Equivalence) प्रदान गरेको छ।

उनी नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् (NHPC) मा सन् २००५ मै First Level अन्तर्गत दर्ता भएको र त्यसयता समय–समयमा दर्ता नवीकरण हुँदै आएको दाबी गरिएको छ।

प्राकृतिक चिकित्सा क्षेत्रका संस्थाहरूले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार उनको दर्ता पछिल्लो पटक ४ अप्रिल २०२४ मा नवीकरण गरिएको छ, जसको वैधता ३ अप्रिल २०२९ सम्म रहेको उल्लेख गरिएको छ।

उक्त पक्षका अनुसार यसले उनी नेपालमा कानुनी रूपमा दर्ता भई पेशागत अभ्यास गरिरहेकी स्वास्थ्य व्यवसायी भएको पुष्टि गर्ने दाबी गरिएको छ।

MPH विशेषज्ञता पनि प्राप्त

प्राकृतिक चिकित्सा क्षेत्रका संस्थाहरूका अनुसार डा. पौडेल BNYS चिकित्सक मात्र नभई Master of Public Health (MPH) उपाधिधारी पनि हुन्।

उनीहरूले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार उनले बंगलादेशको State University of Bangladesh बाट सन् २०१३ मा MPH पूरा गरेकी हुन् भने नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद्ले सन् २०१६ मा उक्त योग्यतालाई Special Level Registration अन्तर्गत दर्ता गरेको जनाएको छ।

INYGMA को समर्थन

भारतको Indian Naturopathy and Yoga Graduates Medical Association (INYGMA) ले पनि डा. पौडेलको पक्राउप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै प्रेस विज्ञप्ति जारी गरेको छ।

एसोसिएसनले डा. पौडेल मान्यता प्राप्त विश्वविद्यालयबाट अध्ययन पूरा गरेकी योग्य BNYS चिकित्सक भएको, उनको शैक्षिक योग्यतालाई नेपालमा समकक्षता प्राप्त भएको तथा उनी NHPC मा विधिवत् दर्ता भई अभ्यास गरिरहेको उल्लेख गरेको छ।

“डा.” उपाधिबारे संघहरूको तर्क

योग तथा प्राकृतिक चिकित्सा क्षेत्रका संस्थाहरूले “डा.” उपाधि सम्बन्धित विश्वविद्यालयले प्रदान गर्ने शैक्षिक उपाधि भएको दाबी गरेका छन्।

उनीहरूका अनुसार नेपालमा BNYS चिकित्सकका लागि छुट्टै परिषद् स्थापना नभएकाले उनीहरू NHPC मा दर्ता हुँदै आएका छन्। परिषद्को भूमिका दर्ता तथा नियमन गर्ने मात्र भएको र “डा.” उपाधि दिने अधिकार विश्वविद्यालयको हुने उनीहरूको भनाइ छ।

उनीहरूले NHPC ले विगतमा जारी गरेको सूचनामा पनि विश्वविद्यालयले प्रमाणपत्रमा उल्लेख गरेको “Doctor” उपाधि प्रयोग गर्न सकिने व्यवस्था रहेको दाबी गरेका छन्।

CIB र नेपाल मेडिकल काउन्सिलको आरोप

यता नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (CIB) ले भने असार ९ गते डा. चेतना पौडेललाई पक्राउ गर्दै उनीमाथि आफूलाई प्राप्त नभएको चिकित्सकीय योग्यता प्रयोग गरेको, नेपाल मेडिकल काउन्सिलमा दर्ता नभई आधुनिक चिकित्सा अभ्यास गरेको तथा बिरामीलाई आधुनिक औषधिको प्रेस्क्रिप्सन दिएको लगायतका आरोप लगाएको छ।

सीआईबीले नेपाल मेडिकल काउन्सिलबाट प्राप्त प्रतिवेदनका आधारमा अनुसन्धान अघि बढाइएको जनाएको छ।

कानुनी विवादको केन्द्रमा क्षेत्राधिकार

यस प्रकरणसँगै अर्को महत्वपूर्ण बहस नेपाल मेडिकल काउन्सिल (NMC) र नेपाल स्वास्थ्य व्यवसायी परिषद् (NHPC) बीचको क्षेत्राधिकारलाई लिएर पनि सुरु भएको छ।

प्राकृतिक चिकित्सा क्षेत्रका संस्थाहरूको दाबीअनुसार NHPC मा विधिवत् दर्ता भएका स्वास्थ्य व्यवसायीमाथि NMC ले हस्तक्षेप गर्न नमिल्ने कानुनी व्यवस्था रहेको छ। उनीहरूले छुट्टै प्राकृतिक चिकित्सा परिषद् वा आयुष परिषद् गठन नहुँदा कानुनी अस्पष्टता उत्पन्न भएको बताएका छन्।

निष्पक्ष अनुसन्धानको माग

योग तथा प्राकृतिक चिकित्सा संघ, INYGMA तथा यस क्षेत्रसँग सम्बन्धित अन्य संस्थाहरूले डा. चेतना पौडेलमाथि लगाइएका आरोपको निष्पक्ष, तथ्यमा आधारित र कानुनसम्मत अनुसन्धान गर्न माग गरेका छन्।

उनीहरूले पर्याप्त प्रमाण र अन्तिम न्यायिक निर्णयअघि कसैलाई “नक्कली डाक्टर” भनेर सार्वजनिक रूपमा चित्रित गर्नु पेशागत प्रतिष्ठामाथिको आघात हुने दाबी गरेका छन्।

यद्यपि यस विषयमा अन्तिम कानुनी निष्कर्ष भने अनुसन्धान तथा अदालतको निर्णयपछि मात्रै स्पष्ट हुनेछ। त्यसअघि दुवै पक्षका दाबी र कानुनी आधारको निष्पक्ष परीक्षण आवश्यक रहेको सरोकारवालाहरूको भनाइ छ।