काठमाडौं । नेकपा एमालेका उपाध्यक्ष तथा पूर्वउपप्रधानमन्त्री एवं पूर्वअर्थमन्त्री विष्णुप्रसाद पौडेल सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी अनुसन्धानका क्रममा पक्राउ परेपछि नेपाली राजनीतिमा नयाँ तरंग सिर्जना भएको छ। पार्टी पुनर्गठन तथा निर्वाचन समीक्षा अभियानका लागि सुर्खेत पुगेका पौडेललाई सोमबार साँझ वीरेन्द्रनगरस्थित एक होटलबाट अनुसन्धान अधिकारीहरूको अनुरोधमा प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएपछि घटनाले राष्ट्रिय राजनीतिक बहसको रूप लिएको छ।

एमालेको कर्णाली प्रदेशस्तरीय निर्वाचन समीक्षा, संगठन सुदृढीकरण तथा भावी रणनीति निर्माणसम्बन्धी कार्यक्रममा सहभागी हुन पौडेलसहित पार्टीका वरिष्ठ नेताहरू सुर्खेत पुगेका थिए। कार्यक्रममा एमाले उपाध्यक्षहरू रामबहादुर थापा ‘बादल’, पृथ्वीसुब्बा गुरुङ, विष्णुप्रसाद पौडेल तथा महासचिव शंकर पोखरेललगायतका शीर्ष नेताहरू सहभागी थिए।

कार्यक्रम चलिरहेकै बेला अचानक बाहिरिए पौडेल

पार्टी स्रोतका अनुसार कार्यक्रममा विभिन्न जिल्लाका नेताहरूले आफ्नो प्रतिवेदन, सुझाव र गुनासो प्रस्तुत गरिरहेका बेला साँझतिर पौडेललाई फोन आएको थियो। त्यसपछि उनी कार्यक्रमस्थलबाट बाहिरिएका थिए। उपस्थित अधिकांश नेताहरूले त्यसलाई सामान्य भेटघाट वा सुरक्षा समन्वयको विषय ठानेका थिए।

केही समयपछि उनले महासचिव शंकर पोखरेलसँग संक्षिप्त छलफल गरेपछि होटलको कोठाबाट आफ्ना व्यक्तिगत सामग्री लिएर कार्यक्रमस्थल छाडेका थिए। त्यसपछि उनी प्रहरीको साथमा निस्किए पनि कार्यक्रम हलभित्र रहेका अधिकांश नेता तथा कार्यकर्तालाई वास्तविक अवस्थाबारे तत्काल जानकारी दिइएको थिएन।

एमालेका स्थानीय नेताहरूका अनुसार पक्राउको विषयमा त्यतिबेलासम्म कुनै औपचारिक जानकारी नआएकाले धेरैले उनलाई अन्य प्रशासनिक कामका लागि गएको अनुमान गरेका थिए। पछि सञ्चारमाध्यममार्फत समाचार सार्वजनिक भएपछि मात्रै अधिकांश नेताहरूले घटनाबारे थाहा पाएका थिए।

सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धानको दाबी

अनुसन्धान निकायसँग सम्बन्धित स्रोतहरूका अनुसार पौडेलमाथि विगतका वर्षहरूमा भएको केही आर्थिक कारोबार, सेयर लगानी, सम्पत्तिको स्रोत तथा सार्वजनिक पदमा रहँदा भएका निर्णयहरूसँग सम्बन्धित विषयमा अनुसन्धान भइरहेको छ।

स्रोतका अनुसार केही व्यावसायिक समूह र प्रभावशाली व्यक्तिहरूमाथि भइरहेको आर्थिक अनुसन्धानका क्रममा पौडेलसँग जोडिएका विवरणहरू भेटिएपछि थप प्रमाण संकलनका लागि अनुसन्धान अघि बढाइएको हो। अनुसन्धान अधिकारीहरूले वित्तीय कारोबार, सम्पत्ति आर्जनको आधार, लगानीका स्रोत तथा अन्य आर्थिक गतिविधिहरूको परीक्षण गरिरहेको जनाइएको छ।

यसअघि अनुसन्धान टोलीले ललितपुरको भैंसेपाटीस्थित पौडेलको निवासमा समेत पुगेर आवश्यक कागजात र विवरण संकलन गरेको बताइएको छ। यद्यपि आधिकारिक निकायहरूले अनुसन्धानको प्रकृति र आरोपका विस्तृत विवरण सार्वजनिक गरिसकेका छैनन्।

काठमाडौं ल्याएर थप अनुसन्धान हुने तयारी

प्रहरी स्रोतका अनुसार पौडेललाई प्रारम्भिक नियन्त्रणपछि काठमाडौं ल्याइने तयारी गरिएको छ। अनुसन्धान निकायले आवश्यक कानुनी प्रक्रिया पूरा गरी विशेष अदालतबाट म्याद थप गरेर विस्तृत अनुसन्धान अघि बढाउने तयारी गरेको जनाएको छ।

नेपालको कानुनअनुसार सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी मुद्दाको अनुसन्धानपछि अभियोगपत्र विशेष अदालतमा दायर गरिने व्यवस्था छ। अनुसन्धान पूरा नभएसम्म कसैलाई दोषी ठहर गर्न नमिल्ने भएकाले कानुनी प्रक्रियाको अन्तिम निष्कर्ष पर्खिनुपर्ने कानुनविद्हरूको भनाइ छ।

एमालेको तीव्र प्रतिक्रिया

घटनापछि एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले तत्काल प्रतिक्रिया जनाउँदै पौडेलको पक्राउलाई राजनीतिक प्रतिशोधको निरन्तरता भएको आरोप लगाएका छन्। उनले जारी गरेको वक्तव्यमा पार्टीका उपाध्यक्षलाई संगठनात्मक कार्यक्रममै रहेका बेला नियन्त्रणमा लिइएको भन्दै त्यसप्रति आपत्ति जनाएका छन्।

ओलीले एमाले सधैं विधिको शासन, लोकतन्त्र र कानुनी राज्यको पक्षमा रहेको उल्लेख गर्दै वर्तमान सत्ता पक्षले विपक्षी दलप्रति प्रतिशोधपूर्ण व्यवहार गरिरहेको दाबी गरेका छन्। उनले पौडेलमाथिको कारबाहीलाई राजनीतिक उद्देश्य प्रेरित कदमको रूपमा चित्रण गरेका छन्।

एमाले नेताहरूले अनुसन्धानका नाममा विपक्षी नेताहरूलाई लक्षित गरिएको आरोप लगाएका छन् भने सरकार निकट स्रोतहरूले भने अनुसन्धान कानुनी प्रक्रिया अन्तर्गत भइरहेको र कसैलाई राजनीतिक आधारमा लक्षित नगरिएको दाबी गरेका छन्।

लामो राजनीतिक यात्रा भएका नेता

विष्णुप्रसाद पौडेल नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनका पुराना नेतामध्ये एक मानिन्छन्। २०३० को दशकदेखि सक्रिय राजनीतिमा रहेका उनी पटक–पटक मन्त्री, उपप्रधानमन्त्री, अर्थमन्त्री, रक्षामन्त्री, जलस्रोत मन्त्री तथा युवा तथा खेलकुदमन्त्री बनेका थिए।

उनले विभिन्न समयमा नेपालको अर्थतन्त्र सञ्चालनको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। पाँच पटक अर्थमन्त्री र तीन पटक उपप्रधानमन्त्री बनेका पौडेल एमालेभित्र संगठन र आर्थिक नीतिका प्रभावशाली नेताका रूपमा परिचित छन्।

गत २०८२ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा रुपन्देही–२ बाट पराजित भएपछि उनी संसदबाहिर रहे पनि पार्टी पुनर्गठन, संगठन सुदृढीकरण र आगामी राजनीतिक रणनीतिका विषयमा सक्रिय रहँदै आएका थिए।

राजनीतिक वृत्तमा चासो

पूर्वउपप्रधानमन्त्री तथा एमालेका शीर्ष नेतामाथि सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धानको प्रक्रिया अघि बढेपछि राजनीतिक वृत्त, कानुनी क्षेत्र र सर्वसाधारणबीच व्यापक चासो बढेको छ। अनुसन्धानले कुन दिशा लिन्छ, प्रमाणहरू कति बलिया छन् र अन्ततः अदालतको निष्कर्ष के आउँछ भन्ने विषय अबको प्रमुख राजनीतिक तथा कानुनी बहसको केन्द्र बन्ने देखिएको छ।

हालसम्म अनुसन्धान निकायले औपचारिक आरोपपत्र दायर गरिसकेको छैन। त्यसैले पौडेलमाथि लागेको आरोप कानुनी रूपमा पुष्टि भइसकेको अवस्था नभएको र अन्तिम निर्णय अदालतबाट मात्रै हुने कानुनविद्हरूले स्मरण गराएका छन्।