मध्यपूर्वको तनावपूर्ण अवस्था बीच यो हप्ता अमेरिकाको कडा चेतावनीबाट सुरु भयो। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानका ऊर्जा संरचनामाथि ठूलो सैन्य आक्रमण गर्ने धम्की दिँदै, होर्मुज  (Strait of Hormuz) मा जहाज आवतजावत पुनः खुला नगरे ४८ घण्टाभित्र ठूला ऊर्जा केन्द्रहरू ध्वस्त पारिने बताएका थिए। तर निर्धारित समयसीमा सकिनुअघि नै ट्रम्पले अचानक धारणा परिवर्तन गर्दै इरान वार्तामा फर्किएको दाबी गरे र सम्भावित आक्रमण स्थगित गरिएको घोषणा गरे। यद्यपि, इरानले यस्तो कुनै वार्ता नभएको स्पष्ट रूपमा अस्वीकार गर्‍यो।

यसबीच अमेरिका तर्फबाट इरानलाई १५ बुँदे प्रस्ताव पठाइएको खबर सार्वजनिक भयो। उक्त प्रस्तावमा इरानले आफ्नो आणविक संरचना हटाउने र त्यसको सट्टामा प्रतिबन्ध हटाउने विषय समेटिएको बताइएको छ। तर यो योजना सार्वजनिक गरिएको छैन र यसको वास्तविकता अझै अस्पष्ट छ। अमेरिकी पक्षले वार्ता भइरहेको दाबी दोहोर्‍याइरहँदा, इरानी पक्षले भने अमेरिकाले ‘आफैंसँग वार्ता गरिरहेको’ भन्दै कडा प्रतिक्रिया दिएको छ। इरानका एक सैन्य प्रवक्ताले “हामीजस्तो देश कहिल्यै तपाईंहरूसँग सम्झौतामा आउँदैन” भन्ने चेतावनी दिएका छन्।

यसैबीच, इजरायलका अर्थमन्त्री निर बारकाटले उक्त प्रस्तावलाई “कागजमा राम्रो देखिने” तर व्यवहारमा लागू हुन गाह्रो हुने बताएका छन्। उनले इजरायलको मुख्य लक्ष्य इरानलाई पूर्ण रूपमा आणविक हतियार, क्षेप्यास्त्र र क्षेत्रीय सहयोगी समूहबाट वञ्चित गराउनु रहेको स्पष्ट पारे।

बारकाटका अनुसार, यदि इरानले तुरुन्त आत्मसमर्पण गर्दै सम्झौता कार्यान्वयन गर्छ भने युद्ध अन्त्य हुन सक्छ, अन्यथा थप सैन्य कारबाही आवश्यक पर्ने संकेत उनले दिएका छन्। उनले ट्रम्प प्रशासन र इजरायली नेतृत्वबीच यस विषयमा पूर्ण सहमति रहेको दाबी पनि गरे।

अर्कोतर्फ, ट्रम्पले वार्ताको कुरा गर्दै एकैसाथ मध्यपूर्व क्षेत्रमा सैनिक तैनाथी बढाएर इरानमाथि दबाब पनि बढाइरहेका छन्। उनले इरानले अमेरिकालाई ठूलो आर्थिक फाइदा हुने “विशेष उपहार” दिएको दाबी समेत गरेका छन्, तर यसको विवरण खुलाइएको छैन।

उता, संयुक्त राष्ट्रसंघमा इरानले ‘अहिंसात्मक जहाजहरू’लाई होर्मुज जलडमरूमध्यबाट आवतजावत गर्न अनुमति दिएको जनाएको छ। यस मार्गबाट चीन, भारत र पाकिस्तानका केही जहाजहरू आवतजावत गरिरहेको रिपोर्ट सार्वजनिक भएका छन्।

ह्वाइट हाउसमा मंगलबार बोल्दै अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको सत्ता संरचनाभित्र गहिरो अन्योल र अस्थिरता रहेको संकेत दिएका छन्। “कससँग कुरा गर्ने भन्ने नै स्पष्ट छैन,” उनले भने, “तर हामी सही व्यक्तिहरूसँग सम्पर्कमा छौँ, र उनीहरू सम्झौता गर्न निकै आतुर देखिन्छन्।”

ट्रम्पको यो अभिव्यक्ति यस्तो समयमा आएको हो, जब अमेरिकाले आफू इरानका ‘उच्च तहका’ एक प्रभावशाली व्यक्तिसँग संवादमा रहेको दाबी गरिरहेको छ। तर इरान सरकारले भने सार्वजनिक रूपमा कुनै पनि वार्ता भइरहेको दाबीलाई अस्वीकार गर्दै आएको छ।

अब मुख्य प्रश्न वार्ता भइरहेको छ कि छैन भन्ने मात्र होइन, इरानभित्र त्यस्तो निर्णय कार्यान्वयन गर्न सक्ने अधिकार कसैसँग छ कि छैन भन्ने पनि बनेको छ। अमेरिका र इजरायलका संयुक्त आक्रमणपछि इरानी नेतृत्व तहमा ठूलो क्षति पुगेको र भित्रैबाट विभाजन बढ्दै गएको संकेत देखिएका छन्।

यस्तो अवस्थामा इरानको शासन प्रणाली परम्परागत केन्द्रीय नियन्त्रणमा रहने ढाँचाभन्दा फरक बन्दै गएको विश्लेषण गरिएको छ। अहिलेको अवस्थालाई युद्धकालीन संरचनाजस्तै विभिन्न शक्ति केन्द्रहरूबीच बाँडिएको व्यवस्थाका रूपमा हेरिएको छ, जसको केन्द्रमा इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (IRGC) प्रमुख शक्तिका रूपमा उभिएको देखिन्छ।

 वार्ता भइरहेको हो वा होइन भन्ने विषय अझै स्पष्ट छैन। एकातिर कूटनीतिक प्रयासको संकेत देखिए पनि अर्कोतर्फ सैन्य तयारी र कडा अभिव्यक्तिले क्षेत्रीय अवस्था झन् जटिल बन्दै गएको देखिन्छ।