अमेरिका, नोभेम्बर २०, २०२६। अमेरिकामा पछिल्ला केही दिनदेखि लगातार देखिएका प्रविधिसम्बन्धी अवरोध, बैंकिङ प्रणालीमा समस्या, हवाई उडान प्रभावित भएको घटना र सरकारी निकायमाथि साइबर आक्रमणका खबरबीच राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा निर्देशक सिन केर्नक्रस (Sean Cairncross) लाई पदबाट बर्खास्त गरेका छन्।
उनको स्थानमा अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयकी प्रमुख सूचना अधिकारी कर्स्टन डेभिस (Kirsten Davies) लाई कार्यवाहक जिम्मेवारी दिइने भएको छ। लगातार भएका घटनाले अमेरिकी डिजिटल पूर्वाधारको सुरक्षा, सरकारी प्रविधि प्रणालीको विश्वसनीयता र सम्भावित साइबर खतराबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
पछिल्लो समय अमेरिकाको संघीय उड्डयन प्रशासन (FAA) को प्रणालीमा आएको समस्याका कारण देशव्यापी हवाई उडान प्रभावित भएको थियो। हजारौँ यात्रुले उडान रद्द तथा ढिलाइको समस्या सामना गर्नुपरेको थियो।
यसैबीच JPMorgan Chase लगायत प्रमुख बैंकका अनलाइन सेवामा समस्या देखियो। माइक्रोसफ्टका विभिन्न डिजिटल सेवासहित अन्य कम्पनीका प्रणाली पनि प्रभावित भएका थिए।
यस्ता घटनाहरू छोटो अवधिमा लगातार देखिएपछि ती संयोगमात्र हुन् वा कुनै योजनाबद्ध साइबर गतिविधिसँग सम्बन्धित छन् भन्ने प्रश्न उठेको छ।
तर अमेरिकी प्रशासनले अहिलेसम्म यी सबै घटनालाई जोड्ने कुनै प्रमाण फेला नपरेको बताएको छ।
राष्ट्रपति ट्रम्पले प्रविधि र बैंकिङ क्षेत्रमा देखिएका अवरोधलाई एउटै संगठित साइबर आक्रमणको परिणाम मान्नुपर्ने आधार नभएको बताएका छन्।
उनले अमेरिकी नागरिकलाई अनावश्यक त्रासमा नपर्न आग्रह गर्दै राष्ट्रिय सुरक्षामा कुनै ठूलो समस्या देखिए सरकारले तत्काल जानकारी गराउने बताएका छन्।
एफबीआई निर्देशक काश पटेलले भने सरकारी तथा निजी संस्थाहरूले सफ्टवेयर अद्यावधिक गरिरहेको अवस्थामा साइबर अपराधीले त्यसको फाइदा उठाउन सक्ने भएकाले सुरक्षा निकाय उच्च सतर्कतामा रहने स्पष्ट पारेका छन्।
रिपब्लिकन सांसद एलिस स्टेफानिकले सरकारी प्रणालीमा मात्र नभई ठूला निजी कम्पनीमाथि हुने साइबर आक्रमणबारे पनि कांग्रेसलाई नियमित सुरक्षा जानकारी दिनुपर्ने माग गरेकी छन्।
यसै साता अमेरिकी कृषि मन्त्रालय (USDA) मा समेत साइबर आक्रमण भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
आक्रमणपछि मन्त्रालयका केही डिजिटल प्रणालीमा सीमित अवरोध उत्पन्न भएको र सुरक्षाका लागि कतिपय सेवाहरू अस्थायी रूपमा बन्द गरिएको बताइएको छ।
मन्त्रालयका वरिष्ठ अधिकारी रिचर्ड फोर्डाइसले सुरक्षात्मक कदमकै कारण सम्भावित ठूलो क्षति रोकिएको हुन सक्ने बताएका छन्। घटनापछि प्रयोगकर्ताका पासवर्ड परिवर्तन गर्ने र प्रणाली पुनः सञ्चालन गर्ने प्रक्रिया अघि बढाइएको थियो।
साइबर सुरक्षा विज्ञहरूले लगातार भइरहेका घटनालाई सामान्य प्राविधिक समस्याका रूपमा मात्रै व्याख्या गर्नु उचित नहुने बताएका छन्।
महत्त्वपूर्ण पूर्वाधार सुरक्षासम्बन्धी कम्पनी Smet की प्रमुख कार्यकारी डानी कुपरले आधुनिक साइबर आक्रमण अत्यन्त जटिल हुने भएकाले पर्याप्त डिजिटल फरेन्सिक अनुसन्धानबिना कुनै दुर्भावनापूर्ण गतिविधि नभएको निष्कर्ष निकाल्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्ने चेतावनी दिएकी छन्।
उनका अनुसार ह्याकरहरूले सफ्टवेयर अपडेट, सुरक्षा सुधार तथा प्रणाली मर्मतको समयलाई समेत आक्रमणको अवसर बनाउन सक्छन्। त्यसैले सामान्य देखिने प्रविधि अवरोधको कारण पनि गहिरो अनुसन्धानबाट पहिचान गर्न आवश्यक हुन्छ।
यद्यपि यी आशंकाले हालका सबै घटनामा साइबर आक्रमण भएको प्रमाणित गर्दैनन्।
हवाई उडान प्रणालीमा देखिएको गम्भीर समस्यापछि राष्ट्रपति ट्रम्पले अमेरिकाको एयर ट्राफिक कन्ट्रोल प्रणाली आधुनिकीकरण गर्न कांग्रेससँग ५० अर्ब अमेरिकी डलर माग गरेका छन्।
ट्रम्पका अनुसार अमेरिकाले प्रयोग गरिरहेको हवाई ट्राफिक नियन्त्रणसम्बन्धी केही प्रणाली करिब ५५ वर्ष पुराना छन्। यस्ता पुराना प्रणालीले आधुनिक उड्डयन क्षेत्रको आवश्यकता पूरा गर्न कठिन भइरहेको उनको भनाइ छ।
यसअघि कांग्रेसले छुट्याएको १२ अर्ब डलर पर्याप्त नभएको भन्दै उनले हवाई सुरक्षाका लागि दीर्घकालीन प्रविधिगत सुधार आवश्यक रहेको बताएका छन्।
यसैबीच अमेरिकी सुरक्षा विज्ञहरूले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) को प्रयोगसँगै साइबर ठगी अझ परिष्कृत बन्दै गएको चेतावनी दिएका छन्।
पूर्व अमेरिकी सिक्रेट सर्भिस अनुसन्धानकर्ता जेसन ब्राउनका अनुसार अपराधीहरूले एआईमार्फत वास्तविकजस्तै देखिने सन्देश, नक्कली आवाज र विश्वसनीय संस्थाको नाम प्रयोग गरेर सर्वसाधारणलाई ठग्ने प्रयास गरिरहेका छन्।
विशेषगरी चाडपर्व तथा किनमेलको समयमा बैंक, डेलिभरी कम्पनी र परिवारका सदस्यको नक्कल गरेर आर्थिक ठगी हुन सक्ने जोखिम बढेको छ।
प्रविधिगत अवरोधकै बीच शुक्रबार अमेरिकी शेयर बजारमा पनि तीव्र गिरावट आएको छ। विशेषगरी कृत्रिम बुद्धिमत्ता र प्रविधिसम्बन्धी कम्पनीका शेयरमा ठूलो बिक्री दबाब देखिएको छ।
प्राप्त विवरणअनुसार Nasdaq र S&P 500 लगायत प्रमुख सूचकहरूमा उल्लेखनीय गिरावट आएको छ। यद्यपि शेयर बजारको गिरावटलाई साइबर घटनाहरूकै प्रत्यक्ष परिणाम मान्ने प्रमाण छैन। एआई कम्पनीहरूको मूल्यांकन, लगानीकर्ताको जोखिमप्रतिको दृष्टिकोण र बजारको अस्थिरताले पनि यसमा भूमिका खेलेका छन्।
समग्रमा, अमेरिकामा लगातार देखिएका प्राविधिक अवरोधले विश्वकै शक्तिशाली मुलुकको डिजिटल पूर्वाधारसमेत कति संवेदनशील हुन सक्छ भन्ने देखाएको छ।
सरकारी अधिकारीहरूले घटनाहरूबीच कुनै साझा साइबर आक्रमणको प्रमाण नभएको बताए पनि स्वतन्त्र विज्ञहरूले विस्तृत अनुसन्धान, पुराना प्रणालीको आधुनिकीकरण र प्रभावकारी साइबर प्रतिरक्षा रणनीतिमा जोड दिएका छन्।
राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा निर्देशकको बर्खास्तगीसँगै ट्रम्प प्रशासनले यी चुनौतीलाई कसरी सम्बोधन गर्छ र अमेरिकी डिजिटल प्रणालीलाई थप सुरक्षित बनाउन के कदम चाल्छ भन्ने विषय अब विशेष चासोको केन्द्रमा परेको छ।
प्रतिक्रिया