काठमाडौं, ७ भदौ २०८३ / अगस्ट २३, २०२६ / राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)का सभापति रवि लामिछानेले पार्टीका नेता, सांसद तथा कार्यकर्तालाई व्यक्तिगत वा दलगत गतिविधिका कारण लोकतान्त्रिक संस्था कमजोर हुने, पार्टीको प्रतिष्ठामा आँच आउने वा जनताले दिएको ऐतिहासिक विश्वास गुम्ने अवस्था सिर्जना नगर्न कडा निर्देशन दिएका छन्। आइतबार आयोजित पार्टीको नीति, संगठन र नेतृत्वसम्बन्धी कार्यशालामा बोल्दै उनले रास्वपा अब नयाँ दल भएको बहानामा गल्ती पन्छाउन सक्ने अवस्थामा नरहेको र आफ्ना काम, व्यवहार तथा निर्णयबाटै जनताको विश्वास प्रमाणित गर्नुपर्ने बताएका हुन्।

लामिछानेको सम्बोधनको मुख्य सन्देश पार्टीभित्रको अनुशासन, लोकतान्त्रिक संस्थाको सम्मान, दीर्घकालीन योजना, स्थानीय तहमा संगठन विस्तार र सरकार तथा संसदबीच जिम्मेवार सम्बन्ध कायम गर्नुपर्नेमा केन्द्रित थियो। उनले रास्वपामाथि ठूलो जनअपेक्षा र उत्तिकै आशंका रहेको उल्लेख गर्दै अब पार्टीका नेताहरूको व्यक्तिगत आचरणसमेत सार्वजनिक परीक्षणको विषय बन्ने बताए।

उनले आफूबाट पार्टीको शिर झुकाउने काम नहुने प्रतिबद्धता जनाउँदै पार्टीका प्रत्येक नेता र कार्यकर्ताले पनि त्यही आत्मविश्वासका साथ जिम्मेवारी निर्वाह गर्नुपर्ने बताए। अन्जानमा गल्ती भए त्यसलाई स्वीकार गरेर सच्याउने संस्कार राजनीतिक नेतृत्वमा हुनुपर्ने उनको भनाइ थियो। नयाँ राजनीतिक शक्तिका रूपमा विभिन्न पेशा, क्षेत्र र पृष्ठभूमिबाट आएका व्यक्तिहरू रास्वपामा जोडिएकाले जनताको नजर पार्टीमाथि अझ बढी केन्द्रित रहेको उनको तर्क थियो।

लामिछानेले लोकतन्त्र केवल निर्वाचन र सरकार निर्माणमा सीमित नहुने भन्दै संसद्, न्यायालय, संवैधानिक निकाय तथा अन्य राज्य संस्थाको विश्वसनीयता र स्वतन्त्रता जोगाउनु राजनीतिक दलहरूको दायित्व भएको बताए। यसअघि पनि उनले संस्थामाथिको निरन्तर आक्रमण वा मानमर्दनले अन्ततः लोकतान्त्रिक प्रणालीकै विश्वसनीयता कमजोर पार्ने धारणा सार्वजनिक गरेका थिए। संस्थालाई व्यक्तिसँग जोडेर कमजोर बनाउँदै जाँदा दीर्घकालमा लोकतन्त्र नै संकटमा पर्न सक्ने उनको तर्क छ।

उनले पार्टीका नेता तथा कार्यकर्तालाई विगतका दल र सरकारमाथि आरोप लगाएर मात्रै राजनीति गर्ने समय सकिएको सन्देश पनि दिए। उनका अनुसार अब पुराना दलले विगत ३५ वर्षमा के गरे वा गरेनन् भनेर निरन्तर आलोचना गर्नुभन्दा आगामी ३५ वर्षमा नेपाललाई कहाँ पुर्‍याउने भन्ने स्पष्ट योजना प्रस्तुत गर्ने जिम्मेवारी रास्वपामाथि आएको छ।

“बितेको ३५ वर्षलाई देखाएर अरूलाई कचकच गर्ने ठाउँमा अब हामी छैनौं,” भन्ने आशय व्यक्त गर्दै उनले पुराना नेतृत्वले आफ्नो समयमा सकेजति गरेको मान्दै अब नयाँ पुस्ताले भविष्यको खाका देखाउनुपर्ने बताए। रास्वपाले चुनावी नाराभन्दा माथि उठेर आर्थिक विकास, रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य, सार्वजनिक सेवा, सुशासन, राज्य संरचना र लोकतान्त्रिक संस्थाको सुदृढीकरणसहित दीर्घकालीन राष्ट्रिय दृष्टिकोण निर्माण गर्नुपर्ने उनको सन्देश थियो।

लामिछानेले आफ्नो राजनीतिक यात्राको प्रसंग उल्लेख गर्दै पदका लागि सिद्धान्त र जनविश्वाससँग सम्झौता गर्न नहुने धारणा पनि राखे। उनले विगतमा रास्वपाको २१ सिट रहेको अवस्थामा आफूलाई प्रधानमन्त्री बन्ने प्रस्ताव आएको र आफ्नो हस्ताक्षर मात्रै बाँकी रहने गरी प्रस्ताव तयार भएको दाबी गरे। तर तत्कालीन राजनीतिक परिस्थिति, जनआन्दोलनबाट पैदा भएको आशा र दीर्घकालीन राजनीतिक जिम्मेवारी सम्झेर आफूले उक्त अवसर स्वीकार नगरेको उनको भनाइ थियो।

उनले उक्त प्रसंगलाई व्यक्तिगत उपलब्धिका रूपमा नभई आवश्यक पर्दा राजनीतिक नेतृत्वले पद त्याग्न सक्नुपर्ने उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरे। केही महिनाका लागि प्रधानमन्त्री भएर सिंहदरबारमा तस्वीर झुन्ड्याउनु ठूलो उपलब्धि नहुने तर जनताले राखेको भरोसा र राजनीतिक उद्देश्य जोगाउनु महत्वपूर्ण हुने उनको तर्क थियो। उनले आफूले “किस्तीमा आएको प्रधानमन्त्री पदलाई हाँसीहाँसी नमस्कार गरेको” दाबी गर्दै पार्टीका नेता–कार्यकर्तालाई पदभन्दा उद्देश्य ठूलो ठान्न आग्रह गरे। यो प्रधानमन्त्री पदको प्रस्तावसम्बन्धी विवरण लामिछाने स्वयंले कार्यशालामा गरेको राजनीतिक दाबी हो।

रास्वपा अहिले सानो वा सीमित संसदीय शक्ति भने होइन। मार्च ५, २०२६ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा पार्टीले २७५ सदस्यीय सदनमा १८२ सिट जितेको थियो—प्रत्यक्षतर्फ १२५ र समानुपातिकतर्फ ५७। यो दुईतिहाइ बहुमतका लागि आवश्यक १८४ सिटभन्दा केवल दुई सिट कम हो। निर्वाचनपछि पार्टीले सरकारको नेतृत्व गरिरहेको छ। त्यसैले पार्टीको आचरण, संसदीय भूमिका र सरकारको कार्यसम्पादनप्रतिको सार्वजनिक अपेक्षा विगतको तुलनामा धेरै ठूलो भएको छ।

यही ठूलो संसदीय शक्तिका कारण आफूमा चिन्ता र जिम्मेवारी दुवै बढेको लामिछानेले बताए। पार्टीमा क्षमतावान् व्यक्तिहरू रहेकोमा आफू गर्व गर्ने भन्दै उनले ठूलो जनमत पाएपछि सानो गल्तीको प्रभावसमेत ठूलो हुन सक्ने भएकाले अझ बढी अनुशासन र सतर्कता आवश्यक रहेको उल्लेख गरे।

हालै उनले रास्वपाका सांसद र मन्त्रीहरूलाई पनि संसदीय मर्यादा कायम राख्न, प्रतिपक्षसँग अनावश्यक वादविवाद नगर्न, प्रचारमुखी गतिविधिभन्दा परिणाममुखी काममा ध्यान दिन र सांसद–मन्त्रीबीच संवाद तथा समन्वय बढाउन निर्देशन दिएका थिए। उनले विपक्षी दलहरूले आफ्नो भूमिका निर्वाह गरिरहेको भन्दै उनीहरूको हरेक आलोचनाको प्रतिवादमा उत्रिनुभन्दा संसद्मा तथ्य, नीति र कामका आधारमा जवाफ दिन आग्रह गरेका थिए।

आइतबारको प्रशिक्षणमा पनि उनले अहिले सरकार बलियो भए पनि प्रतिपक्षलाई कमजोर ठान्न नहुने बताए। संख्यात्मक रूपमा सत्तापक्ष ठूलो भए पनि विपक्षी दलहरूले राजनीतिक र संसदीय रूपमा प्रभावकारी भूमिका खेल्न सक्ने भएकाले रास्वपाले जिम्मेवार ढंगले काम गर्नुपर्ने उनको भनाइ थियो। सरकारले गरेका काम, विवादास्पद निर्णय वा जनताले उठाएका प्रश्नको जवाफ पार्टीसँग हुनुपर्नेमा उनले विशेष जोड दिए।

सुशासनलाई आफ्नो मूल राजनीतिक मुद्दा बनाएको रास्वपा सरकारमा पुगेपछि प्रश्न उठाउने भूमिकाबाट मात्रै मुक्त नहुने भन्दै उनले अब प्रश्नको उत्तर दिने जिम्मेवारीसमेत पार्टीकै भएको बताए। सरकारका कामकारबाहीमा जनताले उठाएका प्रश्नलाई बेवास्ता गर्न नहुने र मन्त्री तथा सांसदले तथ्यसहित जवाफ दिन सक्नुपर्ने उनको धारणा थियो।

लामिछानेले आगामी स्थानीय तह निर्वाचनलाई पार्टीका लागि अर्को महत्वपूर्ण राजनीतिक परीक्षा मानेका छन्। उनले रास्वपालाई काठमाडौं वा केन्द्रीय राजनीतिमा मात्रै सीमित नराखी गाउँ, टोल, वडा र बस्तीबस्तीमा पुगेर संगठन निर्माण गर्न निर्देशन दिए। स्थानीय सरकारमा बलियो उपस्थिति बनाउन नसके जनताका दैनिक समस्या र अपेक्षासँग पार्टी प्रत्यक्ष रूपमा जोडिन नसक्ने उनको चेतावनी थियो।

रास्वपाले आगामी स्थानीय चुनावलाई लक्षित गर्दै यसअघि नै ‘क्यान्डिडेट क्लब’ सञ्चालनमा ल्याएको छ। पार्टीले गाउँपालिका अध्यक्ष–उपाध्यक्षदेखि वडा तहसम्म सम्भावित उम्मेदवार पहिचान गर्ने प्रक्रिया सुरु गरेको छ। नेतृत्व चयनमा योग्यता, इमानदारी र क्षमता प्राथमिकतामा राख्ने तथा सम्भावित उम्मेदवारको कानुनी, आर्थिक र सामाजिक पृष्ठभूमिसमेत परीक्षण गर्ने पार्टीको योजना रहेको बताइएको छ।

लामिछानेले आफू मधेश जाने र केन्द्रीय सदस्यहरूलाई पनि विभिन्न जिम्मेवारीसहित गाउँगाउँ पठाइने जानकारी दिए। पार्टीको राजनीतिक शक्ति केवल संसद्को सिटसंख्याबाट नभई स्थानीय तहमा जनतासँगको सम्बन्ध, संगठनको सक्रियता र सरकारको कामबारे नागरिकलाई बुझाउन सक्ने क्षमताबाट मापन हुने उनको भनाइ थियो।

रास्वपाले हालै नागरिक, सरकार, संसद् र पार्टी संगठनबीच प्रत्यक्ष संवाद बढाउने उद्देश्यले ‘नागरिक, नीति र नेतृत्व’ कार्यक्रम समेत अघि सारेको छ। उक्त कार्यक्रमअनुसार पार्टीबाट सरकारमा सहभागी मन्त्रीहरूले नियमित रूपमा नागरिकसँग प्रत्यक्ष संवाद गर्ने र प्राप्त सुझाव तथा गुनासालाई नीति निर्माण र कार्यान्वयनसँग जोड्ने उद्देश्य राखिएको छ।

लामिछानेको आइतबारको सम्बोधनलाई रास्वपाले विशाल संसदीय जनमत प्राप्त गरेपछि पार्टीभित्र अनुशासन, सरकारमा जवाफदेहिता र संगठनमा दीर्घकालीन संरचना निर्माण गर्न खोजिरहेको सन्दर्भमा पनि हेरिएको छ। चार वर्षअघि नयाँ वैकल्पिक शक्तिका रूपमा सुरु भएको रास्वपा अहिले सरकारको नेतृत्व गर्ने १८२ सिटको दल बनेको अवस्थामा जनताले उसलाई पुराना दलसँग तुलना गरेर मात्र होइन, उसकै घोषणा, आचरण, परिणाम र सुशासनको मापदण्डमा परीक्षण गर्न थालेका छन्।

त्यसैले लामिछानेले पार्टी पंक्तिलाई दिएको सन्देश स्पष्ट देखिन्छ—विगतलाई दोष दिएर मात्रै अब राजनीति चल्दैन; प्राप्त जनमतलाई जिम्मेवारीमा बदल्नुपर्छ, लोकतान्त्रिक संस्था जोगाउनुपर्छ, सरकारका कामको जवाफ दिनुपर्छ, स्थानीय तहसम्म पुग्नुपर्छ र आगामी पुस्तालाई हेरेर दीर्घकालीन योजना निर्माण गर्नुपर्छ। उनका अनुसार इतिहासले रास्वपालाई दिएको ठूलो अवसरलाई व्यक्तिगत महत्वाकांक्षा, अनुशासनहीनता वा सत्ता अहंकारका कारण कमजोर पार्ने छुट अब कसैलाई छैन।