काठमाडौं । नयाँ आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिना साउन सुरु भएसँगै अधिकांश वाणिज्य बैंकहरूले निक्षेपको ब्याजदर थप घटाएका छन्। बैंकिङ प्रणालीमा अत्यधिक तरलता (लगानीयोग्य पुँजी) थुप्रिएको, तर निजी क्षेत्रमा कर्जाको माग कमजोर बनेपछि बैंकहरूले ब्याजदर घटाउने क्रमलाई निरन्तरता दिएका हुन्।

नेपाल राष्ट्र बैंकको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार असार मसान्तसम्म बैंकिङ प्रणालीमा १४ खर्ब १५ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँभन्दा बढी लगानीयोग्य तरलता उपलब्ध रहेको छ। यसमध्ये राष्ट्र बैंकले विभिन्न मौद्रिक उपकरण प्रयोग गरी १३ खर्ब २० अर्ब ५० करोड रुपैयाँ बजारबाट तानेर व्यवस्थापन गरिसकेको छ। त्यसपछि पनि बैंकहरूसँग झण्डै ९५ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँ अतिरिक्त तरलता बाँकी रहेको अवस्था छ।

यसले बैंकहरूमा पैसा प्रशस्त भए पनि लगानी गर्न योग्य ग्राहकको अभाव रहेको स्पष्ट देखाएको छ। फलस्वरूप बैंकहरूले निक्षेप तान्न उच्च ब्याजदर दिनुपर्ने आवश्यकता नरहेकाले ब्याजदर क्रमशः घटाइरहेका छन्।

अधिकांश बैंकले घटाए बचत र मुद्दती निक्षेपको ब्याज

नेपाल बैंकर्स संघका अनुसार सञ्चालनमा रहेका २० वाणिज्य बैंकमध्ये १७ बैंकले साधारण बचत खाताको ब्याजदर घटाएका छन् भने ६ बैंकले व्यक्तिगत मुद्दती निक्षेप (Fixed Deposit) को ब्याजदर पनि कम गरेका छन्। बाँकी केही बैंकले भने आफ्नो अघिल्लो महिनाकै ब्याजदर कायम राखेका छन्। उल्लेखनीय कुरा के छ भने, साउनका लागि कुनै पनि बैंकले ब्याजदर बढाएका छैनन्।

असार महिनामा व्यक्तिगत मुद्दती निक्षेपको औसत अधिकतम ब्याजदर ४.२५८ प्रतिशत रहेकोमा साउनका लागि यो घटेर ४.१६८ प्रतिशत मा सीमित भएको छ। बचत खाताको औसत न्यूनतम ब्याजदर पनि सामान्य रूपमा घटेर करिब २.७५ प्रतिशत को हाराहारीमा कायम भएको छ।

सबैभन्दा धेरै ब्याजदर घटाउने बैंक राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक

यसपटक व्यक्तिगत मुद्दती निक्षेपको ब्याजदर सबैभन्दा धेरै घटाउने बैंक राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक बनेको छ। बैंकले आफ्नो अधिकतम एफडी ब्याजदर ४.७५ प्रतिशतबाट घटाएर ४ प्रतिशत मा झारेको छ, अर्थात् ०.७५ प्रतिशत बिन्दुको कटौती गरेको हो।

त्यसैगरी—

• ग्लोबल आइएमई बैंकले ४.५ प्रतिशतबाट घटाएर ४ प्रतिशत कायम गरेको छ।
• एनएमबी बैंकले ४.७५ प्रतिशतबाट घटाएर ४.५ प्रतिशतमा झारेको छ।

सबैभन्दा बढी ब्याज दिने बैंक को–को ?

ब्याजदर घटे पनि केही बैंकले तुलनात्मक रूपमा आकर्षक प्रतिफल भने कायम राखेका छन्।

साउन महिनाका लागि व्यक्तिगत मुद्दती निक्षेपमा—

• नबिल बैंक र प्रभु बैंकले ४.५५ प्रतिशत अधिकतम ब्याजदर उपलब्ध गराइरहेका छन्।
• माछापुच्छ्रे बैंक, नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंक, एनएमबी बैंक तथा सानिमा बैंकले ४.५० प्रतिशत ब्याजदर कायम गरेका छन्।
• नेपाल बैंकले ४.२५ प्रतिशत तथा कृषि विकास बैंकले ४.१५ प्रतिशत ब्याजदर घोषणा गरेका छन्।

धेरै बैंकले पुरानै ब्याजदर कायम राखे

सञ्चालनमा रहेका २० वाणिज्य बैंकमध्ये १४ बैंकले व्यक्तिगत मुद्दती निक्षेपको ब्याजदरमा कुनै परिवर्तन गरेका छैनन्। एभरेष्ट बैंक, लक्ष्मी सनराइज बैंक, नबिल बैंक, नेपाल एसबीआई बैंक तथा सानिमा बैंकलगायतले अघिल्लो महिनाकै ब्याजदरलाई निरन्तरता दिएका छन्।

यता कृषि विकास बैंकले भने बचत खाताको अधिकतम ब्याजदर ३.६ प्रतिशतबाट घटाएर ३.३५ प्रतिशत कायम गरेको छ।

निक्षेपकर्तालाई घाटा, ऋणीलाई राहत

बैंकिङ क्षेत्रमा देखिएको यो प्रवृत्तिले सबैभन्दा बढी असर निक्षेपकर्तामाथि परेको छ। बैंकमा पैसा राखेर ब्याज आम्दानी गर्ने व्यक्ति तथा ज्येष्ठ नागरिकले अब पहिलेभन्दा कम प्रतिफल पाउने भएका छन्।

तर यसको उल्टो प्रभाव ऋण लिने ग्राहकलाई परेको छ। ब्याजदर घटेकाले घर, व्यवसाय, उद्योग वा अन्य लगानीका लागि कर्जा लिनेहरू अहिले कम ब्याजमै ऋण लिन सक्ने अवस्थामा पुगेका छन्।

नेपाल बैंकर्स संघका अध्यक्ष तथा माछापुच्छ्रे बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सन्तोष कोइरालाका अनुसार अहिले बैंकहरूको आधारदर नै करिब ५ प्रतिशतको हाराहारीमा झरेको छ। त्यसैले नयाँ कर्जा लिनेहरूका लागि अहिलेको समय निकै अनुकूल रहेको उनको भनाइ छ।

अर्को एक वर्षसम्म पनि ब्याजदर कमै रहने संकेत

बैंकरहरूका अनुसार बजारमा कर्जाको माग तत्काल उल्लेख्य रूपमा बढ्ने सम्भावना देखिएको छैन। त्यसैले अर्को करिब एक वर्षसम्म पनि ब्याजदर न्यून स्तरमै रहने सम्भावना रहेको उनीहरूको अनुमान छ।

हाल बैंकिङ प्रणालीमा अत्यधिक तरलता कायम रहेकाले बैंकहरू निक्षेप आकर्षित गर्न प्रतिस्पर्धात्मक ब्याज बढाउने पक्षमा छैनन्। यदि उद्योग, व्यवसाय र निजी क्षेत्रको लगानी विस्तार हुन सकेन भने ब्याजदरमा ठूलो वृद्धि हुने सम्भावना तत्काल देखिँदैन।

सरकारको लक्ष्य : ११ प्रतिशत कर्जा विस्तार

सरकार र नेपाल राष्ट्र बैंकले भने आर्थिक गतिविधि चलायमान बनाउन तथा निजी क्षेत्रमा लगानी बढाउन विभिन्न नीतिगत सहजीकरण गरिरहेका छन्। चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ मा ११ प्रतिशत कर्जा विस्तार गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।

बैंकरहरूका अनुसार असार मसान्तको कर्जा असुली प्रक्रिया सकिएपछि साउनको दोस्रो सातादेखि बैंकहरू नयाँ कर्जा प्रवाहमा सक्रिय हुनेछन्। त्यसपछि उद्योग, व्यवसाय र आवास क्षेत्रमा लगानीको माग क्रमशः बढ्दै जाने र बैंकिङ क्षेत्र पनि विस्तारै चलायमान हुने अपेक्षा गरिएको छ।

समग्रमा, अहिलेको अवस्था निक्षेपकर्ताका लागि चुनौतीपूर्ण भए पनि उद्योगी, व्यवसायी तथा नयाँ ऋणीहरूका लागि भने सस्तो ब्याजदरमा लगानी गर्ने उपयुक्त अवसर बनेको बैंकिङ क्षेत्रको निष्कर्ष छ।