अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनमा डेमोक्र्याटिक पार्टीको विजय, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) सम्बन्धी सम्भावित कडा नियमन, प्रविधि क्षेत्रमा अत्यधिक लगानी र अपेक्षित प्रतिफलप्रतिको आशङ्काले अमेरिकी शेयर बजारमा ठूलो हलचल उत्पन्न भएको छ। यसको प्रभाव विश्वका प्रमुख शेयर बजारमा समेत देखिन थालेको छ।

वाशिङ्टन डीसी, नोभेम्बर ६, २०२६, शुक्रबार। कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात् आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को विकाससँगै विश्व अर्थतन्त्रमा सुरु भएको अभूतपूर्व लगानीको लहर अब निर्णायक मोडमा पुगेको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा प्रविधि कम्पनीहरूको शेयर मूल्य असाधारण रूपमा बढे पनि अहिले लगानीकर्ताहरूबीच एउटा गम्भीर प्रश्न उठेको छ। एआईमा आएको लगानीको उछाल समाप्त हुन लागेको हो अथवा बजारले वास्तविक आर्थिक मूल्याङ्कन गर्न थालेको हो ?

बिहीबार अमेरिकी शेयर बजारमा आएको तीव्र गिरावटले यही प्रश्नलाई थप गम्भीर बनाएको छ। विशेषगरी प्रविधि कम्पनीहरूको बाहुल्य रहेको नास्डाक सूचकाङ्कमा ठूलो बिक्री दबाब देखियो। एनभिडिया, माइक्रोसफ्ट, अल्फाबेट, मेटा, एप्पल र अन्य प्रमुख प्रविधि कम्पनीहरूको भविष्यको आम्दानी तथा लगानी प्रतिफललाई लिएर लगानीकर्ताहरू सतर्क बनेका छन्।

अमेरिकी बजारमा देखिएको अस्थिरताको प्रभाव एसिया र युरोपका शेयर बजारमा समेत परेको छ। लगानीकर्ताहरूले उच्च मूल्याङ्कन भएका प्रविधि कम्पनीहरूको शेयरमा जोखिम घटाउने प्रयास गरिरहेका छन्।

डेमोक्र्याटिक विजयपछि एआई उद्योगमा नयाँ चुनौती

अमेरिकामा यसै साता सम्पन्न मध्यावधि निर्वाचनमा डेमोक्र्याटिक पार्टीले संसद्का दुवै सदनमा नियन्त्रण हासिल गरेको राजनीतिक घटनाक्रमले प्रविधि क्षेत्रमा थप अनिश्चितता उत्पन्न गरेको छ।

राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनले अमेरिकी प्रविधि क्षेत्र, विशेषगरी एआई र विशाल डाटा सेन्टरहरूको विस्तारलाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ। तर डेमोक्र्याटिक पार्टीका कतिपय नेताहरूले अनियन्त्रित डाटा सेन्टर निर्माण, अत्यधिक विद्युत् खपत, पानीको प्रयोग र स्थानीय समुदायमा पर्ने वातावरणीय प्रभावप्रति प्रश्न उठाएका छन्।

डाटा सेन्टरहरू सञ्चालन गर्न ठूलो परिमाणमा विद्युत् र पानी आवश्यक पर्ने भएकाले स्थानीय उपभोक्ताको बिजुली महसुल बढ्न सक्ने चिन्ता पनि व्यक्त भइरहेको छ।

टेक्ससमा डेमोक्र्याटिक उम्मेदवारहरूको चुनावी सफलतापछि डाटा सेन्टर विस्तारसम्बन्धी नीतिहरू थप बहसको विषय बनेका छन्। नयाँ डाटा सेन्टर निर्माणमा प्रतिबन्ध वा थप कडा अनुमति प्रणाली लागू हुन सक्ने सम्भावनाले लगानीकर्ताहरूको ध्यान तानेको छ।

यद्यपि निर्वाचन परिणामकै कारण तत्काल नयाँ प्रतिबन्ध लागू भएको छैन। बजारमा देखिएको चिन्ता सम्भावित नीतिगत परिवर्तन र त्यसले कम्पनीहरूको भविष्यको आम्दानीमा पार्न सक्ने असरप्रति केन्द्रित छ।

खर्बौँ डलरको लगानी, तर प्रतिफल कति ?

सन् २०२२ को नोभेम्बरमा ओपनएआईले च्याटजीपीटी सार्वजनिक गरेपछि विश्वव्यापी रूपमा कृत्रिम बुद्धिमत्ताप्रतिको आकर्षण असाधारण रूपमा बढेको थियो।

त्यसपछि एआईका लागि आवश्यक चिप्स उत्पादन गर्ने कम्पनी, क्लाउड कम्प्युटिङ सेवा, सफ्टवेयर विकास, डाटा सेन्टर निर्माण र ऊर्जा आपूर्तिसँग सम्बन्धित व्यवसायहरूमा ठूलो लगानी सुरु भयो।

एनभिडियाजस्ता कम्पनीहरूले एआईका लागि आवश्यक शक्तिशाली चिप्सको मागबाट ठूलो व्यावसायिक लाभ उठाए। माइक्रोसफ्ट, गुगल, अमेजन र मेटाजस्ता कम्पनीहरूले पनि एआई पूर्वाधार विस्तारमा अर्बौँ डलर खर्च गरिरहेका छन्।

गोल्डम्यान स्याक्सको अनुसन्धानमा सन् २०२६ मा एआईसँग सम्बन्धित विश्वव्यापी लगानी एक ट्रिलियन अमेरिकी डलरभन्दा बढी पुग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।

तर अहिले लगानीकर्ताहरूको प्रश्न बदलिएको छ। एआई प्रविधि कति शक्तिशाली बन्छ भन्नेभन्दा पनि यसबाट वास्तविक नाफा कति र कहिले प्राप्त हुन्छ भन्ने विषय प्रमुख बनेको छ।

प्रविधि कम्पनीहरूले एआई विकासमा गरिरहेको विशाल खर्चको अनुपातमा आम्दानी र नाफा वृद्धि हुन नसके शेयर मूल्यमा थप दबाब पर्न सक्ने विश्लेषकहरूको चेतावनी छ।

एआईको बेलुन फुट्दै छ कि बजारमा सामान्य सुधार ?

कतिपय अर्थशास्त्री तथा बजार विश्लेषकहरूले एआईसँग सम्बन्धित शेयरहरूको मूल्य वास्तविक आम्दानीभन्दा धेरै माथि पुगेको तर्क गरेका छन्।

उनीहरूका अनुसार प्रविधिको दीर्घकालीन सम्भावना बलियो भए पनि भविष्यमा प्राप्त हुने नाफाको अनुमान अत्यधिक आशावादी हुँदा शेयर मूल्य अस्वाभाविक रूपमा बढ्न सक्छ।

यस्तो अवस्थामा लगानीकर्ताहरूले नाफा सुरक्षित गर्न शेयर बेच्न थालेपछि बजारमा तीव्र गिरावट आउन सक्छ।

तर अर्को पक्षले अहिलेको अवस्थालाई एआई उद्योगको समाप्ति नभई आवश्यक बजार सुधारका रूपमा हेरेको छ।

एआईको प्रयोग स्वास्थ्य, शिक्षा, वित्तीय सेवा, औद्योगिक उत्पादन, सञ्चार, अनुसन्धान र सरकारी सेवासम्म विस्तार भइरहेकाले यसको दीर्घकालीन माग समाप्त हुने सम्भावना कम रहेको उनीहरूको तर्क छ।

अर्थात् एआई प्रविधिको भविष्य र एआईसँग सम्बन्धित कम्पनीहरूको वर्तमान शेयर मूल्य एउटै विषय होइनन्। प्रविधि सफल भइरहँदा पनि अत्यधिक मूल्यमा कारोबार भएका कम्पनीका शेयर घट्न सक्छन्।

अब अमेरिकी शेयर बजार कता जाला ?

अमेरिकी शेयर बजारको आगामी दिशा निर्धारण गर्न प्रविधि कम्पनीहरूको त्रैमासिक आम्दानी, एआईमा भइरहेको लगानीबाट प्राप्त प्रतिफल, फेडरल रिजर्भको ब्याजदर नीति, मुद्रास्फीति तथा नयाँ संसद्ले अपनाउने प्रविधिसम्बन्धी कानुनी दृष्टिकोण महत्त्वपूर्ण हुनेछन्।

विशेषगरी एनभिडिया, एएमडी, माइक्रोसफ्ट, गुगल, अमेजन र मेटाजस्ता कम्पनीहरूले एआईमा भएको खर्चलाई दीर्घकालीन नाफामा रूपान्तरण गर्न सक्ने क्षमता प्रदर्शन गर्नुपर्ने दबाब बढेको छ।

शुक्रबार बजारमा केही सुधारको सङ्केत देखिए पनि आगामी दिनमा उतारचढाव जारी रहन सक्ने सम्भावना छ। कमजोर वित्तीय अवस्था भएका र भविष्यको आशामा मात्रै उच्च मूल्याङ्कन प्राप्त गरेका कम्पनीहरू बढी जोखिममा पर्न सक्छन्।

समग्रमा, कृत्रिम बुद्धिमत्ताको युग समाप्त हुँदै छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्ने बेला भइसकेको छैन। तर एआईका नाममा जस्तोसुकै मूल्य तिरेर शेयर किन्ने र भविष्यमा असीमित नाफा हुन्छ भन्ने विश्वास गर्ने प्रवृत्तिमाथि भने गम्भीर प्रश्न उठ्न थालेको छ।

एआईको क्रान्ति जारी रहन सक्छ, तर अब लगानीकर्ताहरूलाई आकर्षक सपना र भविष्यका वाचाभन्दा ठोस आम्दानी, वास्तविक नाफा र दिगो व्यावसायिक परिणाम चाहिएको छ।

विश्व शेयर बजारले अहिले दिइरहेको सन्देश स्पष्ट छ : एआईको भविष्य उज्ज्वल हुन सक्छ, तर त्यसको अर्थ एआईसँग जोडिएका सबै कम्पनीका शेयर सधैँ बढिरहन्छन् भन्ने होइन।