किभ/वार्सा । रुस युक्रेन युद्धको प्रभाव नाटो सदस्य राष्ट्र पोल्यान्डको सीमासम्म झन् खतरनाक रूपमा नजिकिएको संकेत दिने एउटा घटनामा रूसी ड्रोनले युक्रेन पोल्यान्ड सीमाबाट करिब दुई किलोमिटर मात्रै टाढा रहेको याहोडिन रेलवे स्टेशन क्षेत्रमा यात्रु रेलको इन्जिनमा प्रहार गरेको छ। विशेष रूपमा चासोको विषय के बनेको छ भने आक्रमण हुनु केही मिनेटअघि मात्रै बेलायतका पूर्वप्रधानमन्त्री बोरिस जोनसन, स्विडेनका पूर्वप्रधानमन्त्री कार्ल बिल्ट र विभिन्न युरोपेली मुलुकका वरिष्ठ राष्ट्रिय सुरक्षा अधिकारीहरू सवार विशेष कूटनीतिक रेल सोही मार्ग हुँदै अघि बढेको थियो। आक्रमणमा कुनै मानवीय क्षति नभएको युक्रेनी अधिकारीहरूले बताएका छन्।

आइतबार, सेप्टेम्बर १३ मा भएको उक्त आक्रमणमा ड्रोनले स्टेशनमा रहेको यात्रु रेलको लोकोमोटिभ अर्थात् इन्जिनलाई निशाना बनाएको थियो। युक्रेनको सरकारी रेलवे कम्पनी उक्रजालिज्नित्सिया (Ukrzaliznytsia) का अनुसार सम्भावित आक्रमणको खतरा देखिएपछि रेलमा रहेका यात्रुहरूलाई समयमै बाहिर निकालिएको थियो। त्यसैले शक्तिशाली ड्रोन प्रहार भए पनि यात्रु वा रेलवे कर्मचारीमध्ये कसैको मृत्यु वा चोटपटकको खबर आएको छैन। आक्रमण भएको स्थान पोल्यान्डको सीमाबाट करिब २ किलोमिटर अर्थात् १.२ माइल मात्रै टाढा पर्छ।

घटनालाई अझ संवेदनशील बनाएको पक्ष भनेको आक्रमणको ठीकअघि त्यही याहोडिन स्टेशन भएर एउटा उच्चस्तरीय कूटनीतिक रेल गुज्रिनु हो। उक्त रेलमा बेलायतका पूर्वप्रधानमन्त्री बोरिस जोनसन, स्विडेनका पूर्वप्रधानमन्त्री कार्ल बिल्ट, बेलायतका राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार जोनाथन पावेलसहित विभिन्न युरोपेली देशका सुरक्षा अधिकारीहरू सवार थिए। उनीहरू किभमा आयोजित Yalta European Strategy (YES) सम्मेलनमा सहभागी भएर युक्रेनबाट युरोपतर्फ फर्किरहेका थिए। YES सम्मेलन राजनीति, सुरक्षा, व्यापार र अन्तर्राष्ट्रिय मामिलाका उच्चस्तरीय नेता तथा विज्ञहरू सहभागी हुने वार्षिक कार्यक्रम हो।

युक्रेनी रेलवेले निरन्तर रूसी आक्रमणको जोखिमका कारण रेलको समयतालिका वास्तविक समयमै परिवर्तन गर्ने गरेको जनाएको छ। यही सुरक्षा व्यवस्थाअन्तर्गत कूटनीतिक रेललाई याहोडिन स्टेशनबाट निर्धारित समयभन्दा केहीअघि नै पठाइएको थियो। कम्पनीले त्यसपछि जारी गरेको वक्तव्यमा रूसी ड्रोनको वास्तविक लक्ष्य त्यही कूटनीतिक रेल हुन सक्ने सम्भावनालाई नकार्न नसकिने बताएको छ। यद्यपि यो युक्रेनी पक्षको आकलन हो र रूसले कूटनीतिक रेललाई नै निशाना बनाएको थियो भन्ने स्वतन्त्र पुष्टि अहिलेसम्म भएको छैन।

पूर्वस्विडिस प्रधानमन्त्री कार्ल बिल्टले घटनापछि सामाजिक सञ्जालमार्फत आफू सवार रेल सुरक्षित रूपमा अघि बढिसकेको र त्यसपछि आएको अर्को रेल आक्रमणमा परेको बताएका छन्। उनीहरूको रेलमा समेत सम्भावित खतरा देखिएपछि यात्रुहरूलाई आवश्यक परे तुरुन्त बाहिरिन तयार रहन चेतावनी दिइएको थियो। केही समय रोकिएपछि सुरक्षा अवस्था अनुकूल देखिएसँगै रेल पोल्यान्डको डोरोहुस्क स्टेशनतर्फ अघि बढेको थियो।

त्यही समयमा याहोडिन स्टेशनमा रहेको अर्को रेलमा अमेरिकी गुप्तचर संस्था सीआईएका पूर्वनिर्देशक तथा अमेरिकी सेनाका पूर्वजनरल डेभिड पेट्रियस पनि सवार रहेको युक्रेनी रेलवेले जनाएको छ। उनको रेल स्टेशनमै रहेका बेला ड्रोन प्रहार भएको थियो। पेट्रियसले घटनालाई अत्यन्त डरलाग्दो अनुभवका रूपमा वर्णन गरेका छन्। जोनसन र पेट्रियस एउटै रेलमा थिए भन्ने केही प्रारम्भिक विवरण आए पनि युक्रेनी रेलवे र एसोसिएटेड प्रेसका अनुसार उनीहरू अलग-अलग रेलमा थिए।

पूर्वब्रिटिस प्रधानमन्त्री बोरिस जोनसनले घटनापछि रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनको कडा आलोचना गर्दै युक्रेनी नागरिकले रेलमार्गजस्तो नागरिक पूर्वाधारमा समेत यस्ता आक्रमण दैनिकजसो सहनुपरेको बताएका छन्। उनले युक्रेनका साझेदार राष्ट्रहरूलाई थप प्रभावकारी वायु रक्षा प्रणाली उपलब्ध गराउन आग्रह गरेका छन्। तर रूसी पक्षले नागरिक वा कूटनीतिक रेललाई लक्ष्य बनाएको दाबी अस्वीकार गर्दै पश्चिमी युक्रेनको रेलवे पूर्वाधार युरोपबाट आउने सैन्य सामग्री ढुवानीका लागि प्रयोग भइरहेको र त्यही संरचनालाई निशाना बनाइएको जनाएको छ।

आक्रमण भएको याहोडिन–डोरोहुस्क मार्ग युक्रेन र पोल्यान्डबीचको महत्वपूर्ण स्थल तथा रेल सम्पर्क बिन्दु हो। युद्ध सुरु भएपछि युक्रेनी हवाई क्षेत्र ठूलो मात्रामा बन्द रहेकाले विदेशी नेता, कूटनीतिज्ञ र वरिष्ठ अधिकारीहरूको किभ आवतजावतमा रेलमार्ग अत्यन्त महत्वपूर्ण बनेको छ। यही कारणले उक्त मार्गमा भएको यस्तो आक्रमणलाई सामान्य रेल पूर्वाधारमाथिको प्रहारभन्दा बाहिर गएर कूटनीतिक र सुरक्षा दृष्टिले समेत गम्भीर घटनाका रूपमा हेरिएको छ।

यही दिन सीमाको अर्को स्थानमा रूसी ड्रोनले पोलिस भूभागबाट एक किलोमिटरभन्दा कम दूरीमा रहेको एउटा ट्रकमाथि समेत प्रहार गरेको थियो। त्यसपछि याहोडिन–डोरोहुस्क सीमा नाका केही समयका लागि बन्द गरिएको थियो। पछिल्ला साताहरूमा रुसले युक्रेनका पश्चिमी सीमा नाका, रेल संरचना र युरोपसँग जोडिएका आपूर्ति मार्गमाथि आक्रमण बढाएको भन्दै युक्रेनी र पोलिस अधिकारीहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

घटनापछि पोल्यान्डका प्रधानमन्त्री डोनाल्ड टुस्कले आपत्कालीन सुरक्षा बैठक बोलाएका छन्। उनले रूसको सैन्य गतिविधि क्रमशः पोल्यान्डको सीमातर्फ नजिकिँदै गएको र आउने साताहरू तथा महिनामा स्थिति अझ तनावपूर्ण बन्न सक्ने बताएका छन्। पोलिस विदेशमन्त्री राडोस्लाव सिकोरस्कीले पनि नाटोको सीमाको ठीक छेउमा भइरहेको आक्रमणलाई गम्भीर ‘एस्केलेसन’ अर्थात् तनाव वृद्धिका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। पोल्यान्डले त्यसपछि युक्रेनसँग जोडिएको सीमाक्षेत्रको सुरक्षा थप मजबुत बनाउने घोषणा गरेको छ।

युरोपेली संघकी विदेश नीति प्रमुख काजा कालासले रूसी आक्रमणको उद्देश्य पश्चिमी राष्ट्रहरूलाई भयभीत पारेर युक्रेनलाई समर्थन गर्नबाट रोक्नु हुन सक्ने बताएकी छन्। उनले यसको प्रतिक्रिया उल्टो हुनुपर्ने भन्दै युरोपले डराएको सन्देश दिन नहुने धारणा राखेकी छन्। जर्मनीका रक्षामन्त्री बोरिस पिस्टोरियसले घटनालाई युरोपमा डर सिर्जना गर्न गरिएको ‘गणनापूर्वक गरिएको तनाव वृद्धि’ भनेका छन् भने फ्रान्सका विदेशमन्त्री जाँ–नोएल बारोले आक्रमण युरोपेली राष्ट्रहरूलाई डराउने र विभाजित गर्ने उद्देश्यबाट प्रेरित भएको बताएका छन्।

युक्रेनी विदेशमन्त्री आन्द्रिय सिबिहाले सीमाक्षेत्रमा भएका आक्रमणलाई युरोपेली संघ र नाटोको ढोकासम्म युद्धको खतरा पुगेको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। युक्रेनले रूसमाथि थप प्रतिबन्ध, थप वायु रक्षा प्रणाली र दीर्घकालीन सुरक्षा सहयोग बढाउन पश्चिमी साझेदारसँग पुनः आग्रह गरेको छ।

रूस र युक्रेनबीच लामो दूरीका ड्रोन तथा मिसाइल आक्रमण पछिल्ला महिनाहरूमा तीव्र भएका छन्। मोर्चामा ठूलो भूभाग परिवर्तन सीमित भइरहेका बेला दुवै पक्षले एकअर्काका ऊर्जा, औद्योगिक, यातायात र रसद संरचनालाई निशाना बनाउने रणनीति बढाएका छन्। युक्रेनले रूसी तेल प्रशोधन केन्द्र र औद्योगिक संरचनामा ड्रोन प्रहार गरिरहेको छ भने रूसले युक्रेनको ऊर्जा प्रणाली, बन्दरगाह, रेलमार्ग तथा पश्चिमी आपूर्ति लाइनहरूमा आक्रमण विस्तार गरेको छ।

याहोडिनमा भएको पछिल्लो प्रहारमा कोही हताहत नभए पनि यसको भौगोलिक स्थान र समयले घटनालाई असाधारण रूपमा संवेदनशील बनाएको छ। नाटो सदस्य पोल्यान्डको सीमाबाट केही किलोमिटर मात्रै टाढा, विदेशी उच्च अधिकारीहरू सवार रेल गुज्रिएको केही मिनेटपछि भएको आक्रमणले युद्धको जोखिम युक्रेनको सीमाभित्र मात्रै सीमित नरहेको सन्देश दिएको छ। तर कूटनीतिक रेल नै पूर्वनियोजित लक्ष्य थियो भन्ने युक्रेनी आशंकाको स्वतन्त्र प्रमाण अहिलेसम्म सार्वजनिक नभएकाले त्यसलाई पुष्टि भइसकेको तथ्यका रूपमा होइन, अनुसन्धान र सुरक्षा मूल्यांकनको विषयका रूपमा लिनुपर्ने देखिन्छ।